The open society and its enemies

[nabob]

Nabob,

Het lijkt er op dat de komende multi-polaire wereld gedomineerd zal worden door vier kerngebieden van cultuur-schepping: Noord-Amerika, Europa, India en China. En ik zou niet weten hoe je hier enige gedetermineerdheid in zou kunnen ontdekken, anders dan die welke te maken heeft met factoren die genoemd worden door bijvoorbeeld Jared Diamond, en die te maken hebben met geografie, klimaat en uitwisseling van ideeën. Verder is het te verwachten dat er een nog intensievere wederzijdse beïnvloeding komt van het filosofisch denken in deze gebieden dan nu al plaats vindt, en dat daaruit uiteindelijk de ideeënset tevoorschijn komt op basis waarvan de toekomstige wereldcultuur mogelijk wordt, en vervolgens de expansie naar de Melkweg.

Op basis van welke verwachtingen zouden we anno 2009 kunnen stellen dat er een toekomstige wereldcultuur zal komen? Een wereldcultuur die bovendien zijn vleugels naar de Melkweg zal uitslaan. Wat moet ik me hier bij voorstellen want het staat me nog niet zo helder voor ogen.

Ik zou nog wel graag willen weten hoe deze wereldcultuur zich verhoudt tot de open samenleving, want deze vraag die ik reeds eerder gesteld heb is nog steeds niet beantwoord.

[qrnlk]

Het enige dat het ontstaan van een wereldcultuur zou kunnen tegenhouden is isolatie: Als de verschillende bevolkingsgroepen geïsoleerd van elkaar, naast elkaar zouden bestaan zonder cultureel contact. Gegeven de technologische ontwikkelingen lijkt mij dit onmogelijk.

[E.Desart]

@ qrnlk

Dit lijkt mij een zeer logische benadering en deels waar te nemen.

Toch blijkt er in de mens het concept Wij en Zij ingebakken te zitten. Het behoren tot een overzichtelijke groep met een specifieke eigenheid die zichzelf of iets wenst te verdedigen t.o.v. iets anders.

Wij creëren zelf Wij en Zij's en vinden daar blijkbaar altijd wel een reden of alibi voor (kleur, godsdienst, teritorium, voedsel, 1001 dingen).

Ik denk dat je dit ook bij dieren terugvindt.

[nabob]

Het enige dat het ontstaan van een wereldcultuur zou kunnen tegenhouden is isolatie: Als de verschillende bevolkingsgroepen geïsoleerd van elkaar, naast elkaar zouden bestaan zonder cultureel contact. Gegeven de technologische ontwikkelingen lijkt mij dit onmogelijk.

Ik denk dat het onmogelijk is om uitspraken te doen over hoe de toekomst er uit zal zien. Die wereldcultuur van jou en Benedict zie ik derhalve niet als een noodzakelijke ontwikkeling. Blijft staan de vraag naar de relatie tussen deze eventueel mogelijke wereldcultuur (wat dat ook moge zijn) en de open samenleving.

[Benedict Broere]

Qrnlk,

De praktische bezwaren die ik genoemd heb verdwijnen daarmee niet. Het is leuk je te omringen met zelf opgewekte electriciteit, maar dat betekent niet dat je ineens ook de rest van de samenleving kunt buitensluiten of daar onafhankelijk van bent. En post-scarcity doet mij denken aan het perpetuum mobile. Er is altijd wel iets schaars. Al was het maar de kunde om je tanden te vullen.

Nabob,

Welke serieus te nemen redenen zijn er die de verwachting ondersteunen dat er ooit een wereldcultuur zal ontstaan?

Geschiedenis van de mensheid? Globalisering? Noodzaak van samenwerking in planeetbeheer?

Als je enkele eeuwen terug een Engelsman of Fransman gezegd zou hebben dat in de nabije toekomst de Europese Staten verenigd zouden zijn in een economisch en politiek verband, dan zou hij je waarschijnlijk voor gek hebben verklaard. Maar toch is de EU inmiddels een feit. Er zijn verder al plannen om ook heel Noord-Afirka en het Midden-Oosten bij de EU te betrekken, zeker ook fysiek met een enorme brug over de Straat van Gibraltar. Het ligt in de lijn der dingen dat staten zich aaneensluiten en dat culturen versmelten. Zeker op een planeet die bol is en daarmee eindig.

