In “Nieuwe wegen voor de psychiatrie,” een boek van Wim J. van der Steen, uitgegeven door Uitgeverij S.W.P. B.V. (ISBN 9789088500978), wordt de geestelijke gezondheid onder de loep genomen. Hoewel we allemaal geestelijke welzijn nastreven, is dat tegenwoordig vaak een uitdaging. Sinds de introductie van marktwerking functioneert de Geestelijke Gezondheidszorg niet optimaal en de invloed van de farmaceutische industrie is merkbaar tot in de uithoeken van wetenschap en praktijk. Wim van der Steen vraagt aandacht voor vaak over het hoofd geziene aspecten van wetenschap die ons kunnen helpen geestelijk gezond te blijven, met een bijzondere focus op de psychiatrie.

De psychiatrie is tegenwoordig vooral gericht op biologische aspecten, met een sterke nadruk op hersenprocessen. Het idee dat psychische aandoeningen veroorzaakt worden door afwijkingen in hersenprocessen die met medicatie gecorrigeerd kunnen worden, is wijdverbreid maar wetenschappelijk gezien onhoudbaar. De medicijnen die psychiaters, vaak met steun van de industrie, voorschrijven, zijn gevaarlijk, hoewel ze in sommige gevallen wel helpen.

Moet biologie uit de psychiatrie verdwijnen? Het antwoord is zowel ja als nee. De huidige biologische benadering in de psychiatrie kan zeker verrijkt worden met waardevolle biologische kennis. Infecties en het immuunsysteem worden onvoldoende belicht, en aannames over erfelijkheid bij psychische aandoeningen zijn wetenschappelijk niet onderbouwd. Voeding krijgt vaak de verkeerde aandacht, en de belangrijke invloed van dag-nachtritmes wordt grotendeels genegeerd. De auteur illustreert dit met talrijke voorbeelden.

Het boek begint met algemene thema’s zoals schizofrenie en depressie, gevolgd door een bespreking van biologische onderwerpen die in de psychiatrie slecht of niet worden behandeld. Dit vormt de basis voor een uitgebreide bespreking van eetstoornissen. Van der Steen stelt dat een nieuw biologisch perspectief kan leiden tot betere behandelingen van anorexia nervosa, een van de gevaarlijkste en vaak dodelijke psychische aandoeningen. Het laatste hoofdstuk biedt een breder perspectief in de vorm van een open mensbeeld en begint met autobiografische reflecties, die volgens de auteur ten onrechte een taboe zijn in de huidige wetenschap.

Wim van der Steen is emeritus hoogleraar in biologie en wijsbegeerte, schrijver en componist. Hij heeft vele boeken en artikelen gepubliceerd over geneeskunde en psychiatrie en is actief in verschillende andere vakgebieden.