Christian Sprengel en het geheim van bloemen

Deze biografische schets belicht het leven en de prestaties van Christian Sprengel, de pionier van de bloembiologie. Sprengel was een theoloog en een eenling die vaak in conflict was met de autoriteiten. In zijn baanbrekende boek uit 1793, “Das entdeckte Geheimniss der Natur im Bau und in der Befruchtung der Blumen”, bewees hij dat planten zich seksueel voortplanten met behulp van bloemen en insecten. Hij ontdekte dat zelfbestuiving meestal wordt vermeden, een inzicht dat Darwin meer dan vijftig jaar later met enthousiasme omarmde. In tegenstelling tot veel van zijn tijdgenoten begreep Sprengel de onderlinge afhankelijkheid in de natuur, zoals die tussen bloemplanten en bestuivende insecten.

Helaas voor Sprengel werd zijn heldere boodschap niet algemeen geaccepteerd, en zijn bevindingen werden vaak als ongeloofwaardig en belachelijk gezien. Goethe, een invloedrijke tijdgenoot, verwierp zijn werk, maar bleek wetenschappelijk ongelijk te hebben. Pas vijftig jaar na Sprengels overlijden erkende Darwin zijn belangrijke plaats onder de grote natuurwetenschappers van de 17e en 18e eeuw, zoals Van Leeuwenhoek, Boerhaave en Linnaeus. Dit boek brengt Sprengels werk opnieuw onder de aandacht en geeft een gezicht aan zijn leven, waarvan geen portret of grafsteen bewaard is gebleven. Het vult een ontbrekend hoofdstuk in de biologiegeschiedenis over een bijna vergeten pionier van de bloembiologie.

Louis Schoonhoven (links op de foto), voormalig hoogleraar Entomologie aan de Universiteit van Wageningen, publiceerde eerder samen met Rolf Roos (rechts) het met de Jan Wolkersprijs bekroonde boek ‘Niet zonder elkaar – bloemen en insecten’ in 2015.