Het is goed denkbaar dat om kritiek te hebben op zijn fanatieke houding ten opzichte van religie, maar de kwalificatie positivistisch is naar mijn mening vooral een constatering en geen wezenlijke kritiek.
Ik gaf dan ook al aan dat het mij er niet om te doen is om specifiek Dawkins op de korrel te nemen, maar wel het positivisme. En daarvan is Dawkins - en dit is, zoals je zelf zegt, een simpele constatering - een voorvechter.
Positivisme moet als stroming uit de begin negentiende eeuw gezien worden als de reactie op een sterk aandeel metafysica en bijgeloof in de maatschappij en filosofie. Sinds die tijd is de maatschappij in wezen weer belangrijk meer positivistisch geworden. Dit heeft onmiskenbaar tot vooruitgang geleid op vele maatschappelijke terreinen. Het is voor zeer veel maatschappelijke of persoonlijke problemen zeer gebruikelijk om met behulp van rede en wetenschap tot oplossingen te komen. Enige mate van positivisme is een gebruikelijk en een nuttig element in elke moderne maatschappij.
Ik ontken de ontstaansgeschiedenis van het positivisme zeker niet, in tegendeel, ik vind het belangrijk dat men deze kent, opdat men de tijdskaders kan vergelijken. Het positivisme is inderdaad sterk doorgedrongen in het maatschappelijk denken van velen, en ik vraag me af of daar ondertussen niet wat op af te dingen valt.
De idee dat positivisme een bijdrage heeft geleverd aan de maatschappelijke vooruitgang is correct. Die idee vinden we ook terug bij Ethienne Vermeersch ("Is materialisme verdedigbaar?"):
De feiten tonen aan dat noch het dualisme, noch het pluralisme ooit een positieve bijdrage geleverd hebben tot een betere verklaring van de waargenomen fenomenen.
Maar dat is op zich een postmoderne opvatting die eigenlijk het positivisme al voorbij is! Men meet de kwaliteit van een theorie af aan de bruikbaarheid.
(Ga ook eens na hoezeer positivisme is doorgedrongen in het dagelijkse denken: van de beslissingen die je de laatste weken/maanden genomen, welk deel daarvan zijn op basis genomen van kennis en de rede? Welk deel is op basis van wat anders dan kennis en rede? Waar bestaat dit deel uit (emotie, gevoel, intuïties, enz) en zal het per definitie onmogelijk zijn om dit ooit wetenschappelijk te duiden?)
Ik wil je dan op mijn beurt uitnodigen *knipoog* om na te gaan in hoeverre het denken van beslissingen in het dagelijks leven als gevolg van rationaliteit, werkelijk klopt met de werkelijkheid. Ik denk dat de zuiver rationele beslissing een nogal twijfelachtig gegeven is. Alsof het deel voor emoties in onze kop afgesloten is van het rationele deel, en dat je beide naar willekeur aan en uit kan zetten. Bovendien kan je met de wetenschappelijke duiding van een fenomeen in de hand, niet zeggen dat één fenomeen reëler is dan een ander (nu zou je dat voor emotie toch niet kunnen, want daar was lange tijd zowat evenveel over bekend als over de ratio. Dat dit nu weer een beetje kantelt heeft opnieuw te maken met discours).
Dawkins zal dus, net als alle mensen van vandaag, in enige mate positivistisch zijn.
En van een wetenschapper van dergelijk kaliber had ik toch net iets meer reflectie daarover verwacht.
HeavenOnEarth schreef:Dawkins stelt volgens mij niet dat wetenschap en rede alleen voldoende zijn voor persoonlijk en maatschappelijk geluk.
Dawkins presenteert geen complete politieke filosofie, ethisch stelsel of het geheim van het levensgeluk op basis van de wetenschap en de rede. Dawkins kan gezien worden als een zwakke positivist, maar bovenal als een fanatieke antireligieuze atheïst. (Juist omdat hij niet op alle domeinen van het leven die een geloof beslaat een positief alternatief biedt is hij misschien nihilistisch te noemen...)
Ik heb de indruk dat Dawkins wél argumenteert voor een zéér rationele opvatting van de maatschappij. Maar dit was dus niet het centraal punt dat ik in gedachten had voor dit topic.
Opnieuw zuiver empirisch beredeneerd draait alles volgens mij om het instrumentarium dat de mens ten dienste staat. Hoe beter de verrekijker, hoe verder men kan kijken. We zijn in dat opzicht pas 400 jaar bezig. Een heleboel tijd voor trial and error is ook aan te bevelen.
Maar ik geloof ook niet dat het wetenschappelijk instrumentarium te vergelijken valt met een verrekijker die alleen maar verbeterd, verscherpt wordt en steeds verder kijkt. Of misschien wel: op het moment dat je ver aan het kijken bent (en dat is zeer vaak nodig) ben je niet breed of dichtbij aan het kijken. Let wel: ik wil hiermee niet zeggen dat de wetenschapper leidt aan tunnelvisie, ik betrek de metafoor gewoon op mijn idee van context.
(...) Dat bedoelde je niet, slechts dat de mens, omdat hij mens is, nooit volledig zal weten. Een nogal negativistische opvatting.
Bwoh, dat vind ik eigenlijk niet hoor.
De onvolkomenheid van de mens op zich vind ik echt niet zo storend, ik vind het zelfs niet moeilijk om te beargumenteren dat deze een zekere schoonheid heeft.
Maar goed, n.a.v. deze twee commentaren wil ik toch ook even zeggen dat ik de poort niet wil openzetten naar een volstrekt relativisme, dat eigenlijk gewoon irrationalisme wordt. Ik geloof niet aan absolute waarheden in ethische zin (hebben we al uitvoerig bediscussieerd, niet Hildebrand?
) maar ook niet wat het weten betreft. Maar dat betekent niet dat
anything goes. Ik sta dus zeer sceptisch tegenover astrologie, ESP, homeopathie, handoplegging, en weet ik wat voor kwak nog meer.
Ik denk niet dat het positivisme meer aanspraak maakt op die sceptische houding. Het positivistisch adagium van verbetering tot het punt dat op een gegeven moment alles bekend zal zijn, wordt immers misbruikt door allerhande "alterneuten": Ooit dacht men zus of zo, nu weet men zo en zus, dus ooit zal het duidelijk worden waarom alternatieve behandeling x of y werkt.
Dan vind ik dus dat je daarop beter kan antwoorden dat wetenschap werkt in contexten, en het beste instrument is om tot verklaringsmodellen te komen voor bovenstaande voorbeelden. In dezen redeneer ik dan als een positivist omwille van de bruikbaarheid van die houding.
Puzzels
