De leer van Kant

[Benedict Broere]

Nou, dat lijkt een weergave van wat Kant zegt. Maar nu graag de onderbouwing daarvan in modern psychologisch onderzoek.

[theoriegeladen]

Nou, dat lijkt een weergave van wat Kant zegt. Maar nu graag de onderbouwing daarvan in modern psychologisch onderzoek.

Waarom is onderbouwing met psychologisch onderzoek belangrijk? En bedoel je dan bewijs van mijn laatste post of van de ideeen van Kant in het algemeen? En als je dat graag wil, kan er dan niet een apart topic komen voor de relaties tussen het gedachtengoed van Kant en de psychologie of mag dat ook hier?

Bovendien wil ik verwijzen naar de post van Basbos over logisch redeneren vs God post 144:

er is niets mis met de uitdrukking "het beeld van een niet bestaande god". Ze is vergelijkbaar met uitdrukkingen als "het beeld van" een oneindig heelal, eeuwige liefde, wereldvrede en vele, vele andere "beelden" waarvan geen "beeld"in uw tweede betekenis bestaat.

Kants ideeen kunnen ook geldig blijven zonder psychologisch bewijs, wat is nou eigenlijk psychologisch bewijs? Zijn ideeen hebben betekenis gekregen in het westerse denken en hebben in ieder geval het niveau bereikt van common sense: al dan niet bestaand of bewezen, iedereen weet waarnaar je verwijst als je het hebt over Kant. Misschien dat er letterlijk genomen bv niet zo iets is als een kosmologisch idee, maar zijn intuitie wees in de goede richting. Deze "fouten" of feilbaarheid van zijn filosofie zijn dan nog eerder te wijten aan de tijdsgeest waarin hij leefde, dan een consistente onjuistheid. Zo is er bijvoorbeeld neurologisch onderzoek gedaan naar de religieuse belevingen van mensen. De metingen wezen uit dat bij de meeste mensen tijdens een gebed vooral de gebieden in de hersenen activiteiten vertoonden waar bij eerder onzoek was aangetoond dat hier tijd en ruimte zijn gelocaliseerd.

[Benedict Broere]

Er zijn mensen die van een filosoof graag een goeroe maken. Be my guest.

In die link die ik geef en die gaat over de samenhang van Kant's denken en ook psychologie, daar las ik ergens ook dat het denken van Kant het psychologisch onderzoek vertraagd heeft. Zozeer als men blijkbaar onder de indruk was van Der Alte, met zijn indrukwekkende maar onleesbare professoren-duits, en men verder niet gevolg durfde te geven aan nota bene zijn belangrijkste uitspraak, namelijk die van: denk zelf !

[Benedict Broere]

Hier de passage in de betreffende link waarin een en ander wordt samengevat:

(In Nederlands en tussen haakjes heb ik geprobeerd wat toelichting te geven.)

>>>>>

6. Where Kant Has and Has Not Influenced Contemporary Cognitive Research

We will close by returning to the question of Kant's relationship to contemporary cognitive research. As we saw, some of Kant's most characteristic doctrines about the mind are now built into the very foundations of cognitive science. We laid out what they were (indirecte ervaring, intuitie, verbeelding, ‘ik’, enz.). Interestingly, some of the others have played little or no role (Ruimte, Tijd, Causalitait, enz.).

Consider the two forms of Synthesis of Recognition in a Concept (Ruimte, Tijd). In the form of binding, the phenomenon that he had in mind in the first kind of synthesis is now widely studied. Indeed, one model, Anne Treisman's (1980) three-stage model, is very similar to all three stages of synthesis in Kant. According to Treisman and her colleagues, object recognition proceeds in three stages: first feature detection, then location of features on a map of locations, and then integration and identification of objects under concepts. This compares directly to Kant's three-stage model of apprehension of features, association of features (reproduction), and recognition of integrated groups of under concepts (A98-A106). However, Kant's second kind of recognition under concepts (Eenheid, Veelheid, Alheid, Kwaliteit, Kwantiteit, enz.), the activity of tying multiple representations together into a global representation (A107-14), has received little attention.

The same was true until recently of the unity of consciousness and Kant's work on it. However, this is changing. In the past twenty years, the unity of consciousness has come back onto the research agenda and there are now hundreds of papers and a number of books on the topic. However, claims such as Kant's that a certain form of synthesis and certain links among the contents of experience are required for unity continue to be ignored in cognitive science, though a few philosophers have done some work on them (Brook 2004). The same is true of Kant's views on consciousness of self; cognitive science has paid no attention to non-ascriptive identification of self and the idea of the essential indexical. Here, too, a few philosophers have worked on these issues, apparently without knowing of Kant's contribution (Brook & DeVidi, 2001), but not cognitive scientists.

