Hoe verloopt de groei van baby tot jongvolwassene? Al eeuwenlang hebben mensen over deze vraag nagedacht en verschillende ideeën en theorieën ontwikkeld. De Griekse filosoof Aristoteles (384-322 v.Chr.) geloofde bijvoorbeeld dat een kind als een tabula rasa, een onbeschreven blad, geboren wordt. Hij was daarmee de eerste vertegenwoordiger van wat we later de ‘nurture’-benadering noemen. Volgens hem wordt de menselijke ontwikkeling bepaald door de opvoeding. Het Griekse ideaal van opvoeding lag immers in de kennis van de cultuur: door de Griekse culturele verworvenheden, vooral de retorica, eigen te maken, werd de mens gevormd. In de daaropvolgende eeuwen zien we de ‘nurture’-benadering in allerlei vormen terugkomen.

Eeuwen later benadrukten velen, in navolging van de Franse filosoof Rousseau (1712-1778), het belang van aangeboren eigenschappen. Zij twijfelden aan de mogelijkheden van opvoeding en vertegenwoordigden de ‘nature’-benadering, die eveneens in vele varianten voorkomt. Ook in onze tijd speelt deze discussie op de achtergrond. Pogingen om het onderwijs in de afgelopen decennia te verbeteren, zijn gebaseerd op een van deze opvattingen. Onderwijs moet aansluiten bij de leer- en ontwikkelingsmogelijkheden van de leerling en deze verder stimuleren. Innovaties in het onderwijs moeten daarom primair hierop gericht zijn.

In dit boek gaan we verder dan de nature/nurture-discussie. We verbinden bestaande inzichten uit de ontwikkelingspsychologie en de leerpsychologie met die uit de neurowetenschap. Daardoor biedt het boek een nieuw en actueel theoretisch kader voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Dit theoretisch kader is opgebouwd uit vijf delen, gebaseerd op de gebruikelijke indeling in ontwikkelingsaspecten: lichamelijk, sociaal-emotioneel, cognitief, en moreel/godsdienstig. Het eerste deel belicht ontwikkeling en leren vanuit verschillende invalshoeken. In de overige delen worden de ontwikkelingspsychologische kenmerken voor elke leeftijdsfase beschreven, evenals de onderliggende leerpsychologische en neurologische processen. Elk deel wordt afgesloten met een hoofdstuk ‘Het kan ook anders’, waarin aan de hand van een casus een afwijkende ontwikkeling wordt geschetst. In de bijlagen worden enkele andere leer- en ontwikkelingsvarianten beschreven, ook hier aan de hand van een casus. Door de nauwe samenhang van leerpsychologische en neurologische processen wordt duidelijk waarom we beter kunnen spreken van leer- en ontwikkelingsvarianten in plaats van stoornissen.