Welke serieus te nemen reden is er om aan te nemen dat die komende wereldcultuur een open samenleving zal zijn? Ik denk dat die wereldcultuur dermate complex is dat alleen een open samenleving de daarvoor noodzakelijke creativiteit kan opbrengen. Waartegen closed societies steeds maar blijken te imploderen of gedwongen worden zich te ontwikkelen naar juist een open samenleving, vanwege een onvoldoende ontwikkeld vermogen creativiteit mogelijk te maken. Die komende wereldcultuur zal een open samenleving zijn of zij zal niet zijn.

[qrnlk]

Ik denk dat het onmogelijk is om uitspraken te doen over hoe de toekomst er uit zal zien.

Niet met absolute zekerheid en het zal altijd zo zijn dat we er van buitenaf naar zullen moeten kijken en nooit zullen we weten hoe het voor mensen die er leven is: Een realistisch beeld van de toekomst moet raar, eng en vreemd zijn en zal per definitie tegen onze normen en waarden in gaan.

Die wereldcultuur van jou en Benedict zie ik derhalve niet als een noodzakelijke ontwikkeling.

Ik ook niet; Het is maar een gedachten experiment waarbij we globalisatie, de ontwikkeling van the open society, en democratiseren op 11 zetten en tot volledige ontwikkeling laten komen. De cultuur die ik beschreef is een redelijke extrapolatie. Maar of het realiseerbaar is kan ik niet zeggen; Er kunnen best beperkende factoren zijn die nu nog niet bekend (kunnen) zijn die een dergelijke evolutie onmogelijk maakt.

Blijft staan de vraag naar de relatie tussen deze eventueel mogelijke wereldcultuur (wat dat ook moge zijn) en de open samenleving.

Die vraag is toch al beantwoord?

[nabob]

Als je enkele eeuwen terug een Engelsman of Fransman gezegd zou hebben dat in de nabije toekomst de Europese Staten verenigd zouden zijn in een economisch en politiek verband, dan zou hij je waarschijnlijk voor gek hebben verklaard. Maar toch is de EU inmiddels een feit.

En om dezelfde reden valt er over de toekomst weinig te zeggen dat waar is.

Er zijn verder al plannen om ook heel Noord-Afirka en het Midden-Oosten bij de EU te betrekken, zeker ook fysiek met een enorme brug over de Straat van Gibraltar. Het ligt in de lijn der dingen dat staten zich aaneensluiten en dat culturen versmelten. Zeker op een planeet die bol is en daarmee eindig.

Ik zie dit als een aansporing om het nieuws nog beter te volgen, want ik heb kennelijk iets gemist wat betreft toekomstige uitbreidingen van de EU.

Welke serieus te nemen reden is er om aan te nemen dat die komende wereldcultuur een open samenleving zal zijn? Ik denk dat die wereldcultuur dermate complex is dat alleen een open samenleving de daarvoor noodzakelijke creativiteit kan opbrengen. Waartegen closed societies steeds maar blijken te imploderen of gedwongen worden zich te ontwikkelen naar juist een open samenleving, vanwege een onvoldoende ontwikkeld vermogen creativiteit mogelijk te maken. Die komende wereldcultuur zal een open samenleving zijn of zij zal niet zijn.

Ik denk dat de kern van het wat Popper met zijn boek probeerde duidelijk te maken het volgende is; in een open samenleving mogen we geen geen doelgerichte geschiedenis voor ogen hebben die we hetzij wetenschappelijk hetzij religieus kunnen ontdekken en/of ontsluiten. We zijn volgens Popper niet in staat om te bepalen waarheen de maatschappij zich beweegt. Er zijn filosofen geweest die wel gepoogd hebben een basis te leggen voor een dergelijke doelbewuste ontwikkeling van de geschiedenis. Popper noemt deze mensen (o.a. Hegel, Marx en Toynbee) historicisten. Dit moet trouwens niet verward worden met het begrip historisme, dat is immers iets geheel anders. Het valt mogelijk zelfs te beargumenteren dat iemand als Fukuyama -met zijn Einde van de geschiedenis- het verwijt van historicisme te maken valt.

