“De hoed en de hond”, het eerste deel, is een werk van T. Verschaffel, gepubliceerd door Uitgeverij Verloren B.V. met ISBN 9789065505835. Tijdens de achttiende eeuw hebben zich opmerkelijke veranderingen voorgedaan in hoe mensen hun verleden bekeken, bestudeerden en documenteerden, wat leidde tot een aanzienlijke vernieuwing van de geschiedschrijving als intellectuele discipline en cultureel fenomeen. Deze ontwikkelingen waren ook merkbaar in de Oostenrijkse Nederlanden en het prinsbisdom Luik, gebieden die later België zouden vormen, zoals geïllustreerd in “De hoed en de hond”. Het boek beschrijft de rol van historici en hun lezers, geestelijken, edelen, advocaten, academici, schrijvers van stads- en kloostergeschiedenissen, populaire kronieken en wetenschappelijke verhandelingen, evenals bibliothecarissen, archivarissen, onervaren archeologen en lichtgeraakte polemisten. Tom Verschaffel toont aan wat zij schreven en lazen, hoe zij tegen elkaar en hun voorgangers aankeken, waarover zij discussieerden en welk historisch beeld uit hun inspanningen voortkwam. De overheid speelde een cruciale rol in de evolutie van het historisch onderzoek door het te willen organiseren, systematiseren en centraliseren. Bovendien vond er een ‘nationalisering’ van de historiografie plaats: de geschiedenissen van afzonderlijke vorstendommen maakten geleidelijk plaats voor een geschiedenis van de Zuidelijke Nederlanden als geheel. België begon steeds meer te functioneren en te worden beschreven als een natie, met een eigen geschiedenis en nationaal karakter. De kenmerkende eigenschappen van de Belgen en de belangrijkste leidende principes van hun geschiedenis waren liefde voor vrijheid en loyaliteit, gesymboliseerd door de hoed en de hond.