Wat is tijd? Man!, heb je niks moeilijkers
. Maar goed... ik zal een poging wagen een aantal dingen te verhelderen.
Ik heb twee opmerkingen bij de discussie. Ik lees een hierboven een aantal bijdragen over het begin van de tijd en over het idee dat tijd een constructie zou zijn van het menselijk denken. De eerste helft van de bovenste zin is volgens mij zinloos (hoewel het een stukje zin is
). Het tweede deel lijkt me interessanter. Je kunt volgens mij namelijk begrijpen dat denken over hetgeen dat voor het ontstaan van tijd bestond onmogelijk is door je te beseffen dat tijd een constructie is van het menselijk denken. Het zit zo...
Elders heb ik al proberen uit te leggen dat in feite de hele wereld om ons heen een constructie is van menselijk denken (zie topic: wat is een feit?). Het is mogelijk dat er een wereld is die onafhankelijk bestaat van het menselijke denken, maar deze wereld kunnen we niet waarnemen. We kunnen dus niet weten dat deze wereld bestaat. Om iets waar te kunnen nemen moet je dat 'iets' namelijk kunnen omzetten in gedachten/woorden. Je moet het met andere woorden kunnen plaatsen in een begrippen kader. De door ons waargenomen wereld bevat dus altijd een subjectief element van dit begrippenkader. Gelukkig kunnen we de wereld ook niet helemaal subjectief bekijken. Onze theorieen over de wereld worden immers beinvloed door de wereld om ons heen. Theorieen van andere mensen zijn een belangrijke bron van invloed. Maar bv. stenen, waaraan we ons stoten als we er tegenaan lopen zijn net zo goed van invloed. Hieruit volgt dat uiteindelijk ALLES in feite (en ja... ik bedoel 'in feite') een menselijke constructie is. We kunnen nooit zeker weten of we de 'werkelijke' wereld waarnemen (hoewel dit bij toeval wel zo kan zijn), maar we weten wel dat we bepaalde zaken allemaal ongeveer het zelfde ervaren.
Tijd lijkt me bij uitstek een begrip dat alle mensen (zelfs ongeacht culturele, geografische of historische verschillen) ongeveer op de zelfde manier ervaren. Sommigen denken dat de tijd zich in een circel beweegt, sommigen denken dat dit in een rechte lijn gebeurt en anderen zijn van mening dat het een dimensie is, waarin wij ons bewegen. Maar we zijn het allemaal eens over het feit, dat tijd bestaat (of 'is' als dat al een verschil aangeeft) en dat het iets met verandering te maken heeft.
Bovendien is 'tijd' een essentieel element van onze logica; de manier waarop we onze gedachten ordenen. Het concept 'tijd' zit via de logica in alle denkbare begrippenkaders opgesloten, zoals we ons de wereld ook niet voor kunnen stellen zonder de 3 dimensies die 'vorm' geven aan de wereld, is het ook niet mogelijk om over de wereld te denken in tijdloze termen.
Dit betekent nu, dat het geen zin heeft om te proberen te denken over een 'periode' (deze term impliceert tijd en is daarom onjuist, maar ik weet geen betere) voordat tijd bestond. Het menselijk denken slaat gewoon niet om een tijdloze periode.
De tweede opmerking heeft te maken met de term 'verandering'. Deze term wordt hierboven op twee verschillende manieren gebruikt. Verandering wordt door sommigen verstaan als beweging en door anderen als mutatie. Natuurkundigen zijn geneigd om over verandering te denken in termen van beweging. Voor hen betekent het niet-bewegen van het meest fundamentele deeltje (wat dit dan ook moge zijn... ik ben geen natuurkundige en weet hier weinig van) dat er geen verandering zou bestaan en dat de tijd dan zou stil staan. Sociale wetenschappers (sociaal is niet perse aardig of gezellig he... voordat ik dalijk de naam krijg natuurwetenschappers onaardig te vinden of zo
) zijn echter geneigd om over verandering te denken in termen van mutatie. Verandering is bij hen niet zo zeer het bewegen van elementaire deeltjes, maar het intrinsiek 'anders' worden van een object. Het maakt dan geen barst meer uit of er beweging is in het heelal of niet... de tijd gaat gewoon vrolijk door.
Je zou tijd zelfs kunnen opvatten als kenmerk van een object/subject (een subject is een interpreterend object)*. Het verstijken (in de zin van het 'zich ontwikkelen') van de tijd zou dan betekenen, dat objecten/subjecten ALtijd onderhevig zijn aan verandering. Sterker nog... subjecten zijn instaat om het verstrijken van de tijd te interpreteren en zich aan te passen aan hun bevindingen. Ze zijn daarmee in staat om zelf veranderingen te doen ontketenen als gevolg van het verstrijken van tijd. Dit gebeurt in de praktijk ook regelmatig. We vinden bepaalde dingen 'niet van deze tijd' en willen die daarom veranderen.
*Natuurkundigen... is deze bewering te rijmen met de speciale relativiteitstheorie?
Puzzels
