Betrouwbaarheid van de bijbel

[Crossword]

Taal is inderdaad een cultureel instrument en daarmee niet 'objectief', zoals bijv. formele logica (en zelfs dan...).

Maar dit slaat uiteraard niet alleen terug op ons begrijpen en uitleg van de bijbel. Wij begrijpen en verklaren alles m.b.v. taal, inclusief onszelf. We komen dan inderdaad in een andere discussie, c.q. realisme vs nominalisme en alle posities daartussenin (zoals kritisch realisme). Gegeven het feit dat wij geen objectieve toegang tot de werkelijkheid hebben, kunnen we dan sowieso geloven dat er een werkelijkheid buiten ons is?, en zo ja hoe kunnen we ooit betrouwbare kennis verwerven van die werkelijkheid? Deze discussie is zijdelings relevant voor het gesprek over de vermeende foutloosheid van de bijbel, omdat het ons helpt onszelf bewuster te worden van onze eigen historiciteit en relativiteit. Wie zegt objectieve kennis te hebben van de werkelijkheid (o.a. de bijbel), ontkent z'n eigen historiciteit.

Dit is nog weer wat anders dan de vraag of er zoiets is als betrouwbare kennis, genoeg kennis om de dag door te komen en door te modderen enz. Ik denk dat de bijbel zoiets wel kan bieden.

[druijf]

Dit is nog weer wat anders dan de vraag of er zoiets is als betrouwbare kennis, genoeg kennis om de dag door te komen en door te modderen enz. Ik denk dat de bijbel zoiets wel kan bieden.

Misschien is het interessant om de discussie te verschuiven van "foutloosheid" naar "betrouwbaarheid". Een discussie over foutloosheid zie ik niet meer op gang komen. Ik weet alleen niet of je wetenschappelijk over iets als 'betrouwbaarheid' kunt discussieren.

[ypsilon]

Ik weet alleen niet of je wetenschappelijk over iets als 'betrouwbaarheid' kunt discussieren.

Wat "betrouwbaarheid" betekent zal afhangen van de discipline. Als je een definitie kunt opstellen, kunnen we van daaruit verder...

[Basbos]

Wordt dat geen filosofisch onderwerp, met veel Saussure, Foucault e.d.?

[Crossword]

Misschien kan het ook zonder moeilijke namen...

'Betrouwbaarheid' is altijd relatief aan een bepaald doel of functie. Ik noemde in een vorige post al het spoorboekje als analogie. Dit is betrouwbaar in een bepaalde context (het openbaar vervoer) en relatief aan een bepaalde functie (het op tijd halen van treinen).

De vragen rondom de betrouwbaarheid van de bijbel hangen volgens mij dus samen met drie andere vragen:

1. Wat is de bijbel voor boek? Bij een spoorboekje weten we dat, maar weten we het bij de bijbel ook zo precies?

2. In welke context functioneert de bijbel? Hier gaat het om het soort vragen dat de bijbel wel en niet beantwoordt en in welke context de bijbel betekenis krijgt. Een telefoonboek krijgt betekenis in een context waarin telefoons bestaan (op de maan heeft het geen betekenis). Wat is de geëigende context van de bijbel? Als we dat weten, weten we ook iets meer over de geschikte leesstrategie (een telefoonboek kun je lezen als een gedicht o.i.d., maar dat is niet de geschikte leesstrategie).

3. Doet de bijbel wat hij moet doen in de context waarvoor hij bedoeld is?

Suggesties van antwoorden:

1. De bijbel is een verzameling boeken uit verschillende tijden. Het is eerder een bibliotheek dan een boek. Maar wel een bibliotheek van boeken die met elkaar verwant zijn, waarin soms dezelfde hoofdpersonen functioneren, die naar elkaar verwijzen en op elkaar voortbouwen, maar elkaar soms ook corrigeren en/of tegenspreken en/of gewoon verschillende perspectieven naast elkaar laten staan zonder een oplossing te geven (een beetje zoals golven en deeltjes).

