Groninger Historische Reeks, deel 43

Groningen stond lange tijd bekend als een uitgesproken protestantse regio. Het grootste deel van de bevolking was calvinistisch, terwijl een kleine minderheid rooms-katholiek was. Als je de kerkelijke ontwikkelingen in de provincie tussen 1813 en 1945 in een grafiek zou weergeven, zouden drie lijnen er meteen uitspringen: een dalende lijn die de gestage neergang van de Nederlandse Hervormde Kerk (NHK) toont, en twee stijgende lijnen van groepen die deze volkskerk verlieten: de orthodoxe ‘gereformeerden’ en de ‘onkerkelijken’ die hun geloof verloren. Dit boek behandelt de verschuivingen in de kerkelijke verhoudingen in Groningen. Alle betrokkenen, zowel zij die binnen de lange tijd dominante NHK als daarbuiten opereerden, worden besproken. Het boek belicht de ervaringen van provinciale en lokale kerkbestuurders, collatoren en kerkvoogden, predikanten en kosters, voorgangers en evangelisten, rijke boeren en arme landarbeiders, lidmaten en doopleden, evenals diakenen en bedeelden. Met behulp van uitgebreid cijfermateriaal, dat de gehele provincie in kaart brengt, en enkele casestudy’s, wordt geprobeerd een zo representatief mogelijk beeld te schetsen. Wie bekend is met de gelijkenis van de zaaier – die zijn zaaigoed onder meer op rotsachtige bodem en tussen doornen zag vallen – begrijpt hoe moeilijk het is om Gods Woord in de harten van mensen te laten wortelen. De titel “Harde grond” is om meerdere redenen passend voor het kerkelijke leven in de landbouwprovincie Groningen, waar boeren in veel gemeenten het voor het zeggen hadden.

Jonn van Zuthem studeerde moderne geschiedenis in Nijmegen en kerkgeschiedenis aan de Theologische Universiteit Kampen. In 2001 promoveerde hij op ‘Heelen en halven’, een studie over orthodox-protestantse leiders en het ‘politiek’ antipapisme tussen 1872 en 1925. De laatste jaren richt hij zich vooral op regionale geschiedenis. Zo schreef hij de hoofdstukken ‘Een nieuwe provincie 1815-1848’ en ‘Een samenleving met schakeringen’ in deel II Nieuwste Tijd – Heden van de driedelige Geschiedenis van Groningen (2009).