Het historicisme is een onwetenschappelijke manier om middels een speculatieve geschiedfilosofie de toekomst te voorspellen of openbaren. De denkfout die je m.b.t. de zogenaamde wereldcultuur maakt is dat je bepaalde tendenties in het historisch proces probeert te extrapoleren naar de toekomst. Wel, als de geschiedenis ons iets leert is het wel dat we nooit op haar kunnen rekenen voor wat betreft de dag van morgen. Je kunt misschien als gedachtenexperiment de geschiedenis wurgen in een klem zoals Orwell dat in 1984 deed met behulp van o.a. technologische middelen. De deur sluiten naar de toekomst om het zo te zeggen. Het moge duidelijk zijn dat we bij een einde van de geschiedenis (in de vorm van een allesbepalende wereldcultuur, of met de klassenloze maatschappij, of een overwinning van het neoliberalisme, of onder het regiem van het Ministerie van Waarheid, of met de komst van de Messias) een afscheid moeten nemen van de open samenleving. Juist daarom is onze verhouding tot de geschiedenis zo belangrijk. Wat ik eerder al aangaf met de vanzelfsprekendheden van onze samenleving die ons besef deel uit te maken van een voortgaande geschiedenis grotendeels teniet kan doen. Juist dáár ligt het gevaar van eindige geschiedenis. En juist dan zullen mogelijk de deuren van onze open samenleving gesloten worden.

Die vraag is toch al beantwoord?

Ik heb een bericht gemist?

[qrnlk]

Ik denk dat ik in dat geval de vraag niet begrijp.

Jouw redenering lijkt hoofdzakelijk neer te komen op een bezwaar tegen speculatie over toekomstige gebeurtenissen en ontwikkelingen? Zolang men maar oog heeft voor het feit dat het slechts speculatief is, en beslist geen doel, en al helemaal geen programma om te volgen voorstelt lijkt mij dit amper schadelijker dan het weerbericht.

[nabob]

Wanneer je het volgende stelt:

Het enige dat het ontstaan van een wereldcultuur zou kunnen tegenhouden is isolatie: Als de verschillende bevolkingsgroepen geïsoleerd van elkaar, naast elkaar zouden bestaan zonder cultureel contact. Gegeven de technologische ontwikkelingen lijkt mij dit onmogelijk.

Dan spreekt daar toch echt een noodzakelijke historische ontwikkeling uit. M.a.w., die wereldcultuur zál er hoe dan ook komen zo lees ik hier uit jouw woorden.

Hoe anders stel je het voor in het volgende citaat:

Jouw redenering lijkt hoofdzakelijk neer te komen op een bezwaar tegen speculatie over toekomstige gebeurtenissen en ontwikkelingen? Zolang men maar oog heeft voor het feit dat het slechts speculatief is, en beslist geen doel, en al helemaal geen programma om te volgen voorstelt lijkt mij dit amper schadelijker dan het weerbericht.

Nu is het (die wereldcultuur -nog immer niet voorzien van een meer concrete inhoud) niet meer dan een vrijblijvende speculatie. Hoe valt dat met elkaar te rijmen?

[theoriegeladen]

Ik denk dat het niet mogelijk is een zeer duidelijk beeld te hebben van de wereld en politieke verhoudingen in de toekomst. Er kunnen rampen voorkomen die de bestaande hierarchie kan verstoren waardoor bv zakelijk deals voor een partij niet langer aantrekkelijk of haalbaar is. Maar ook als er geen externe, bijzondere gebeurtenissen zich voordoen kan het zijn dat er iets exceptioneels voordoet waar de plannologie geen rekening mee heeft gehouden. Denk bv aan de gevolgen van slechte hypotheken in de VS voor de rest van de wereld. Kortom er zijn te veel invloeden die inwerken op onze wereld en er kan dus geen reeel toekomstbeeld worden gevormd.

Toch lijkt het me niet verstandig af te wachten wat er gaat gebeuren. Op de een of andere manier moeten we anticiperen en participeren. De manier waarop Marx dan naar de toekomst kijkt is dan bepalend denk ik. De klasse met de productiemiddelen zal de klasse zijn die het meest succesvol zal zijn. Afrika inlijven ivm zonne-energie is dan dus niet zo'n gek idee en is duidelijk een aftasting van een behoefte van de westerse wereld. Zo zijn er meer problemen en behoeftes die de productiemiddelen gaan bepalen. Door te kijken wat landen willen en waaraan ze tekorten hebben kunnen we dus goed te kijken hoe een toekomstige hierarchie eruit zal zien. Economisch gezien lijkt China het voordeel te hebben van een groeiende afzet markt. Er is in China zoveel achter gebleven gebier, zoveel mensen die nog tv en auto hebben dat die economische machine de komende jaren kan draaien. Mits het land niet in oorlog raakt... Heeft China op dit moment oorlogsdreiging? Misschien.

