Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten belast met de uitvoering van de Wmo 2015, de Jeugdwet en de Participatiewet. Op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties publiceert het SCP regelmatig een “Overall Rapportage Sociaal Domein” om inzicht te verschaffen in de ontwikkelingen binnen het gedecentraliseerde sociaal domein. Deze rapportage biedt een nationaal overzicht. De tweede editie van dit rapport is opgedeeld in vijf delen, elk met een eigen perspectief op het sociaal domein.

Deel A richt zich op de levenskwaliteit en de maatschappelijke uitkomsten binnen het sociaal domein. Naast een specifieke focus op financiële problemen, worden kernbegrippen zoals kwetsbaarheid, participatie, redzaamheid en eenzaamheid behandeld. De resultaten worden per onderwerp besproken en gekoppeld aan de kwaliteit-van-leven-index die in de vorige rapportage is ontwikkeld. Dit deel behandelt ook subjectieve uitkomstmetingen zoals cliëntervaringsonderzoeken en gegevens over tevredenheid en geluk. Tevens biedt het rapport uitsplitsingen naar diverse bevolkingsgroepen. Voor dit segment is een ‘sociaal domein enquête’ ontwikkeld, waaraan meer dan 5000 Nederlanders hebben deelgenomen.

Deel B behandelt de voorzieningen binnen het sociaal domein. Hierin worden de ontwikkelingen in gebruik, stapeling en dynamiek van gebruik, evenals regionale verschillen besproken. In tegenstelling tot de vorige rapportage ligt de nadruk nu op de gebruikers in plaats van op de drie decentralisatiewetten. Vragen die aan bod komen zijn onder andere: wie maken gebruik van de voorzieningen, hoeveel mensen betreft het, hoe verloopt de in- en uitstroom, en wat zijn de redenen hiervoor? Bij de stapeling en dynamiek wordt extra aandacht besteed aan schuldenproblematiek, de overgang van minderjarigheid naar volwassenheid, en de relatie met onderwijs. De gegevens komen voornamelijk uit registraties.

Deel C omvat kwalitatief onderzoek naar lokale ervaringen binnen het sociaal domein, met de transformatiedoelen als centraal thema. Voor dit deel zijn interviews gehouden met meer dan 70 personen uit drie specifiek geselecteerde gemeenten, waaronder gemeenteambtenaren, professionals, cliënten, vrijwilligers en mantelzorgers. Deze benadering biedt inzicht in de variatie in de uitvoering van de decentralisaties en de ervaringen en perspectieven van betrokkenen. De nadruk ligt bij deze rapportage op lichtere vormen van ondersteuning, door enerzijds de inzet op eigen kracht en informele hulp, en anderzijds preventieve activiteiten en algemene voorzieningen. Ook de continuïteit van zorg en ondersteuning tijdens de overgang naar volwassenheid (18min/18plus) is een thema, gezien als een bijzondere vorm van integrale aanpak.

Deel D betreft de bestuurlijke rapportage, uitgevoerd door KPMG-Plexus. Dit deel bevat zowel kwantitatieve informatie, verkregen via een enquête onder griffiers, als kwalitatieve inzichten uit 15 casestudies bij gemeenten, aangevuld met focusgroepen en verdiepende interviews. Drie thema’s staan centraal: sturing en controle, met aandacht voor burgerbetrokkenheid en de rol van de gemeenteraad; praktijkaspecten zoals klachten, wachttijden, fraudepreventie en privacy; en samenwerking binnen het sociaal domein.

Deel E focust op de financiën, met twee centrale vragen:

1) Hoe staat het met de financiële weerbaarheid van gemeenten en welke rol speelt het sociaal domein hierin?;
2) Hoe is de financiële situatie van gemeenten binnen het sociaal domein?

De relatie tussen de financiële gevolgen van sociaal domeintaken en de financiële positie van gemeenten is wederkerig. Enerzijds is een gezonde financiële positie van gemeenten wenselijk om eventuele tegenvallers op te vangen. Anderzijds kunnen de financiële gevolgen van de sociaal domeintaken de financiële positie van gemeenten beïnvloeden.