Het woord empathie is etymologisch afgeleid van de Griekse termen ‘en’ en ‘patheia’, wat betekent dat men geraakt wordt door wat er in een ander gebeurt. Dit is een complex begrip, nauw verbonden met maar toch verschillend van andere psychoanalytische concepten zoals identificatie, concordante tegenoverdracht, attunement, containment, delen, rapport en steun. Empathie verwijst naar het vermogen om zich in een ander in te leven, om mee te voelen met wat die persoon ervaart.

Hoewel empathie zowel een fenomenologisch als psychotherapeutisch begrip is, blijft de vraag of het verenigbaar is met analytische neutraliteit. Beginnende psychotherapeuten veronderstellen vaak ten onrechte dat empathie de sleutel is tot therapeutisch succes en dat het een noodzakelijke en voldoende voorwaarde is voor een geslaagde therapie. Empathie is primair een intermenselijke vaardigheid die zich gedurende het leven geleidelijk ontwikkelt. In de cognitieve psychologie wordt vooral gekeken naar de ontwikkeling van empathie tijdens de lagere schoolperiode, terwijl in de psychodynamische psychologie de nadruk ligt op de voorlopers van empathie-ontwikkeling en de conflicten die ermee gepaard gaan in de adolescentie. Ook uit psychotherapieonderzoek blijkt empathie een cruciale factor te zijn.

Meta-analyses van uitkomstonderzoek laten zien dat specifieke behandelvormen en technieken slechts maximaal vijftien procent van de variatie in resultaten verklaren. Dit percentage is vergelijkbaar met de effecten van placebo’s zoals verwachting, hoop en geloof in verandering. Veertig procent van de uitkomsten kan worden toegeschreven aan factoren buiten de therapie, zoals spontaan herstel, toevallige gebeurtenissen in het leven van de cliënt en sociale steun. De resterende dertig procent wordt toegeschreven aan ‘gemeenschappelijke factoren’, zoals empathie, betrokkenheid, acceptatie van de cliënt, en eigenschappen van zowel cliënt als therapeut en de therapeutische alliantie.

Empirisch onderzoek sinds de jaren 1950 tot nu heeft aangetoond dat empathie tussen de zeven en tien procent van de variatie in uitkomsten verklaart, minstens evenveel en waarschijnlijk meer dan de specifieke interventies.

Het boek biedt een genuanceerde kijk op de rol van empathie in psychotherapie. Er wordt veel aandacht besteed aan het belang van empathie in psychoanalytische psychotherapie, met illustraties van klinische gevallen. Ook de neurobiologische aspecten en de ontwikkelingsgeschiedenis van empathie komen aan bod. Een apart hoofdstuk richt zich op de centrale rol van empathie in experiëntiële psychotherapie. Aan dit boek hebben internationaal erkende psychoanalytici en psychotherapeuten bijgedragen.

Over de auteurs:
Marc Hebbrecht (psychiater en psychoanalyticus) en Ingrid Demuynck (psychologe en psychoanalytica) zijn bestuursleden van de Vlaamse Vereniging voor Psychoanalytische Psychotherapie. Bijdragen zijn geleverd door Stefano Bolognini, Ingrid Demuynck, Marc Hebbrecht, Mark Kinet, Patrick Meurs, Greet Vanaerschot, Michèle Van Lysebeth-Ledent en Ton van Strien.