In short, the dominant model of the mind in contemporary cognitive science is Kantian, but some of his most distinctive contributions have not been taken into it (Brook, 2004).

<<<<<<

BRON: http://plato.stanford.edu/entries/kant-mind/#3.2.1

<<<<<<

Het onderzoek gaat door en misschien heeft Der Alte toch nog wel meer gelijk dan we nu zo geneigd zijn te denken.

Vooral op het gebied van ethiek en estethiek moet er toch meer in de mind zijn dan alleen maar analyse en synthese.

Terug naar Kant !

[theoriegeladen]

Er zijn mensen die van een filosoof graag een goeroe maken. Be my guest.

Een dergelijke houding is niet aan te bevelen, zeker niet door iemand met jouw verstand. Het is vooral Hegel die zich verzet heeft tegen een dergenlijke houding. Hij wees deze vorm van eenzijdig denken af, omdat zij zonder uitzondering leidt tot reductionisme. Goed voorbeeld vind je in een korte tekst van Hegel: "Wer denkt abstract?"

Er wordt een moordenaar naar het schavot geleid. Voor het gewone volk is hij niets meer dan een moordenaar. Dames merken misschien op, dat hij een krachtige, mooie, interessante man is. Dat volk vindt die opmerking verschrikkelijk: wat, een moordenaar mooi? Hoe kun je zo stom zijn een moordenaar mooi te noemen? Jullie zijn ook wel niet veel beter! "Dit is het zedenbederf dat onder de voorname lui heerst" voegt misschien een priester toe, die de grond van de dingen en de harten van de mensen kent."

Wat beteft negatieve invloeden van Kant: elk zijn voordeel zijn nadeel, maar persoonlijk denk ik dat bij Kant de voordelen opwegen tegen de nadelen. Kan je meer vertellen over de negatieve invloeden van Kant op de psychologie? Ik beloof er goed naar te luisteren.

[Benedict Broere]

Theoriegeladen,

Onze mails hebben elkaar net gekruist, maar verdiep je eens in die link die ik gegeven heb.

Wat betreft dat Filosoof versus Goeroe: Hegel is altijd uitermate aangerekend hoezeer geborneerd hij zijn systeem dacht ongeacht wat er 'daarbuiten' in de 'echte wereld' zoal aan data tevoorschijn kwam. Paste het niet in de IDEE dan was dat "Desto schlimmer fur die Wirklichkeit!" En ja, Kant. Kant heeft een soort bloedmooi en haast ondoorgrondelijk ideeenkasteel neergezet. Maar dat betekent niet dat wij in onze bewondering ervoor, maar gewoon de rest van de wereld vergeten moeten. Hij zou zelf ook de laatste zijn die dat gewild zou hebben.

Voordeel/Nadeel? Ik denk: Plicht!

Alsof er regelrecht vanuit het Universum een bankschroef op je nek zit geklemd, die jou zegt dat je je plicht moet doen.

Maar het doet mij zeer Pruissisch aan eigenlijk.

[theoriegeladen]

Ik denk niet dat je mag stellen dat Kant ruimte en tijd zag als concepten. Met de twee vormen van cognitieve synthese worden vermoedelijk de waarneming en het verstand bedoeld. Vlg. artikel zijn dan vooral de ideeen van Kant welke de waarneming betreffen(kant noemt dit apperceptie) terug gevonden in de psychologie. Naar het verstand is minder onderzoek gedaan of is minder van bekend.

However, Kant's second kind of recognition under concepts (Eenheid, Veelheid, Alheid, Kwaliteit, Kwantiteit, enz.), the activity of tying multiple representations together into a global representation (A107-14), has received little attention.

De vergelijking met eenheid, veelheid en alheid zou stand kunnen houden, maar Kant plaatst Kwantiteit en Kwaliteit in order. Laatst genoemde ziet hij als transcedenties van de eerste; het zijn de laatste die voor ons kenbaar zijn, kwaltiteit en quantiteit de eerste vertegenwoordigen het zuivere verstand en zijn alleen kenbaar wanneer door de apperceptie ons een verschijning is gegeven, dus als eenheid, veelheid of alheid.

[Benedict Broere]

Theoriegeladen,

Ja, je hebt gelijk.

Eenvoudig gezegd: eerst valt het ruwe zintuigenmateriaal in de transcendentale Ruimte en tijd, en daarna volgt de apperceptie-stap naar de Categorieen. Zo ongeveer?

