Van de 3 miljard mensen waar Crossword over praat hebben vermoedelijk > 2 miljard zich nog nooit de vraag gesteld of de God waarin zij, uit traditie, geloven nu eigenlijk wel of niet bestaat. En als ze deze vraag voor zichzelf al wel zouden gesteld hebben, vergeten ze die liever om sociale en culturele redenen.
Tot zover het respect voor gelovigen? Maar goed: 1 miljard dan blijkbaar wel, volgens jou. Dus wat zegt dit argument nu eigenlijk?
Waar meer gemiddelde kennis en ontwikkeling is, en individualisme meer ruimte krijgt is het logisch dat meer kritische vragen gesteld worden.
Je noemt hier twee factoren:
1. Kennis en ontwikkeling leiden tot meer kritische vragen bij geloof. Zeker. Maar wat zegt dit? Kennis en ontwikkeling leiden in het algemeen tot een kritische houding, bij allerlei vanzelfsprekendheden ook bij ongelovige vanzelfsprekendheden. Er zijn veel gelovigen met heel veel kennis en ontwikkeling. Nobelprijswinnaars, grote schrijvers en dichters, politici, filosofen. Ik kan me zelfs voorstellen dat iemand met genoeg kennis en ontwikkeling misschien wel wat minder zeker zou zijn over zijn eigen kritische vragen bij geloof. Graham Greene, de romanschrijver, zei over zijn eigen geloof: het is twijfel aan mijn twijfel. Daar herken ik me wel in, zonder me op hetzelfde niveau te willen stellen natuurlijk.
2. Individualisme leidt tot meer kritische vragen bij geloof. Dit is een ingewikkelder punt. Laten we aannemen dat het waar is, for the sake of the argument. Wat betekent het dan? Ik denk dat dit punt alleen ondersteunend is voor jouw argument wanneer je kunt laten zien dat individualisme in alle opzichten een goede en heilzame ontwikkeling is. Het pure feit dat een bepaalde ontwikkeling leidt tot kritische vragen bij geloof maakt die ontwikkeling nog niet goed. Tenzij je vindt, natuurlijk, dat kritische vragen stellen bij geloof altijd al goed is en dat elke ontwikkeling die daartoe leidt automatisch daardoor meteen goed wordt. Maar dat is nogal riskant: ik kan me heel wat ontwikkelingen voorstellen die leiden tot kritische vragen bij geloof en die toch niet goed zijn. Stel dat iemand gelovig is en een gezin heeft. Maar hij wordt verliefd op een andere vrouw en komt in de verleiding om zijn gezin te verlaten. Zo iemand kan heel goed kritische vragen krijgen bij zijn geloof, dat hem overspel verbiedt. Ander voorbeeld: Jezus zelf noemt rijkdom als een bedreiging voor een gelovig leven. Hoge welvaart blijkt inderdaad in de praktijk mensen vaak (niet altijd natuurlijk) te brengen tot een minder religieus leven, minder afhankelijk van God enz. Maar dat maakt rijkdom in zichzelf nog niet goed.
Een ander punt hierbij is dat individualisering m.i. helemaal niet zo bevorderlijk is voor een kritische en onafhankelijke geest. Ik zal de eerste niet zijn die erop wijst dat onze geïndividualiseerde samenleving in hoge mate gekenmerkt wordt door een kuddegeest. Ik kan me voorstellen dat het tijd wordt eens wat kritische vragen te stellen bij een al te massaal aangehangen en gemakzuchtig ongeloof in ons land. Daarmee bedoel ik jou of Druijf uiteraard niet. Jullie eigen biografie staat het jullie niet toe een luie en gemakzuchtige niet-gelovigheid aan te hangen. Net zoals mijn biografie het me niet toestaat lui en gemakzuchtig te zijn in mijn geloof.
druijf schreef:Als je vraag is waarom sommige wel in God geloven en anderen niet dan is een van de belangrijke factoren over geloof en ongeloof gedeelt wordt in een bepaalde kring.
