In 2013 merkte de Duitse historicus Oliver Janz op dat de grote discussies over de oorzaken van de Eerste Wereldoorlog tot het verleden behoorden. Toch bleek dat niet helemaal te kloppen. Reeds in de jaren zestig had de Duitse historicus Fritz Fischer met de ‘Fischer controverse’ het Duitse aandeel in de oorlog uitvoerig, zij het eenzijdig, belicht. Echter, diepgaande academische studies naar de oorlogsdoelen van Rusland (2011) en Frankrijk (2015) lieten op zich wachten tot ver in de 21ste eeuw.

Pas nu zijn we in staat om een genuanceerder beeld te krijgen van de initiële, voortdurende en beslissende verantwoordelijkheden bij het uitbreken van de oorlog. Vele pogingen zijn ondernomen om Duitsland grotendeels of zelfs volledig verantwoordelijk te stellen, variërend van Artikel 231 van het Verdrag van Versailles tot recente encyclopedische bijdragen. Tegelijkertijd klonken er ook tegengeluiden die wezen op de vele eenzijdige of onjuiste interpretaties die een eeuw van geschiedschrijving over de oorzaken van de oorlog hebben gekenmerkt.

Een van die kritische stemmen doet zich nu gelden, voortkomend uit jarenlange studie van relevante literatuur in het Duits, Engels, Frans en Nederlands. Dit internationale en vergelijkende onderzoek, dat vaak over het hoofd werd gezien, werpt licht op waarom de Franse president Poincaré zijn hond ‘Bismarck’ noemde, en onthult uiteraard nog veel meer.

Luc Vanacker (1953) gaf geschiedenisles in Ieper en is gespecialiseerd in de Eerste Wereldoorlog, met name in de kwestie van verantwoordelijkheden en de situatie in het niet-bezette deel van België en Noord-Frankrijk. Hij heeft zijn bevindingen gepubliceerd in boeken en bijgedragen aan tijdschriften zoals Shrapnel, Stand TO!, Kroniek van de Grote Oorlog en Cross & Cockade.