De ‘renaissance’ was een belangrijke culturele beweging die zich in de veertiende en vijftiende eeuw in Italië ontwikkelde. De zestiende eeuw werd beschouwd als het hoogtepunt van deze ‘wedergeboorte’. Hoewel de term vaak in artistieke contexten wordt gebruikt, verwijst men in de ontwikkeling van het denken en de geesteswetenschappen ook vaak naar het bijbehorende ‘humanisme’. Er vond een verschuiving plaats van collectief naar individueel denken, waarbij het ‘godsbeeld’ geleidelijk werd vervangen door een ‘mensbeeld’ met een universeel karakter. In dit cahier worden de destijds geformuleerde ideeën enigszins herzien om de lezer tot nieuwe inzichten te brengen.

De medische renaissance (1400-1600) wordt gekenmerkt door een voortdurende spanning tussen continuïteit en een zekere mate van discontinuïteitsdenken, een soort tweedeling. Aan de ene kant was er de prescriptieve kennis, die vaak letterlijk werd overgeleverd en zonder veel aanpassingen werd overgenomen. Aan de andere kant was er de propositionele kennis, gebaseerd op nieuwe ideeën en empirische bevindingen, die het begin vormde van wetenschappelijk experimenteren. Beide stromingen bestonden naast elkaar maar waren vaak met elkaar verweven. Deze benadering lijkt logischer dan het idee van een strikte scheiding binnen dit spanningsveld.

De lezer kan op basis van de hier gepresenteerde en onderbouwde hypothesen zijn eigen conclusies trekken. Deze kunnen variëren afhankelijk van de individuele achtergrond en intentie. Dit wordt echter gezien als een pluspunt in plaats van een beperking, omdat het bijdraagt aan een levendig debat in de cultuur- en medische geschiedenis.

Over de auteurs:
Prof. dr. Ivo De Leeuw, emeritus aan de Universiteit Antwerpen, heeft verschillende wetenschappelijke functies bekleed op het gebied van geneeskunde in onder meer België, de VS en Groot-Brittannië. Hij is gespecialiseerd in de medische geschiedenis van prominente Italiaanse families uit de renaissance en heeft diverse artikelen en boeken gepubliceerd.

Dr. Cornelis van Tilburg, classicus aan de Universiteit Leiden, heeft gepubliceerd over verkeer en stadshygiëne in het Romeinse Rijk en is eindredacteur van de cahierreeks Geschiedenis van de Geneeskunde en Gezondheidszorg.

Dr. Vincent Van Roy, historicus, richt zich op diverse medisch-historische onderwerpen, de geschiedenis van lichaam en geest en de hospitaalgeschiedenis. Hij is ook secretaris van de vereniging Hospitium en redactiecoördinator van de cahierreeks Geschiedenis van de Geneeskunde en Gezondheidszorg.