In de zeventiende eeuw werd de Hollandse raadpensionaris door velen gezien als de leider van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Dit was geen onlogische opvatting, aangezien Holland het meest invloedrijke gewest was. Hierdoor bepaalde de raadpensionaris van Holland vaak niet alleen de koers binnen zijn eigen gewest, maar ook die van de Staten-Generaal. Veel buitenlandse vorsten en diplomaten waren daarom in de veronderstelling dat de raadpensionaris de Republiek vertegenwoordigde. Om de complexe rol van de raadpensionaris beter te begrijpen, vergelijkt Jaap de Haan het handelen van Johan van Oldenbarnevelt met dat van Johan de Witt en Gaspar Fagel. Hij identificeert hierbij vier functies: ambtelijk, uitvoerend, politiek en representatief. Deze functies werden ook vervuld door de eerste ministers in landen als Spanje, Engeland, Frankrijk, Zweden en Brandenburg, die vergelijkbaar waren met de raadpensionaris. Zo kan de Hollandse raadpensionaris worden gezien als de eerste minister van de Republiek.