Wat zegt dat dan over de waarheid (inhoudelijk) van het geloof/ongeloof? Nou in eerste opzicht niets, want ongeloof, ik spreek liever over niet-geloof is volgens mij niet zo sociologisch en psychologisch bepaald als geloof.
Bedoel je net zo
bepaald? Ik denk het wel, anders klopt de zin volgens mij niet.
druijf schreef:Maar aan de andere kant is het wel een troefkaart in de handen van agnosticisme/relativisme/scepticisme. Bij mij zelf leidt dit geven tot drie mogelijke conclusies.
1. God bestaat niet. (atheisme)
2. God bestaat, maar het maakt hem niet zoveel uit hoe of zelfs dat hij vereerd wordt. (deisme/relativisme)
3. God bestaat maar hij heeft een bepaalde voorkeur voor een bepaald soort mensen. (uitverkiezing)
Dit is wat te schematisch. Gelovigen zouden in elk geval tussen optie 2 en 3 nog toevoegen: God bestaat en het maakt hem uit hoe hij vereerd wordt en hij wil graag een liefdevolle relatie met iedereen aangaan, maar er is een probleem aan onze kant dat dit erg moeilijk maakt.
En optie 3 zou door aanhangers van de uitverkiezing (zoals je weet is dit een minderheid van de christenen) nooit worden uitgelegd als: een voorkeur hebben voor een bepaald soort mensen. Uitverkiezing is dat God redenen neemt uit zichzelf (zoals de calvinisten het uitdrukken). Mensen verdienen hun uitverkiezing niet.
Maar goed, optie 3 is sowieso omstreden op de manier waarop jij hem voorstelt. Je vindt hem alleen bij hyper-calvinisten (en zelfs bij hen steeds minder). In de Bijbel wordt slechts over uitverkiezing gesproken van binnenuit het geloof: gelovigen mogen zich getroost weten in de toezegging dat God de eerste was in hun leven en zijn mogen zich bescheiden weten in de verklaring dat God hen niet gekozen heeft omdat zij zo aardig en intelligent waren. Uitverkiezing functioneert zodoende als een geloofsthema, met als doel hoop en nederigheid te bewerken.
Het probleem met 3 is dat het voor mij God nogal moreel twijfelachtig maakt en dan blijf je overigens nog het het probleem zitten hoe je van jezelf kan zeggen dat je uitverkoren bent en anderen niet. Er zijn een hoop calvinistische mensen die dat doen, maar in mijn scepticisme verdenk ik hen van eigen belang. De uiting: ik ben uitverkoren, is namelijk ten voordele van de gelovige zelf. Soort vorm van special pleading.
Als geloof in uitverkiezing leidt tot geloof in eigen superioriteit is er duidelijk iets misgegaan. De rest van wat je zegt (special pleading) is een klassiek projectie-argument, dat je kunt toepassen op welke overtuiging dan ook.
Een optie die volgens mij moeilijk te handhaven is, maar veel christenen graag willen handhaven is dat God serieus met alle mensen in een liefdevolle (bepaalde) geloofsrelatie wil staan. Maar gegeven het feit dat niet iedereen hetzelfde gelooft zit je dan toch met een probleem, die meestal opgelost wordt door te zeggen dat mensen niet willen. Het ligt dan dus vrijewel 100% aan de ontvanger en niet aan de zender.
Dit moet je niet te gemakkelijk wegwuiven, denk ik. Het viel me ook al op bij E.Desart dat dit argument niet erg serieus wordt genomen. Maar het is inderdaad een kern van in elk geval het christelijke geloof dat er iets heel erg mis is met ons en dat het een godswonder is als iemand tot geloof komt. Dit is niet achteraf uitgevonden om goed te praten dat mensen zoveel verschillende dingen geloven. Het is vanaf de eerste blz van de bijbel een basaal onderdeel van het christelijk geloof.
