De thema’s en vraagstukken van de moderniteit vormen een constante in het redactionele beleid van zowel Oost-West als Civis Mundi. Talrijke themanummers en jaarboeken zijn hieraan gewijd. Dit boek heeft als doel om na bijna vijftig jaar deze onderwerpen op een overzichtelijke manier samen te brengen. De nadruk ligt vooral op de cultuurhistorische, politiek-filosofische, ideologische en constitutionele aspecten van het moderniseringsproces. In eerste instantie wordt een algemene analyse gepresenteerd, die vervolgens specifieker wordt door te focussen op hoe deze thema’s en vraagstukken in Nederland zijn verwerkt. Deze benadering is historisch gezien te rechtvaardigen, omdat Nederland een unieke rol heeft gespeeld in het moderniseringsproces. Het land was de bakermat van de Radicale Verlichting in de 17e eeuw en daarmee de wieg van de moderniteit. Als eerste burger-republiek was Nederland een voorloper in de ontwikkeling van het kapitalistische wereldsysteem, dat de economische basis legde voor de moderniteit en de moderne tradities van vrijheid en tolerantie. De democratische oppositie van de Patriottenbeweging tegen de oligarchische heersers van de republiek zorgde er in de jaren ’80 van de 18e eeuw voor dat het land ook vooropliep in het politieke moderniseringsproces. Nederland onderscheidt zich daarnaast historisch gezien door het bevorderen van vrij verkeer van goederen, personen en ideeën en fungeerde lange tijd als brug tussen de grote Germaanse, Romaanse en Angelsaksische culturen. In dit opzicht was Nederland een belangrijke speler in de opkomst en ontwikkeling van moderniteit als een nieuw type beschaving. Tegenwoordig spreekt men wel over de afnemende relatieve kennis, een economische wet die verwijst naar de steeds minder verwerkte informatiestroom als gevolg van de informaticarevolutie. We staan aan het begin van een tijdperk van informatiechaos. Uit recent psychologisch onderzoek blijkt dat er een duidelijke kloof tussen generaties bestaat: voor mensen boven de 40 is de snel groeiende informatiestroom moeilijker te hanteren dan voor jongere generaties, die daar anders mee omgaan en zich minder snel overweldigd voelen. Als lid van de oudere generatie ervaar ik die overweldiging wel. Toch was het mogelijk om, voortbouwend op de eerder verzamelde informatie in Civis Mundi, de overvloed aan gegevens over moderniteit en het moderniseringsproces adequaat in dit jaarboek op te nemen. De auteur begint zijn analyse van moderniteit als nieuw beschavingstype met een korte terugblik op zijn eigen kennismaking met de moderne wereld, die in zijn jeugd nog werd gezien als een gevaarlijke plek die geloof en oude tradities ondermijnt.

Inhoudsopgave:
I. Kennismaking met de moderne wereld: persoonlijke ervaring als uitgangspunt
II. Ontwikkeling, vraagstukken en perspectieven van moderniteit als nieuw beschavingstype – een eerste overpeinzing
III. Lineair ontwikkelingsdenken en het revolutionaire grondmotief van de moderniteit – een kritische evaluatie
IV. De moderne staatsidee: ontwikkeling, vraagstukken en perspectieven
V. Moderniteit en soevereiniteit
VI. Liberale staatstheorie: fundament van de moderne democratie met universele pretenties
VII. Liberale democratie en het machtsvraagstuk
VIII. Mensenrechten als modern seculier geloof – achtergrond, ontwikkeling en vraagstukken
IX. Moderniteit en civil society: achtergrond, vormgeving en ontwikkeling
X. Moderniteit en het einde van de geschiedenis
XI. Moderniteit en menselijk verlangen naar heil
XII. Van lineaire naar reflexieve moderniteit

Noten
Personenregister