Noord-Brabant in de negentiende eeuw
📚 Samenvatting boek:
De huidige provincie Noord-Brabant is opgebouwd uit gebieden met diverse historische achtergronden. Aan het begin van de 19e eeuw maakte ‘Braband’ deel uit van de Bataafse Republiek. Met de annexatie van Nederland door Frankrijk in 1810, werd het bestuur geheel volgens het Franse model georganiseerd, met departementen, arrondissementen, kantons en gemeenten. ‘Braband’ werd toen ruwweg gesplitst in twee departementen, gescheiden door de rivier de Donge. In 1813 veranderde de situatie: de Fransen werden verdreven en de prins van Oranje werd als soeverein vorst Willem I de leider van de natie. De Grondwet van 1814 omschreef de nieuwe provincie als voorlopig samengesteld uit: ‘… alle de landen en steden, voorheen bekend als generaliteitslanden, en andere die later werden verkregen en toegevoegd.’ Een meer gedetailleerde grensafbakening van Brabant volgde op 20 juli 1814: ‘De provincie Braband zal als grens hebben het Hollandsch Diep, de Biesbosch, het Bergsche Veld en de Oude Maas tot bij Heusden, waarbij alles ten zuiden van deze wateren tot de provincie behoort, en de grens verder loopt vanaf de Oude Maas bij Heusden, inclusief die stad en het dorp Beern, in een rechte lijn naar de Maas bij de heerlijkheid Well.’ Nadat de noordgrens was aangepast, werd in de Grondwet van 1815 de naam ‘Braband’ veranderd in ‘Noord-Brabant’. In de negentiende eeuw werden de voornaamste instellingen (behalve kadaster en domeinen) van zowel de provincie als het rijk in kaart gebracht in Noord-Brabant. Deze instellingen waren actief op gebieden als bestuur, rechtspraak, belastingen, defensie, onderwijs, waterbeheer en landbouw. Hun taken, organisatie en territoriale indelingen worden beschreven aan de hand van wetgeving en regelingen. Schema’s en kaarten verduidelijken de tekst, en andersom. Voor extra inzicht is er een grote losse kaart bijgevoegd met daarop de gemeentelijke namen. Elk hoofdstuk sluit af met een onderbouwde literatuurlijst, een lijst van gepubliceerde bronnen en een overzicht van de beschikbare archieven van en over de besproken instellingen. Noord-Brabant in de negentiende eeuw is een onmisbaar naslagwerk voor iedereen die de geschiedenis van Brabant onderzoekt, of dat nu professioneel is, uit amateuristische interesse in regionale of lokale geschiedenis, of om de familiegeschiedenis te verkennen.