Je kunt dit ook omdraaien: geloven betekent dat je erkent dat er inderdaad iets mis is met ons. Dat ons veelgeroemde kritische denken en onze integriteit misschien niet zo groot is als we onszelf wel willen doen geloven. Dat we geneigd zijn onszelf groter te maken dan we zijn. Dit is een ongemakkelijke en vervelende boodschap en het is alleszins begrijpelijk dat heel veel mensen er niet aan willen. Voor alle duidelijkheid: ook heel veel mensen die wel religieus zijn, willen er niet aan. Veel religie/gelovigheid is niet veel meer dan God controleren via magie of de juiste formules en gebeden. Het is vaak een egotrip of een streling van de eigen morele superioriteit. Naarmate ikzelf langer geloof, merk ik hoe diep dat ook bij mezelf zit, laat ik dat ook duidelijk zeggen. Het valt niet mee om afhankelijk te zijn en te erkennen dat je jezelf niet kunt redden. Zeker niet als je in het algemeen intelligent bent en welgesteld en je het aardig kunt redden in het leven.
Maar hier zitten we dus wel op een kernpunt van de discussie. Zolang we niet toe kunnen geven dat er iets flink mis is met ons, zullen we het probleem toeschrijven aan God.
Maar hier heb ik toch ook wat problemen mee. Gesteld dat God een veel machtiger en wijzer wezen is dan wij, dan is het toch vreemd dat hij dan niet intervenieert of duidelijker spreekt om mensen te overtuigen van zijn goedheid als mensen niet willen/kunnen geloven, als we daarmee verloren zouden gaan.
De hele discussie is natuurlijk of God dat dan niet gedaan heeft. Ik denk dat je dit niet neutraal kunt vaststellen: voor veel mensen was het duidelijk genoeg. Uit je verhaal begrijp ik wel dat dit voor jou anders is geweest. Nu, dan zouden we de vraag zo kunnen stellen: waarom probeert God niet uit alle macht ieder individu zo te bewerken dat deze wel moet geloven. Anders gezegd: waarom maakt God het zo gemakkelijk om niet in hem te geloven?
Dat is echter een ander topic. Ik wil daar graag over doorpraten, maar misschien moeten we deze al flink uitgelopen discussie over logisch redeneren vs God daar niet mee belasten.
Vergelijk met een kind die op het punt staat iets gevaarlijks te doen, nadat je hem al eens gewaarschuwd hebt. Zodra je ziet dat het kind zichzelf schade zal berokken (iets giftigs drinken, of een gevaarlijke weg oversteken ofzo) zal je het kind direct oppakken en dwingen om niet verder te gaan, juist omdat je geeft om het kind. Op het kind kan overkomen als de ouder dan iets onredelijks doet en dwingt, maar uiteindelijk is het beter voor het kind. Geen normaal mens die denkt: "nou ik heb het kind een keer gewaarschuwd dus als hij nu ernstig verongelukt is het zijn eigen schuld."
Leuk voorbeeld. Wist je overigens dat exact dit voorbeeld in de middeleeuwen gebruikt werd als rechtvaardiging om ketters te vervolgen en te dwingen hun dwalingen te herroepen? Het was voor hun bestwil
De klassieke tegenwerping is: ja, maar in dit voorbeeld werkt de dwang niet schadelijk uit op het gewenste resultaat. Het kind is gered, ongeacht of het gedwongen is. Maar bij geloof past geen dwang, in welke vorm dan ook. Als mensen geloven omdat ze geen andere mogelijkheid hadden, is er geen sprake meer van geloof (liefde en vertrouwen), maar van afgedwongen overtuigingen (die tegen heug en meug beleden worden en waardeloos zijn inzake het eeuwig heil). Nu goed, misschien is dit ook een punt om in dat andere topic verder te verkennen.