Maar mijn punt was eigenlijk de vraag: in hoeverre heeft Kant's idee bevestiging gevonden in de wetenschap?

En ik stel het al wat voorzichtiger, vind je niet?



Ik heb trouwens nog weer een andere bron gevonden.

http://www.indiana.edu/~intell/kant.shtml

En daar wordt ook weer melding gemaakt van de vertragende invloed (retarded) van Kant op het werkelijk op gang komen van het psychologisch onderzoek.

En als je gaat zoeken in bijvoorbeeld het volgende:

http://en.wikipedia.org/wiki/Intelligence

http://en.wikipedia.org/wiki/Consciousness

http://en.wikipedia.org/wiki/Creativity

dan kom je Kant wel tegen, maar...

En volgens mij is toch vooral interessant in de eerste plaats de reden waarom Kant gekomen is tot zijn Copernicaanse omwenteling. Dat hij kijkt naar Newton en dat hij ziet dat die tot die mooie, schijnbaar, nee blijkbaar, universele wetten kan komen op basis van onder andere de intuitie en vanzelfsprekendheid 'causaliteit'. En vervolgens kijkt hij naar Hume die zegt dat hij die causaliteit niet als een universele wetmatigheid kan vaststellen in botsende biljartballen, maar eerder als simpel een generalisatie. En Kant vraagt zich dan af hoe dan toch die wetten van Newton zo succesvol kunnen zijn, zozeer 'grip' kunnen hebben op die wereld van bewegende lichamen. Waarna hij besluit tot de notie, en je zou hier haast kunnen spreken van een laterale denksprong a la Bono, dat die Causaliteit deel is van het bewustzijn, zodat het niet verwonderlijk is dat wij haar als een zo diepe intuitie en vanzelfsprekendheid ervaren, en het niet verwonderlijk is dat die wetten van Newton zo effectief lijken (en blijken) in de wereld zoals wij die ervaren.

En interessant is vervolgens de vraag, hoe het dan kan dat wij met dit brein, waar we al een paar miljoen jaar mee rondlopen, toch zo diep kunnen doordringen in de organisatie van het ons omringende universum, en dat die wereld voor ons dus intelligibel is, we kunnen er kaas van maken als het ware. En dat is op zich een hele prestatie, voor een wezen dat ik een tijdje terug nog door minister Plasterk heb horen omschrijven als: 'een omhoog gevallen aap'.

En persoonlijk gaat dan mijn gedachte uit naar toch in ieder geval heel fundamenteel die processen van analyse en synthese, en hoe die zozeer aansluiten op het algemene gedrag en organisatie van die wereld om ons heen. Waarbij het opvallend is dat ook bij Kant die processen een heel fundamentele rol spelen.

[theoriegeladen]

En daar wordt ook weer melding gemaakt van de vertragende invloed (retarded) van Kant op het werkelijk op gang komen van het psychologisch onderzoek.

Ik denk dat ik iets gevonden heb wat misschien in de smaak valt. Het staat in het boek: Heidegger en zijn tijd van R. Safranski.

"Voor de ervarings-wetenschappelijke opzet is het in de psychologie, net als in de overige wetenschappen, nodig een aspetisch object te hebben, waaraan immers niet de 'zin' maar het 'mechanisme' van het psychische geanalyseerd moet worden: de wetten van transformatie van fysiologische prikkels in voorstellingsbeelden, de regelmatige associatie-structuren in de voorstellingscomplexen en ten slotte ook de wetten van het denken zelf, met andere woorden de 'logica'.

Vanuit dat perspectief is de 'logica'een natuurlijk proces binnen de psyche. En dat is nu net het 'probleem van het psychologisme'. Want de naturalisten van het psychische maken van de 'logica', die regelgeving van het denken, een natuurwet van het denken, en zien daarbij over het hoofd dat de logica helemaal niet empirisch beschrijft hoe we denken, maar hoe we moeten denken, vooropgezet dat we tot oordelen willen komen die aanspraak kunnen maken op waarheid, iets wat de wetenschap toch pretendeert.'

'Het denken wordt niet door regels bepaald, maar bindt zich zelf aan bepaalde regels.'

[Benedict Broere]

Ik denk dat de psychologie dat object juist helemaal niet heeft, maar dat men alleen de beschikking heeft over datgene wat mensen in hun gedrag en expressie suggereren te hebben. En dat logica een inventie is, zoals bijvoorbeeld ook taal een inventie is, dat weten psychologen best wel. Er zijn trouwens historisch aanwijsbaar verschillende vormen van logica, zoals er ook verschillende talen zijn.