2. De context waarvoor de bijbel is bedoeld is de gemeenschap van gelovigen die op zoek is naar vragen van heil en zin. De gepaste leesstrategieën voor de bijbel zijn ontwikkeld in deze context en zijn opgeslagen in belijdenisdocumenten en theologische geschriften. Eén van die strategieën is bijv. het benaderen van de bijbel als eenheid, niet zozeer als logische en consistente eenheid, maar vooral als de eenheid van een groot verhaal dat ergens begint, een hoogtepunt bereikt en ook weer ophoudt.

3. In deze context functioneert de bijbel als gids voor heil en zin. Door het lezen van de bijbel ervaren mensen antwoorden te krijgen op hun vragen naar het doel van het leven, hun eigen toestand in deze wereld, over hun verhouding tot God en elkaar enz. Of de bijbel dit effectief doet, daarover verschillen de meningen. Dit is vooral een vraag wie dat mag bepalen: vanuit een binnenperspectief van gelovigen doet de bijbel waarvoor hij bedoeld is. Mensen die er van buitenaf tegen aankijken of die niet participeren in de context waarvoor de bijbel is bedoeld, zullen er anders over denken.

Is dit geschikt als voorzet?

[ypsilon]

Wordt dat geen filosofisch onderwerp, met veel Saussure, Foucault e.d.?

Dat het een diepgaander filosofische discussie wordt, daar zie ik absoluut geen graten in. Hoewel foutloosheid hier ook al op een andere manier besproken dan we vaak gewend zijn, ik ben het eens met druijf dat de rek er op dit moment een beetje op zit. Als de twee discussies te veel door elkaar zouden beginnen lopen kan het onderwerp nog altijd gesplitst worden.

Is dit geschikt als voorzet?

Ja!

[bobbyjong]

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen de vraag of taal subjectief is, en over het wel of niet bestaan van

een werkelijkheid en de samenhangende vraag of deze werkelijkheid doormiddel van een taalkundige omschrijving, objectief, weer te geven valt. Eenvoudige waarnemingen zijn evenmin onmogelijk te beschrijven: We noemen iedere boom ‘een boom’, terwijl geen enkele boom hetzelfde is. Taal ontstaat zodoende „door het gelijkstellen van het niet-gelijke”, aldus Nietzsche. Iedere boom, takje of blaadje apart benoemen is immers onmogelijk. Een beschrijving kan dus nooit ‘volledig’ zijn, tenzij we alles wat we in taal benoemen tot in het oneindige zouden specificeren – en dat kan niet. Ik begrijp dat taalfilosofie niet een voorkeur heeft. Maar ik denk dat taalsubjectiviteit een belangrijke factor kan/moet zijn voor het beoordelen van foutloosheid in geschriften.

[ypsilon]

Ik vind taalfilosofie op zich zeer boeiend, maar zoals bij veel filosofische discussies moet je op een bepaald niveau (in een bepaalde context) discussiëren. Desnoods moet je dat niveau of die context eerst overeenkomen met anderen. Ik besef dat dat op zich ook een probleem schept omdat je in een recursieve meta-niveau-val terechtkomt. Zowel dit laatste als het eerste probleem moeten hier echter in de eerste plaats pragmatisch bekeken worden. Het heeft namelijk geen zin om te wachten met een discussie tot we het warm water (i.c. onze kijk op taal en werkelijkheid) heruitgevonden hebben. Dat vond Nietzsche ook niet nodig: zijn werken zijn vrij goed verteerbaar (als je er een Hegel ofzo naastlegt).

Zo maakt het bijvoorbeeld weinig uit of twee bomen werkelijk zo gelijk zijn als hun gelijke benaming sugereert: er is blijkbaar een soort collectief begrip van welke mate van gelijkheid bomen bezitten. De term is begrijpbaar. Ook de status van de realiteit doet er in deze weinig toe: het meest handelbare is er vanuit te gaan dat de werkelijkheid bestaat en dat woorden aan een representatie ervan refereren.

En vanuit dat kader kan de discussie zoals die tot nu toe verlopen is perfect verder. (Q.E.D.)

[Basbos]

Dat het een diepgaander filosofische discussie wordt, daar zie ik absoluut geen graten in.

Godzijdank.

Is dit geschikt als voorzet?

Ja!

