In de periode tussen de veldslagen bij Waterloo (1815) en de Marne (1914) gaven historici in Nederland en België veel aandacht aan de nationale geschiedenis. Ze putten daarbij uit het glorieuze verleden van de vele steden in de Lage Landen. De reacties van stadsbewoners hierop waren uiteenlopend. Sommigen omarmden de nationale cultus, terwijl anderen hun onvrede uitten over de geringe rol van hun stad binnen het grotere nationale verhaal.

“De stad als vaderland” richt zich op de inwoners van Brugge, Leeuwarden en Maastricht. Deze drie provinciesteden hadden hun vroegere, trotse en onafhankelijke positie binnen de natiestaat verloren. Geleerde bewoners van deze steden voerden daarom een actieve stedelijke identiteitspolitiek, gebaseerd op dat verloren verleden. Door middel van geschiedschrijving en literatuur, parades en standbeelden, monumentenzorg en toerisme brachten zij de stadsgeschiedenis opnieuw tot leven. “De stad als vaderland” onderzoekt hoe zij de nationale identiteit zowel omarmden als ter discussie stelden.