De relatie tussen de Verlichting en religie blijft een onderwerp van intense discussie. Voor sommigen symboliseert de Verlichting alle vormen van antigodsdienstigheid, terwijl anderen juist zien hoe het traditionele christendom probeert te evolueren binnen het moderne, seculiere denken. Het boek *Verlichting in Nederland 1650-1850* presenteert een genuanceerd en vaak verrassend beeld, mede dankzij het doorgaans gematigde karakter van de historische Verlichting in Nederland. De discussie wordt boeiend wanneer de scheiding tussen rede en religie vervaagt. Spinoza, bijvoorbeeld, leefde in een tijd van rationalisme en mystiek: hij bevond zich tussen ‘vrije’ christenen voor wie de nieuwe rationaliteit geen bedreiging was, maar juist een uitdaging. Een eeuw later kon zelfs een predikant bekendstaan als een verlichte vriend van andersdenkenden. *Verlichting in Nederland 1650-1850* combineert historische essays en originele teksten om de lezer de mogelijkheid te geven zelf een oordeel te vormen. Dit boek is een initiatief van het Leidse centrum voor de Studie van Religie en Verlichting en volgt op het eerder bij Vantilt uitgegeven *Een veelzijdige verstandhouding*. Over dit laatste schreef Gert J. Peelen in de Volkskrant: ‘In discussies over de strijd tussen religie en rede wordt vaak vergeten hoezeer die twee elkaar door de eeuwen heen hebben beïnvloed. *Een veelzijdige verstandhouding* biedt verlichting in het duister.’