De rivieren zijn natuurlijk de hoofdrolspelers in de geschiedenis van het Rivierenland, met namen als de Neder-Rijn, de Linge, de Waal en de Maas. Eeuwenlang hadden deze waterwegen de vrijheid om hun loop te volgen en hun invloed op het landschap uit te oefenen. In de Middeleeuwen begon men de rivieren enigszins te beheersen, hetgeen leidde tot de vorming van het netwerk van buurtschappen, dorpen en enkele kleine steden zoals we die nu kennen.

Tijdens deze periode brachten de rivieren zowel tegenslagen als voorspoed: tegenslagen door dijkdoorbraken en overstromingen, maar ook voorspoed dankzij de vruchtbare gronden die zij creëerden, hun rol als belangrijke verkeersroutes en de mogelijkheden die ze boden voor de visserij. Bovendien verleenden de rivieren het gebied strategische militaire waarde. Het Rivierenland fungeerde vaak als frontgebied en maakte deel uit van de grote waterlinies. In vredestijd konden de inwoners zich richten op landbouw, fruitteelt en veehouderij op de vruchtbare komgronden. De industriële ontwikkeling bleef echter beperkt, met enige concentratie rond steden als Tiel, Culemborg, Geldermalsen en Zaltbommel.

De Historische atlas van het Rivierenland gebruikt belangrijke historische kaarten om de unieke kenmerken van de Nederbetuwe en de Gelderse waarden te verduidelijken.