Maar het kan zeer wel zijn dat er een soort naturalistische remming is om het bestaan van zaken te veronderstellen, waar men op empirische grond niet zo direct aanleiding toe ziet. Maar dat is nog wat anders dan het haast metafysisch weg-ontkennen van iets dat mogelijk zou kunnen bestaan. Ik denk dat als die redenen tevoorschijn komen, dat dan misschien wel veel meer nog dan nu van die mentale matrijs van Kant tevoorschijn komt. Het zal niet de eerste keer zijn dat er heel knap en creatief werkelijkheid is gedacht, die dan alleen veel later pas met veel empirisch onderzoek ook daadwerkelijk tot kennis wordt gemaakt.

En 'zin', waar Heidegger zo op aankoerst, dat is nog weer heel iets anders dan waar je met wetenschap de vinger achter kan krijgen, zoals ook Heidegger duidelijk maakt.

Ik denk dat wat het ook is dat ons mentaal in staat stelt in die wereld te zijn, dat dat zeer ook te maken heeft met de wijze van bestaan van die wereld, en dat elk organisme dat in wat voor variatie dan ook niet daarover beschikken kan, in die wereld onmogelijk is.

[nabob]

En interessant is vervolgens de vraag, hoe het dan kan dat wij met dit brein, waar we al een paar miljoen jaar mee rondlopen, toch zo diep kunnen doordringen in de organisatie van het ons omringende universum, en dat die wereld voor ons dus intelligibel is, we kunnen er kaas van maken als het ware. En dat is op zich een hele prestatie, voor een wezen dat ik een tijdje terug nog door minister Plasterk heb horen omschrijven als: 'een omhoog gevallen aap'.

Het zou niet zo heel erg verwonderlijk zijn wanneer we zouden aannemen dat die ons omringende universum door de mens zelf georganiseerd is.

Nee, laat ik zelfs het scherper stellen; dat deze hele universum (wat dat ook moge zijn) een contingent gegeven is voor zoverre wij ons daar een beeld bij gevormd hebben. Onze kennis van dit universum is niet het resultaat van een bepaalde essentie dat er aan ten grondslag ligt maar veeleer het resultaat van succes van de experimenten waarmee wij werken om tot inzicht te komen.

[theoriegeladen]

Wat bedoel je precies met inventie? Heeft dat iets met piano's te maken? Of iets met uitvinden, vernieuwen?

[Benedict Broere]

Ja ok, maar het is toch wel opvallend dat die in psychologisch onderzoek tevoorschijn gebrachte processen van analyse en synthese ons in staat stellen te bestaan in een wereld die is opgebouwd uit delen en gehelen die wij kunnen analyseren en synthetiseren. En zo'n woord als 'essentie', dat is dan nog weer een paar stappen verder. En wat wij op basis van die analyse en synthese in beeld brengen als kennis, ja, dat is nog maar de vraag in hoeverre dat ook daadwerkelijk betrekking heeft op die werkelijkheid. Want dat moet steeds maar blijken, of niet, in het voortgaand onderzoek.

[Benedict Broere]

Inventie?

Dat het iets is dat we hebben uitgevonden, bedacht, bijvoorbeeld 'het wiel', maar ook bijvoorbeeld die 'logica'.

Maar in ieder geval iets dat is ontsproten aan onze fantasie, vindingrijkheid, ons lateraal denken.

En dat dus niet al kant en klaar in ons hoofd aanwezig was, vanaf het eerste moment dat wij mens waren.

En dat ook een ontdekking kan zijn, dat we althans denken dat het met 'wereld' te maken heeft, bijvoorbeeld de Wet van Ohm.

Zoals ook die logica met 'wereld' te maken lijkt te hebben, en de op basis daarvan ontwikkelde wiskunde, enzovoort.

Zoals ook de filosofie van Kant grotendeels nog inventie lijkt te zijn, en geleidelijk aan misschien wel steeds meer ontdekking wordt. Dat dus inderdaad datgene wat wij aan wereld ervaren, in grote lijnen bepaald wordt door vormende beginselen in ons bewustzijn.

[Benedict Broere]

Ter aanvulling van het bovenstaande: Giovanni Papini, Het avondrood der filosofen, ligt nu goedkoop bij De Slegte.

Hij geeft nogal kritische geluiden bij Kant, Hegel, Comte, Spencer en Nietzsche - waartegen Schopenhauer er best goed van af komt.

Papini over Kant: "... hij heeft ontdekt wat er niet was en hij heeft aan zijn a priori gegeven wat de taal toebehoort. Zijn Kritiek had niet minder kritisch kunnen beginnen." (p. 68)