Grondstoffen worden schaarser zolang er geen duurzame oplossing is voor deze behoefte. De Arabische wereld heeft van dit voordeel gebruik kunnen maken door de ongelovelijke voorraad olie in hun grondgebied. Zij hebben daar erg veel geld mee verdiend en zijn daardoor een belangrijke speler in de wereldeconomie. Ze kunnen eigenlijk doen wat ze willen. De vraag is, wat gaan ze doen? En wat gaan ze doen als het geld niets meer waard is? Of als water meer waard wordt dan olie? Als er alternatieve(duurzame) energiebronnen zijn die efficient worden gebruikt?

Veel landen zullen genoodzaakt zijn te veranderen en in te spelen op de huidige technologische ontwikkelingen. Een technocratie lijkt mij te ver gezocht en geeft denk ik alleen het bewustzijn weer dat het techniek is die de toekomst zal vormen; net zoals niet lang geleden techniek de wereld heeft veranderd. Vooral op informatiegebied zal er veel veranderen. Internet zal op meer manieren in het dagelijks leven worden vervlecht. Waar is dan het probleem van isolationisme? In de eerste plaats in gebieden waar minder toegang tot het internet is. In de tweede plaats zullen dit de oude problemen zijn die al eeuwen spelen tussen landen en werelddelen. Internet hoeft dus niet per se te leiden tot een nieuwe wereld, oude verschillen zullen alleen sneller worden opgemerkt.

Hierop kan worden ingesprongen. Door eerder op problemen te participeren, kunnen problemen eerder worden aangepakt. Dit vereist een open samenleving. De bereidheid van landen persoonlijke verschillen aan de kant te zetten en de handen in een te slaan algemene problemen aan te pakken.

Het grootste probleem is dan het levensbeschouwlijke en dan moet ik nog maar een keer zeggen. Een van de grootste problemen van de toekomst zal tolerantie zijn. Hoe gaan wij samenleven met mensen die diep in hun hart verdeeld zijn? Dan blijkt het opeens moeilijk te zijn behoeftes af te tasten. De een zal vrede vinden in een religieuze vervoering richting het Oosten of op een berg in Nepal. Een ander rijdt liever Mercedes. De manier van leven die de economie het meest lijkt te steunen zal waarschijnlijk dit pleit winnen doordat zij de industrie achter zich krijgt. Maar niet zolang zij de kracht van levensovertuiging blijft onderschatten.

[qrnlk]

@nabob: Natuurlijk zijn er bepaalde grove lijnen wel te trekken, vooral als ze conditioneel getrokken worden. Zo komt er geen wereldcultuur als alle mensen voordien zouden uitsterven. De grove omlijningen zijn eenvoudig. Het zijn de praktische details die onduidelijk blijven en waarschijnlijk onvoorspelbaar zijn.

[nabob]

@nabob: Natuurlijk zijn er bepaalde grove lijnen wel te trekken, vooral als ze conditioneel getrokken worden. Zo komt er geen wereldcultuur als alle mensen voordien zouden uitsterven. De grove omlijningen zijn eenvoudig. Het zijn de praktische details die onduidelijk blijven en waarschijnlijk onvoorspelbaar zijn.

Raar vind ik het wel, eerst wel dan niet, en nu zijn slechts de grove lijnen te trekken. Grove lijnen die bovendien geheel uitgekleed zijn aangezien de praktische details onduidelijk blijven. Waar zijn deze grove lijnen dan nog op gestoeld? Hoe kun je überhaupt nog van een wereldcultuur spreken wanneer je het voor onmogelijk houdt om deze al wat meer gedetailleerd in te kleuren?

Er zijn veel filosofen met een toekomstvisie geweest. Nog nooit is er, bij mijn beste weten, ook maar één bewaarheid door de geschiedenis zoals we deze nu kennen. Ook Fukuyama bleek het uiteindelijk, ondanks alle euforie van na de Wende, niet bij het juiste eind te hebben. Ik zou de vraag, in het licht van het voorgaande, nu anders willen formuleren: komt de geschiedenis tot een einde wanneer deze wereldcultuur gestalte krijgt in de toekomst?

