Tussen 1840 en 1940 onderging het Nederlandse beleid ten aanzien van nieuwkomers aanzienlijke veranderingen. In de negentiende eeuw konden vreemdelingen de grens nog vrij oversteken, maar tegen het einde van de jaren dertig was het land bijna ontoegankelijk voor zowel vluchtelingen als arbeidsmigranten. Toch was het beleid niet voor alle vreemdelingengroepen even strikt. Een belangrijke factor was de wederkerigheid in het migratieverkeer: de meeste vreemdelingen kwamen uit België en Duitsland, terwijl veel Nederlanders tijdelijk of permanent als arbeidsmigranten naar deze buurlanden vertrokken. Door bilaterale afspraken over de gunstige behandeling van elkaars burgers hadden migranten uit deze landen relatief weinig hinder van het steeds strenger wordende Nederlandse vreemdelingenbeleid. Een uitzondering vormden de Joodse vluchtelingen, die hun bescherming door de eigen regering verloren. Hierdoor kon Nederland strenger optreden tegen Duitse Joden zonder dat dit gevolgen had voor Nederlanders in Duitsland. Deze specifieke invalshoek, de wederkerigheid in het migratieverkeer en de afspraken daarover, is het meest vernieuwende aspect van deze analyse.