Soterius schreef:Nee, dat is toch niet zo raar, theoriegeladen?
Je hebt jezelf toch ook niet aangeleerd om je hand terug te trekken als je die op een gloeiende plaat legt? Je hebt jezelf ook niet aangeleerd om te gaan rillen als je het koud hebt, of om vocht uit je ogen te laten lopen wanneer je je verdrietig voelt. Er zijn zoveel dingen in het menselijk gedrag die niet aangeleerd zijn, toch?
Je hand terugtrekken als je die eenmaal op een gloeiende plaat hebt gelegd is een pijnreactie (als je uiteindelijk je hand bij voorbaat niet op een gloeiende plaat legt is het aangeleerd. Genoeg kinderen branden zich gewoon als er niemand oplet - waarom is dat nog steeds zo?).
Ook het rillen als je het koud hebt is een fysieke reactie op kou om het weer warmer te krijgen. Het is weliswaar "aangeboren gedrag" maar het zijn onwillekeurige reacties van het lichaam en ik vraag me dus af of je ALLE onwillekeurige reacties instinct mag noemen. Misschien zit het onderscheid, als dat onderscheid er uberhaupt is, wel erin wat we "gedrag" noemen en wat niet. Wat is gedrag? Alle uiterlijke vertoon van het lichaam? Of moet er iets van "bewust" achter zitten. Is rillen gedrag?
Het gedrag van bijen lijkt van een heel andere orde te zijn dan "rillen" en in eerste instantie niet voort te komen uit een "onwillekeurige fysieke reactie". Of dat echt zo is weet ik niet, misschien is het wel een reactie van het lichaam van bijen op bepaalde geuren, bepaalde inputs.
Als ik naast het hok van mijn konijntje een vuurtje stook zal het beest denk ik wel onrustig worden. Daarvoor hoeft hij zijn staartje niet verbrand te hebben of een onaangename warmte te voelen. Misschien is de geur en de aanblik van de vlam wel genoeg om die onrust in hem te veroorzaken. Daarbij kun je je afvragen of dat komt omdat het iets "vreemds" is dat hij niet gewend is en dat daardoor automatisch zijn aandacht wekt en hem onrustig maakt.
Misschien zijn alle levende wezens wel voorgeprogrammeerd om een vluchtreactie te vertonen op momenten dat er iets vreemds in de omgeving plaatsvindt. Dat soort instinct hebben wij als mensen ook. Aandacht = onrust = adrenaline = reactie. Zoiets.
Maar zomaar de conclusie trekken dat elk konijn vanaf zijn geboorte "weet" dat vuur gevaarlijk is gaat mij dan toch te ver.
Toch zal een wild konijn bij het zien van een kat meteen de benen nemen, en heb ik met eigen ogen gezien dat een tam konijn dat niet per definitie ook doet. Die van mij gaf zelfs kopjes met een vreemde kat, door het gaas van zijn hokje heen. Heel erg vreemd vond ik dat gedrag en kon het voor mezelf eigenlijk alleen maar verklaren met de grote hoeveelheid katten in de buurt en het feit dat mijn konijn blijkbaar had geleerd dat de geur van een kat niet betekent dat er gevaar dreigt (hij was in zijn beschermde omgeving nooit aangevallen of achtervolgd door een kat). Ik ga er in dat geval maar vanuit dat mijn konijn bij de eerste keer "kat ruiken" wel degelijk een vluchtreactie had en ik die niet heb meegemaakt. En dat zijn "tamme" reactie dan eigenlijk gewoon uit een leerproces voortkwam.
Met andere woorden, als ik vaker een vuurtje naast het konijnehok stook zal mijn beest uiteindelijk niet meer onrustig worden.
Ik blijf het moeilijk vinden om te bepalen of er wel een onderscheid te maken is tussen "instinct" en een "onwillekeurige fysieke reactie". En wanneer noemen we een bepaalde reactie "gedrag" en wanneer niet?