[qrnlk]

Het weerbericht komt ook vrijwel nooit exact zo uit als men het voorspeld heeft, en men doet niet eens de moeite om het te voorspellen tot op het niveau van afzonderlijke waterdruppels. Vind men het weerbericht daarom zo waardeloos zodat niemand er naar kijkt?

Economische vooruitzichten komen zelden volledig uit zoals men voorzien had en men is al blij al men tenminste de richtingen (op of neer) goed heeft gehad. Maakt dit deze vooruitzichten waardeloos?

Ik weet vaak 's morgens nog niet wat 's avonds staat te gebeuren, maar ik heb wel een kalender en een agenda. Ik kan conditionele plannen maken en deze dynamisch aanpassen terwijl ik bezig ben. Ik kan een projectie maken wanneer ik met pensioen kan gaan. Elke projectie is conditioneel en niets is absoluut zeker, maar lang niet elke projectie is even waarschijnlijk als elke andere.

Het probleem van een toekomst visie die correct is, en ik heb dit al opgemerkt, is dat deze pas als correct herkend kan worden op het moment dat deze op het punt staat gerealiseerd te worden of al gerealiseerd is. Tot die tijd is het te absurd om zelfs maar te overwegen. Per definitie daarom, zullen geloofwaardige voorspellingen van de toekomstige maatschappelijke ontwikkelingen nooit uitkomen.

[nabob]

Het weerbericht komt ook vrijwel nooit exact zo uit als men het voorspeld heeft, en men doet niet eens de moeite om het te voorspellen tot op het niveau van afzonderlijke waterdruppels. Vind men het weerbericht daarom zo waardeloos zodat niemand er naar kijkt?

Economische vooruitzichten komen zelden volledig uit zoals men voorzien had en men is al blij al men tenminste de richtingen (op of neer) goed heeft gehad. Maakt dit deze vooruitzichten waardeloos?

Het is verstandig om onderscheid te maken tussen weersvoorspelling (behorend tot het domein van de exacte wetenschappen) en de historische wetenschappen (behorend tot het domein van de geesteswetenschappen). Met de één valt iets te voorspellen en met de ander eigenlijk niet, althans voorspellingen zijn daar zéér gevaarlijk om redenen die Popper reeds aangaf. Ik zou hier nogmaals willen verwijzen naar het "historicisme" op Wikipedia(nl).

Overigens zwabberen en zwalken de economen een beetje tussen die exacte wetenschappen en geesteswetenschappen door. Dit is één (niet de)van de redenen waarom we nu opgezadeld zijn met een crisis die je het beste met kapitalen kunt schrijven. Laten we, het voorgaande in beschouwing nemende, ons oor niet al teveel te luister leggen bij deze lieden.

[qrnlk]

Het is verstandig om onderscheid te maken tussen weersvoorspelling (behorend tot het domein van de exacte wetenschappen) en de historische wetenschappen (behorend tot het domein van de geesteswetenschappen). Met de één valt iets te voorspellen en met de ander eigenlijk niet, althans voorspellingen zijn daar zéér gevaarlijk om redenen die Popper reeds aangaf. Ik zou hier nogmaals willen verwijzen naar het Overigens zwabberen en zwalken de economen een beetje tussen die exacte wetenschappen en geesteswetenschappen door.

Het probleem van economen is vooral dat het politiek gevoelig ligt. Er zijn altijd economen geweest die correct voorspelt hebben dat het systeem dat we sinds de jaren 30 hebben onhoudbaar was. Maar dit was niet politiek correct; De ware feiten kwamen niet overeen met de politiek correcte feiten. Met als gevolg dat de economen die junk science verkondigden breed uitgemeten hun junk konden publiceren terwijl echte wetenschappers vergruist werden als fantastische doom profeten. Het falen van de de junk science, want niemand kan zich ooit iets anders herinneren trekt zo ook de goeden met zich mee.

Dit is één (niet de)van de redenen waarom we nu opgezadeld zijn met een crisis die je het beste met kapitalen kunt schrijven. Laten we, het voorgaande in beschouwing nemende, ons oor niet al teveel te luister leggen bij deze lieden.

Nee, laat ons eerder kritisch zijn en projecties als projecties beschouwen niet als zekerheden of doelstellingen. De samenleving is niet maakbaar, maar wellicht wel voor een groot deel, onder grote voorbehouden, voorspelbaar. Maar een dergelijke projectie is geen garantie, geen doel om naar te streven en zeker geen actie plan voor politici om te realiseren.