17 september 2024

Mozart en zijn chaotische werk Mozart was een muzikaal wonderkind, briljant uitvoerder en een onvermoeibare, productieve componist. Als hij maar net zo gedisciplineerd was geweest in het verzamelen en catalogiseren van zijn werk. In de jaren na Mozarts vroege dood op 35-jarige leeftijd begonnen mensen serieus te werken aan het samenstellen van een uitgebreide chronologie van Mozarts meer dan 600 composities. Het speurwerk, de onzekerheid, het giswerk en de herzieningen duurden bijna twee eeuwen. Neal Zaslaw, emeritus hoogleraar Muziek aan de Herbert Gussman Universiteit, is de laatste – en mogelijk de laatste – die een zogenaamde Köchel-catalogus samenstelt, vernoemd naar Ludwig Ritter von Köchel, die de eerste systematische inventaris van Mozart's werken maakte. Zaslaw's onlangs uitgebrachte "Köchel-Verzeichnis 2024" ("verzeichnis" is Duits voor "lijst, catalogus of directory") is meer dan drie decennia in de maak geweest. De publicatie van het boek wordt gevierd op 19 september in Salzburg, Oostenrijk – de geboorteplaats van Mozart – en live gestreamd om 11:00 uur Nederlandse tijd. Het is een passende afsluiting van de carrière van de 85-jarige Zaslaw als een van 's werelds vooraanstaande Mozart-autoriteiten. Hij werd ooit door de New York Times "Mr. Mozart" genoemd vanwege zijn organisatie van het Mozart Bicentennial in Lincoln Center in 1991-1992. Mijn doel was om het af te maken voordat ik zou overlijden. En ik heb iedereen voor de gek gehouden en het gedaan. ~ Neal Zaslaw, 'mr. Mozart' Een doolhof van manuscripten en edities Als zoon van een beroepsmusicus begon Mozart al op jonge leeftijd met optreden, touren en componeren, terwijl de meeste kinderen nog leren lezen en rekenen. Hij schreef gestaag en overvloedig, en in de loop der jaren had hij vele beschermheren, opdrachten, tournees, uitgevers en kopiisten. Toen hij in 1791 in Wenen stierf tijdens een griepepidemie, had hij “een doolhof van manuscripten en edities verspreid over West-Europa” achtergelaten, aldus Zaslaw. “Hij werd een soort culturele held, en mensen vochten om zijn nalatenschap en probeerden zijn muziek in handen te krijgen,” zei Zaslaw. “Sommige van zijn werken waren in twee of drie steden gepubliceerd omdat er toen geen internationale auteursrechtwetten waren, maar veel van zijn andere werken waren nooit gepubliceerd. Veel werken zijn verdwenen. En er waren vervalsingen, want toen gewetenloze uitgevers muziek verwierven van weinig bekende componisten, die waarschijnlijk niet goed zouden verkopen onder hun eigen naam, wisten ze dat het onder de naam van Mozart wel zou verkopen.” Ludwig Ritter von Köchel was een geleerde, koninklijke leraar, amateurmusicus en "Mozart-vereerder" die een groot deel van zijn leven wijdde aan het onderzoeken van de maestro. Hij bouwde voort op eerdere, gedeeltelijke catalogi om het grootste deel van Mozart's werken samen te stellen en stelde een dubbel systeem in voor het ordenen ervan: chronologisch op basis van de componeerdatum en geindexeerd per genre, zoals symfonieën, opera's, sonates, enzovoort. Zaslaw zegt dat Köchel zo de eerste systematische ordening van een componist's werken creëerde, wat diende als model voor de catalogisering van andere componisten en hem een pionier maakte in de muziekwetenschap. Maar de Köchel-catalogus bevatte nog steeds hiaten en fouten, en de auteur verzamelde woedend notities voor een vervolg maar stierf voor de voltooiing ervan. Zijn uitgever, Breitkopf & Härtel, bracht in 1905 een tweede editie uit, en andere volgden in de daaropvolgende decennia, sommige geautoriseerd, andere zeer omstreden, wat de verwarring alleen maar vergrootte, evenals het feit dat Europa werd verscheurd door twee wereldoorlogen. “In de jaren '50 en '60 verkeerde Europa nog steeds in chaos. Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden veel bronnen van eigenaar gewisseld, waren ze verborgen voor veiligheid of vernietigd. Verzamelaars en handelaren van Mozart's manuscripten waren Europa ontvlucht met hun schatten, en vestigden zich in Engeland, Argentinië, Canada en de Verenigde Staten,” zei Zaslaw. “Bovendien was een aanzienlijk aantal van Mozart's manuscripten die uit de Pruisische Staatsbibliotheek in Berlijn waren genomen, verdwenen achter het IJzeren Gordijn. De Russen vertelden niet waar ze waren.” In 1992 gaf Zaslaw een lezing in Bazel, Zwitserland, toen hij een telefoontje kreeg van Breitkopf & Härtel – de oudste muziekuitgever ter wereld, gevestigd in de Duitse stad Wiesbaden – met de vraag of een van hun redacteuren hem kon ontmoeten. Hun redacteur nam me mee uit lunchen en vroeg of ik een nieuwe editie van de catalogus wilde maken. En als een dwaas glimlachte ik en zei: 'Dat klinkt leuk'. ~ Neal Zaslaw, 'mr. Mozart' 'Mr. Mozart' Hoe word je dan "Mr. Mozart"? Zoals een dramatische symfonie heeft Zaslaw’s leven in de muziek verschillende delen gehad. Hij begon zijn carrière als professioneel opgeleide fluitist, studeerde aan de Juilliard School en speelde bij het American Symphony Orchestra onder leiding van Leopold Stokowski van 1962 tot 1965. Hij behaalde ook een bachelor aan Harvard en later doctoraatstitels aan Columbia University. Als promovendus overwoog Zaslaw om over Mozart te schrijven voor zijn dissertatie. Maar zijn begeleider, de beroemde musicoloog en muziekcriticus Paul Henry Lang, had daar zo zijn bedenkingen bij. Lang zei dat er al zoveel over Mozart was geschreven door de geleerden van zijn generatie, en dat hij het niet aanraadde om als nieuweling een project van die omvang aan te nemen. Toen Zaslaw in 1970 bij Cornell aankwam, vroeg de afdeling hem welk soort onderzoeksseminar hij wilde leiden, en zijn gedachten gingen meteen naar Mozart. Hij ontdekte al snel dat er veel nieuwe informatie werd gevonden over Mozart’s werk, en dat er nog veel te onderzoeken viel. Dit leidde tot een vruchtbare carrière waarin hij zijn studenten trainde in zowel muziekuitvoering als musicologie. Neal Zaslaw - 'Mr. Mozart' Bron: https://music.cornell.edu/neal-zaslaw Zaslaw heeft talrijke boeken en meer dan 75 artikelen geschreven en bewerkt over barok- en klassieke muziek, historische uitvoeringspraktijken, de geschiedenis van het orkest en Mozart. In 1991 werd hij geridderd door de Oostenrijkse regering voor zijn bijdragen aan Mozart-onderzoek en uitvoeringen. Toen het contract voor de nieuwe Köchel-catalogus in 1993 werd getekend, kwamen hij en de uitgever overeen dat hij het binnen zeven jaar zou afmaken. “Toen de jaren zich opstapelden tot decennia, vond ik het nog steeds ‘leuk’, maar begon ik me af te vragen of ik het zou voltooien voordat ik zou sterven.” Een enorme opluchting In de loop der jaren wist Zaslaw gebruik te maken van nieuwe bronnen, zoals het internet en samenwerkingsprojecten tussen internationale bibliotheken. Uiteindelijk voltooide hij de catalogus, die nu online beschikbaar is, waar toekomstige aanpassingen gemakkelijk kunnen worden doorgevoerd. Zaslaw zal naar Salzburg reizen voor de boeklancering, vergezeld door zijn vrouw en hun twee dochters. "Ik was ontroerd dat mijn dochters, die erg druk zijn, toch de tijd wilden nemen om mee te gaan," zei hij. Bron: Cornell Magazine