Massacommunicatie speelt een cruciale rol in het beïnvloeden van menselijk gedrag en raakt iedereen, of men dat nu wil of niet. Om deze reden is het essentieel om inzicht te verkrijgen in de aard, soorten, technieken en gevolgen van (massa)communicatie. Het boek “Mens en Media” biedt een uitgebreid overzicht van de massamedia, met aandacht voor aspecten zoals public relations, propaganda, reclame, voorlichting, berichtgeving, beleidsaspecten, functies, effecten, boodschappen, vormen, communicatoren en participanten. Het maakt de complexe materie van massacommunicatie toegankelijk voor een breed publiek dat geïnteresseerd is in deze fascinerende wereld.

Prof. Dr. Guido Fauconnier, verbonden aan de K.U. Leuven, heeft als gastdocent lesgegeven aan universiteiten in Rome, Utrecht en Wisconsin. Met een oeuvre van ongeveer tien boeken en tachtig tijdschriftartikelen, heeft hij zijn sporen in het vak verdiend. De Franse auteur Jean Lacroix merkte eens op dat ‘communicatie’ een modeterm is geworden in de wetenschap en filosofie. Hoewel de term vaak modieus wordt gebruikt, betekent dit niet dat de wetenschappelijke interesse in communicatie groot is. In tegendeel, zelfs binnen de sociale wetenschappen, die zich richten op menselijk gedrag, is er nog steeds slechts beperkte aandacht voor communicatie. Dit geldt met name binnen disciplines zoals de sociologie, waar slechts enkele theoretische scholen, zoals het functionalisme, de kritische sociologie en het symbolisch interactionisme, expliciet belangstelling tonen voor communicatie. Ook de sociale psychologie besteedt relatief weinig aandacht aan communicatie, behalve als het gaat om waarneming, houdingen, informatieverwerking en non-verbale communicatie.

In andere wetenschappen, zoals de politieke wetenschappen, bestuurswetenschappen, pedagogie, esthetica, antropologie en zelfs (socio-)linguïstiek, is er weinig onderzoek gedaan naar communicatie. Toch is communicatie onmiskenbaar een van de meest fundamentele sociale processen. Zonder communicatie zouden cultuur, sociaal systeem, kennis, wetenschap en samenleving niet mogelijk zijn. Een gemeenschap zonder taal, het meest kenmerkende menselijke communicatiemiddel, is ondenkbaar, aangezien taal de basis vormt voor het ontstaan en ontwikkelen van sociale verbanden. Communicatie betekent dan ook, zoals de etymologie suggereert, ‘gemeenschappelijk maken’. De kernvragen zijn: wat wil men gemeenschappelijk maken, met welk doel, welke middelen en welk resultaat? Wat is het proces achter de vele uiteenlopende communicatiefenomenen in ons dagelijks leven, zoals televisiebeelden, krantenberichten, moederlijke woorden voor een baby, toeristische folders, het geluid van een ijsverkoper, een verliefde knipoog, een reclameposter, een politieagent die waarschuwt, een popconcert, een artsenadvies, een vurige preek of een boek over massacommunicatie?

Zodra het belang van communicatie wordt erkend, kan het uitgroeien tot een essentieel beleids- en actie-instrument in vele maatschappelijke domeinen. In de afgelopen decennia is de rol van communicatie toegenomen in gebieden zoals management, ontwikkelingssamenwerking, religie, geneeskunde, gehandicaptenzorg, handel, politiek en administratie, onderwijs en meer. De wetenschappelijke en filosofische populariteit van de term ‘communicatie’ is sinds de tweede helft van de vorige eeuw gegroeid, samen met een beter begrip van de rol van communicatie in zowel spontaan als georganiseerd sociaal leven. Communicatie is het kernproces van de samenleving, zoals Vogelaar in 1962 al stelde, en dit inzicht wordt steeds duidelijker in het functioneren van onze instellingen.

Een andere belangrijke ontwikkeling is de opkomst van nieuwe informatie- en communicatietechnologieën, zoals computers, interactieve media en satellieten, ook wel de ‘derde communicatierevolutie’ genoemd, na de uitvinding van schrift en boekdrukkunst. De opkomst van telematica, een combinatie van telecommunicatie en informatica, is hierin leidend. De communicatiewetenschap maakt hierdoor een snelle ontwikkeling door, wat haar een levendig en dynamisch karakter geeft en studenten aantrekt. Hoewel deze vooruitgang de academische status van de communicatiewetenschap versterkt, brengt het ook het risico van identiteitsverlies en een te brede focus met zich mee.

Tot slot is het belangrijk te beseffen dat de kunst en techniek van overtuigende communicatie al sinds de oudheid een onderwerp van filosofische reflectie is. Grote denkers als Plato, Isocrates, Aristoteles en Quintilianus noemden dit ‘retoriek’. Veel van hun ideeën en indelingen worden nog steeds gebruikt in de moderne communicatiewetenschap. Hoewel communicatieprocessen op verschillende niveaus plaatsvinden, zoals binnen gezinnen, onder jongeren, binnen en tussen organisaties, richt dit boek zich vooral op massacommunicatie of openbare communicatie. Intrapersonale, interpersoonlijke, organisatorische, groeps- en categorische communicatiesystemen worden grotendeels buiten beschouwing gelaten. Toch is een algemene benadering van het communicatieproces noodzakelijk, vooral bij het bespreken van theorieën, onderzoekslijnen, het publiek en de effecten van massacommunicatie.