Wat voor rol moet de overheid spelen binnen de economie? In welke mate mag de politiek zich mengen in het bedrijfsleven en beperkingen opleggen aan vrije ondernemingen? Tijdens de twintigste eeuw zijn er verschillende antwoorden op deze vragen gegeven. Deze varieerden van volledige economische vrijheid tot diverse vormen van overheidscoördinatie, zoals het nationaliseren van essentiële industrieën, het voeren van een actieve loonpolitiek, of het bevorderen van kartels om concurrentie te verminderen.

Nederland is in dit opzicht een fascinerend voorbeeld. Aanvankelijk voerde het land een strikt liberaal beleid, waarbij de overheid zich nauwelijks bemoeide met het bedrijfsleven. Na 1900 werd meer bestaanszekerheid voor kwetsbare groepen als een maatschappelijk probleem gezien, wat leidde tot overheidsinterventie in sociale kwesties. De Eerste Wereldoorlog en de economische crisis van de jaren dertig dwongen de overheid tot een actiever economisch beleid. De Duitse bezetting resulteerde uiteindelijk in een strak gereguleerde orde, met maatregelen die ook na 1945 bleven bestaan.

Vanaf dat moment ontwikkelde Nederland een unieke vorm van een gecoördineerde economie, gekenmerkt door gereguleerd loonbeleid en overleg tussen overheid, werkgevers en werknemers. In de jaren zestig en zeventig werd deze harmonie verstoord door polarisatie en economische problemen. In de jaren tachtig slaagden sociale partners erin, samen met de overheid, een nieuwe vorm van overleg en coördinatie te realiseren.

In dit boek onderzoeken Jan Peet en Erik Nijhof hoe deze veranderingen telkens plaatsvonden en welke rol de betrokken partijen in het sociale overleg speelden. Het ministerie van Economische Zaken krijgt hierbij speciale aandacht.

Zesde deel

“Een voortdurend experiment” is het zesde deel in de reeks “Bedrijfsleven in Nederland in de Twintigste Eeuw” (BINT). Deze serie onderzoekt de geschiedenis van het Nederlandse bedrijfsleven in de twintigste eeuw, verdeeld over zeven thema’s: ondernemers, internationalisering, concentratie en concurrentie, menselijk kapitaal en sociaal ondernemingsbeleid, innovatie en kennisinfrastructuur, bedrijfsleven en overheid, en financiering en corporate governance. BINT is een omvangrijk samenwerkingsproject van verschillende disciplines van vooraanstaande universiteiten en onderzoeksinstituten.