De Aardse biosfeer is een dynamisch systeem dat, binnen zekere grenzen, het vermogen heeft om aan "homeostase" te doen: verstoringen kunnen, mits ze niet te groot zijn, worden opgevangen en teruggedraaid. (Ik ben geen Gaia-aanhanger en volstrekt niet spiritueel, overigens. Deze ideëen komen voort uit "keiharde" exacte wetenschap.) Op Aarde staat de mens op dit moment bovenaan de voedselketen. Onze intelligentie stelt ons in staat om eventuele natuurlijke vijanden te overwinnen en de continuïteit van onze soort te waarborgen. Althans, zo lijkt het....
De activiteiten van de mens zorgen voor een zekere verstoring van de stationaire toestand (dynamisch evenwicht) in de biosfeer. We zien dan ook dat de natuur pogingen doet om de impact van de mens te beperken (nogmaals: dit klinkt misschien spiritueel, alsof er een intelligentie achter zit, maar dat is beslist niet zoals ik het bedoel - er is sprake van een 'attractor').
Ik baseer deze stelling ten eerste op de toenemende resistentie van bacteriën, waardoor we steeds meer in het nauw worden gedreven. Op dit moment doet dit probleem zich met name voor in ziekenhuizen, maar daartoe zal het m.i. niet beperkt blijven. Mijn tweede motivatie is de toename van het aantal 'narrow escapes' op het gebied van regionale en/of mondiale epidemieën. Mijn derde motivatie, tenslotte, is gelegen in het idee dat de mens activiteiten ontplooit die op langere termijn slecht zijn voor de mens zélf, omdat ze verstoring groter maken in plaats van kleiner (denk daarbij aan de m.i. volstrekt zinloze discussie over de oorzaak van het broeikaseffect; feit is dat het warmer wordt, ongeacht de oorzaak, en activiteiten die bijdragen aan de opwarming zijn niet handig).
Als de verstoring binnen de grenzen blijft die hersteld kunnen worden door de 'homeostatische' capaciteit van de biosfeer, dan zal dit ook gaan gebeuren. Dit zal vermoedelijk leiden tot een forse afname van de wereldbevolking. Daarna hebben we de keus: we gaan op de oude voet verder (de geschiedenis herhaalt zich) óf gaan wat duurzamer te werk dan nu.
Als de verstoring de grenzen van de 'homeostatische capaciteit' overschrijdt, dan zal de impact op onze soort waarschijnlijk veel groter zijn. Een voorbeeld van zo'n verstoring is een flinke meteorietinslag, waarvan we weten dat die kan leiden tot het uitsterven van een groot aantal soorten. Dergelijke gebeurtenissen kunnen we zelf 'nabootsen' door grootschalige nucleaire oorlogvoering of door verregaande luchtvervuiling (verduistering van de atmosfeer en dat soort dingen).
In beide scenario's zal de menselijke soort een stap terug moeten doen, in het eerste geval wellicht tijdelijk, in het tweede geval wellicht permanent.
De moraal van dit verhaal? De mens moet zich veel meer dan nu bewust zijn van zijn eigen kwetsbaarheid. Er is sprake van schijnzekerheid en schijnveiligheid.
Puzzels