De periode die we kennen als de Gouden Eeuw wordt vaak geassocieerd met kooplieden, regenten en predikanten, voornamelijk gebaseerd op de verhalen over het economische wonder in Holland. In de oostelijke delen van de Republiek, zoals Gelderland, Overijssel en Drenthe, was er echter een traditionele standenmaatschappij. Hier had de adel duidelijk de overhand. Macht en aanzien waren geconcentreerd in adellijke families zoals de Bentincks, Van der Capellens, Van Haersoltes en Van Heeckerens. Zij geloofden dat hun afkomst hen het recht gaf om over land en volk te regeren. Eerprincipes waren de kern van de adellijke cultuur in Oost-Nederland en bepaalden gedragingen, kleding en wereldbeelden. Conrad Gietman biedt, door het begrip van adellijke eer te onderzoeken, een vernieuwend inzicht in deze intrigerende beschaving in het oosten van de Republiek.

“Republiek van adel” belicht niet alleen de macht en prestige van de vooraanstaande families die invloed uitoefenden in de statenvergadering en pochten met hun roemrijke stambomen. Het boek richt zich ook op mannen en vrouwen die wanhopig vasthielden aan hun adellijke status of juist, vaak tevergeefs, probeerden te ontsnappen aan de druk van hun familie en sociale klasse. De auteur toont aan hoe gevoelig de adel was voor rituelen en posities en hoe ver ze konden gaan om hun reputatie te verdedigen. Een opvallend verhaal is dat van de broers Wolter en Otto de Rode van Heeckeren uit het Graafschap Zutphen, die hun naam en die van hun familieleden hoog wilden houden. Dit leidde tot beledigingen, vernielingen, een uitgedaagd duel en zelfs een moordaanslag. Hun gewelddadige neigingen waren niet uniek. Het recht op geweld stond centraal in het eerdenken van de Oost-Nederlandse adel.

Gedurende de zestiende en zeventiende eeuw veranderden de opvattingen over adellijke eer door de invloeden van humanisme, reformatie en staatsvorming. Eer werd minder gewelddadig en meer verbonden met duidelijke posities in een hiërarchische samenleving. Aan het einde van “Republiek van adel” illustreert Gietman deze verandering met het tragische verhaal van Unico Ripperda, een edelman uit Overijssel. Tijdens het Twaalfjarig Bestand werd hij uit de ridderschap gezet vanwege het verstoten van zijn vrouw. De ooit machtige drost, wiens reputatie op traditionele erecodes was gebaseerd, stierf enkele jaren later op een ellendige manier. Zijn verhaal vertelt dat een gezwel in zijn mond zijn gehemelte spleet.

“Republiek van adel” bevat talrijke aangrijpende verhalen over adellijke mythes, obsessies met afkomst, hoofse liefde, vrouwelijke lijdzaamheid en rebellie, schakingen, jachtruzies, gekwetste eer, wraak en dood. Het boek biedt uiteindelijk geen abstracte studie, maar een levendig beeld van de normen, waarden en ambities van adellijke individuen.