Wat mij betreft is het meteen al een mooie afronding. Niets meer aan toe te voegen.

[Crossword]

Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen de vraag of taal subjectief is, en over het wel of niet bestaan van

een werkelijkheid en de samenhangende vraag of deze werkelijkheid doormiddel van een taalkundige omschrijving, objectief, weer te geven valt. Eenvoudige waarnemingen zijn evenmin onmogelijk te beschrijven: We noemen iedere boom ‘een boom’, terwijl geen enkele boom hetzelfde is. Taal ontstaat zodoende „door het gelijkstellen van het niet-gelijke”, aldus Nietzsche. Iedere boom, takje of blaadje apart benoemen is immers onmogelijk. Een beschrijving kan dus nooit ‘volledig’ zijn, tenzij we alles wat we in taal benoemen tot in het oneindige zouden specificeren – en dat kan niet. Ik begrijp dat taalfilosofie niet een voorkeur heeft. Maar ik denk dat taalsubjectiviteit een belangrijke factor kan/moet zijn voor het beoordelen van foutloosheid in geschriften.

Ik denk eerlijk gezegd dat dit niet veel oplevert, omdat ook onze theorieën over foutloosheid en onze eigen verslagen van onze competenties om die foutloosheid te definiëren enz. allemaal taalbepaald zijn en zo komen we al snel terecht in eindeloze cirkels. Taalfilosofie is alleen bruikbaar als we die niet zo algemeen inzetten.

Op een meer specifieke manier is er wel wat te doen met taalfilosofie. In recente hermeneutische ontwerpen wordt veel gebruik gemaakt van de taalfilosofie van Austin en Searle (locuties - illocuties - perlocuties enz.). Ik denk dan vooral aan de studies van Anthony Thiselton en in mindere mate Kevin Vanhoozer. Het gaat dan niet alleen om algemene, sceptische uitspraken over de taligheid van onze waarnemingen (dat ook), maar vooral om tekstgerichte studies van de werking van taal en wat taal 'doet' in een specifieke context.

[bobbyjong]

De subjectiviteit van taal en de onkenbare werkelijkheid kun je ook als gegevens beschouwen, die weliswaar beide niet over foutloosheid gaan, maar die wel belangrijk zijn om de foutloosheidscriteria te bepalen.

[ypsilon]

Maar als je ze als gegeven beschouwd, dan kun je de meeste discussies gewoon de prullenbak inkieperen. Bij deze wil ik expliciet vragen om een apart topic te openen als je iets dergelijks wil bediscussiëren. In andere topics wordt algemeen de pragmatische visie verwacht, waarbij er op zijn minst vanuit gegaan wordt dat taal voldoende conventioneel is om foutloosheid te bediscussiëren.

[bobbyjong]

Het is alleen mogelijk om de foutloosheid van geschriften op basis van analytisch oordelen te bediscussiëren.

[ypsilon]

Kun je dat even concretiseren voor de Bijbel?

[Sofia]

Ik denk dat de Bijbel een verzamelwerk is van optekeningen, gebaseerd op kennis en ervaringen van prominenten van toen...van die tijd! Het is puur mensenwerk, symbolisch weergegeven en absoluut wijs! Hetzelfde geldt voor de Thora, de Koran, of welk "heilig" boek, dan ook...

Al deze 'boeken' dragen in feite - naar mijn idee - dezelfde boodschap uit. Al deze 'boeken' geven "slechts" een richtlijn voor een gelukkig leven...want dát is toch hetgeen, waar een ieder eigenlijk naar streeft...

Aan jou en mij de keus, hoe deze te interpreteren of misschien zelfs helemaal te negeren...

Ik denk, dat deze boeken voornamelijk geschreven zijn voor "moeilijke tijden". Om houvast te bieden, op momenten, dat het allemaal wat tegen zit! Maar ik denk vooral, dat mensen van nature goed willen zijn en een sterk werkend geweten hebben.

Ik denk eigenlijk, dat wanneer men het eigen geweten hoort, verstaat, begrijpt en respecteert, er geen 'heilig boek' meer nodig is...

Want in weze, reflecteert élk 'heilig boek' alleen maar aan het eigen (ge)weten...