Volgens het huidige kabinet is de klassieke verzorgingsstaat vervangen door een ‘participatiesamenleving’. Deze verandering houdt voor bijstandscliënten in dat hun rechten op werk, scholing en re-integratie grotendeels zijn vervangen door de verplichting om actief deel te nemen. In plaats van passief een uitkering te ontvangen, moeten zij deze nu actief verdienen. In zijn boek VERPLICHT VRIJWILLIGERSWERK onderzoekt socioloog Thomas Kampen de impact van de participatiesamenleving op de ideeën van rechten, plichten en verantwoordelijkheden, evenals de gevoelens van bijstandsontvangers. Hij vraagt zich af in hoeverre en onder welke voorwaarden zij bereid zijn vrijwilligerswerk te doen en hoe zij deze activiteiten ervaren. Het zogenaamde ‘geleide’ vrijwilligerswerk blijkt onder bepaalde voorwaarden een nuttige maatregel te zijn. Echter, met een ondoordachte aanpak en eenzijdige druk op burgers, kan de overheid juist goedwillende burgers tegen zich keren. Het erkennen van de waarde van vrijwilligerswerk en de bijstandsontvangers zelf is cruciaal voor een positieve wisselwerking.