Verboden te sterven
📚 Samenvatting boek:
In augustus 1941 wordt Bart Dijkman, een pseudoniem voor Wim Harthoorn en leider van een communistische verzetsgroep in Den Haag, gearresteerd door twee Nederlandse agenten en opgesloten in het ‘Oranjehotel’ in Scheveningen. Zijn celgenoot gedurende meer dan zes maanden is Han Stijkel, een prominente leider van een verzetsgroep die zijn naam draagt en later in Berlijn zal worden geëxecuteerd. Via het beruchte kamp Amersfoort wordt Bart in maart 1942 samen met andere gevangenen naar Buchenwald overgebracht en twee maanden later naar Groß-Rosen. De ontberingen van de groep van vijfenzestig Nederlanders zijn niet in woorden te vatten. Uiteindelijk weten achtentwintig van hen aan deze hel te ontsnappen en worden ze doorgestuurd naar Dachau, waar dertien alsnog omkomen. Bart wordt als Nacht-und-Nebel-gevangene in november 1943 naar Natzweiler in de Vogezen vervoerd, waar hij in een steengroeve moet werken. Kort voor de geallieerden naderen, wordt hij opnieuw naar Dachau gebracht, waar hij blijft tot de bevrijding. Drie keer balanceerde hij op de rand van de dood. “Verboden te sterven” biedt een van de zeldzame beschrijvingen van het vernietigingskamp Groß-Rosen tijdens zijn meest angstaanjagende periode. Harthoorns ervaringen in verschillende andere kampen maken de schrijnende verschillen duidelijk. In Buchenwald en Dachau was er een goed georganiseerd communistisch verzet. Het autobiografische verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van een idealistische communist, met zwarte humor en levendige dialogen. Saamhorigheid, vriendschap en overlevingsdrang zijn belangrijke thema’s. “Verboden te sterven” is een klassiek egodocument geworden. Het werd geredigeerd door Theun de Vries en in 1963 in beperkte oplage gepubliceerd. Het wordt nu beschouwd als een van de belangrijkste Nederlandse verslagen van de systematische terreur in de Duitse concentratiekampen, en verschijnt in een volledig herziene uitgave met een nawoord en beschrijvingen van herkenbare personen.