Sinds het begin van de twintigste eeuw hebben Nederlanders een bijzondere fascinatie voor de Verenigde Staten ontwikkeld. Deze fascinatie is echter dubbelzinnig: enerzijds omarmden Nederlanders de Amerikaanse cultuur enthousiast, anderzijds keerden ze zich er regelmatig tegen. Amerika fungeerde als een spiegel waarin Nederlanders zichzelf konden zien. Maar hoe zagen de Nederlanders van die tijd zichzelf eigenlijk? Historicus Jesper Verhoef onderzoekt hoe zij de vraag naar hun ‘Nederlandse identiteit’ beantwoordden, in relatie tot de moderne media zoals film, radio en televisie, die met Amerika werden geassocieerd.

Verhoef heeft het gedigitaliseerde krantenarchief van de Koninklijke Bibliotheek op een systematische manier geanalyseerd, wat nog niet eerder op deze schaal is gedaan. Zijn onderzoek biedt een nieuw perspectief op de opvattingen over de Nederlandse identiteit. Hij laat zien dat van 1919 tot 1989 de confrontatie met ‘vreemde’ culturen en invloeden, zoals die uit Amerika en de moderne media, voortdurend leidde tot verwarring en onzekerheid. Gedurende deze periode verzetten Nederlanders zich tegen grote maatschappelijke veranderingen, die zij als vreemd en bedreigend voor hun eigen identiteit beschouwden. Dit verzet was intens en aanhoudend. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, waren Nederlanders allesbehalve tolerant tegenover maatschappelijke veranderingen.

Wat opvalt, is de eensgezindheid in het publieke debat over modernisering, Amerika en de Nederlandse identiteit. Er was sprake van een gezamenlijk nationaal discours, zelfs tijdens de verzuiling. Nederlanders gebruikten Amerika als een afschrikwekkend voorbeeld om hun eigen identiteit te benadrukken: ze wilden vooral niet worden zoals de ‘moderne’ en ‘vreemde’ Amerikanen.

Jesper Verhoef studeerde Communicatie- en Informatiewetenschappen (CIW) en Geschiedenis, met een focus op het Duitse Keizerrijk, aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij promoveerde aan de Universiteit Utrecht met een onderzoek naar de ontvangst van de Amerikaanse cultuur in Nederland en de ontwikkeling van een Nederlandse identiteit. Zijn handelseditie van dit proefschrift is getiteld “Opzien tegen modernisering”.