In de afgelopen decennia is de vraag of echtgenoten zelf de gevolgen van hun huwelijk en echtscheiding contractueel kunnen regelen steeds belangrijker geworden. Dit komt vooral doordat het huwelijk in deze periode steeds minder als vanzelfsprekend wordt gezien en het huwelijksvermogensrecht is versoepeld. Deze verandering hangt samen met het hoge en nog steeds groeiende aantal echtscheidingen en met de toename van paren die ervoor kiezen om ongehuwd samen te wonen, een nieuwe vorm van samenleven die steeds gebruikelijker wordt. Ondanks de populariteit van ongehuwd samenwonen, heeft dit nog niet geleid tot nieuwe wetgeving, hoewel er regelmatig discussies zijn over de noodzaak hiervan.

Contractvrijheid is een cruciaal element in het relatievermogensrecht, maar krijgt in de literatuur verrassend weinig aandacht. Bij nader inzien moet contractvrijheid worden gezien als een onderdeel van partijautonomie, waarin solidariteit als tegenwicht fungeert. Deze studie onderzoekt hoe partijautonomie kan worden toegepast binnen het huwelijksvermogens- en echtscheidingsrecht. Een centrale vraag is of aanstaande echtgenoten volledig vrij zijn om hun gekozen huwelijksmodel in hun huwelijkse voorwaarden vast te leggen. Hier wordt ook een moderne kijk op huwelijkse voorwaarden gepresenteerd.

Een andere belangrijke kwestie betreft de rol van contractvrijheid en solidariteit in de interpretatie van huwelijkse voorwaarden door de Hoge Raad in echtscheidingszaken. In dit verband wordt een nieuwe ontwikkeling in de Duitse rechtspraak besproken, waarin de beoordeling van huwelijkse voorwaarden centraal staat. Deze inzichten worden vertaald naar de Nederlandse situatie, met als doel de rechters een nuttig instrument te bieden dat recht doet aan rechtvaardigheid en rechtszekerheid.

Om een compleet beeld te schetsen, bespreekt een hoofdstuk de contractvrijheid van ouders met gezamenlijk gezag over een minderjarig kind, waarbij het ouderschapsplan centraal staat. Na een korte analyse van recente wetsvoorstellen op het gebied van het huwelijksvermogens- en echtscheidingsrecht vanuit het perspectief van partijautonomie, sluit de auteur af met een voorstel voor de invoering van het civiel partnerschap. Dit moderne relatievermogensrecht zou het traditionele huwelijksvermogensrecht vervangen en is ook toegankelijk voor ongehuwde en niet-geregistreerde samenwonende partners.

Dit boek maakt deel uit van de Meijers-reeks, uitgegeven onder de verantwoordelijkheid van het E.M. Meijers Instituut van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Leiden. Het onderzoek is uitgevoerd binnen het facultaire onderzoeksprogramma Coherent Privaatrecht.