Dwang of bevrijding?
📚 Samenvatting boek:
Rond de afgelopen vijftien jaar is in de zorg voor verstandelijk gehandicapten het concept van community care geïmplementeerd. Dit houdt in dat bewoners van instellingen naar woonwijken worden verhuisd en dat hun voorzieningen worden verminderd, met als doel de gehandicapten zo veel mogelijk als ‘gewone mensen’ te behandelen. Op de vrijgekomen terreinen van de instellingen worden vervolgens woningen voor niet-gehandicapten gepland. Maar lukt het verstandelijk gehandicapten werkelijk om te integreren in woonwijken? Dit boek onderzoekt de invoering van community care bij een gehandicapteninstelling in het Gooi, en bespreekt ook andere instellingen. Het verhaal wordt deels verteld vanuit het perspectief van de gehandicapten en hun families, naast inzichten uit wetenschappelijke literatuur en rapporten over community care. Vanaf het begin protesteerden families van verstandelijk gehandicapten tegen de gedwongen verhuizingen van de instellingsterreinen. De Tweede Kamer stelde toen als eis dat er eerst een leefwensenonderzoek moest plaatsvinden voordat een instelling het terrein voor andere doeleinden kon gebruiken. Hoewel deze verplichting is ingevoerd, wordt deze zelden nageleefd. Regelmatig verdwijnen de resultaten van de onderzoeken. De inspectie staat soms toe dat de instelling de wens van de bewoners om op het terrein te blijven wonen, uit het zorgplan verwijdert. Hierdoor zijn duizenden gehandicapten door het hele land onvrijwillig van instellingsterreinen verhuisd. Eenmaal in de woonwijken worden ze vaak geconfronteerd met eenzaamheid en isolatie. Door het verwijderen van voorzieningen, waaronder adequate medische zorg, gebeuren er veel incidenten, waarvan enkele met fatale afloop, die niet altijd goed onderzocht zijn. Rapporten van de Nationale ombudsman wijzen uit dat inspectie en instellingen niet alert genoeg zijn op mogelijke belangenverstrengeling. Er zijn ook banden tussen gehandicapteninstellingen en een groot bouwbedrijf, die in het boek aan bod komen. Het verhaal eindigt met de uiteindelijke stopzetting van community care binnen de centrale instelling van het boek, de intrekking van de bouwplannen voor een woonwijk op het instellingsterrein, en het vertrek van bestuurders, directeuren en toezichthouders, al dan niet gedwongen. Het boek raadt aan dat bij grote plannen zoals community care, de betrokkenen actief worden betrokken in het besluitvormingsproces. Er moet meer en beter geregelde inspraak zijn voor familieleden van gehandicapten, en de regels omtrent het leefwensenonderzoek moeten worden nageleefd. Verder is er behoefte aan grotere waakzaamheid bij mogelijke belangenverstrengeling. Marijke Malsch, de auteur, is curator van een verstandelijk gehandicapte man die in een instelling woont. Ze werkt als senior wetenschappelijk onderzoeker op het gebied van strafrecht en criminologie en publiceert regelmatig over de zorg voor verstandelijk gehandicapten.