Waarom hebben mensen een religie?

[Buffy]

Er zijn zoveel verschillende soorten religies en opvattingen over wat er na de dood is, er wordt zelfs om gevochten. Maar wat ik me dan afvraag is; waarom hebben mensen een religie?

Wat ik er tot nu toe van heb meegekregen is dat mensen iets nodig hebben om zich aan vast te houden. En dat mensen er niet tegenkunnen om dingen niet te kunnen verklaren.

Nou vraag ik me af wat de verschillende menigen er over zijn?

[Klintersaas]

"Waarom geloven we?" is een reeds 18 pagina's lang topic over dezelfde vraag. Misschien kun je daar best verder gaan.

[ypsilon]

Dat topic ging echter al snel de toer op van de zin en onzin van de inhoud van verschillende geloven, met nogal wat ad hominems links en rechts. Ik zie dus geen bezwaar om in dit nieuwe topic even te kijken of er nieuwe inzichten uitkomen.

Voor de goede orde: ook hier kwam een min of meer gelijkaardige vraag aan bod.

[Buffy]

Het lastige aan een oud topic is alleen dat ik niet ter plekke mee kan discusseren, wat ik juist zo leuk vind.

Als ik geen onderwerpen aan bod kan brengen die al geweest zijn wordt het lastig.. aangezien de site nogal uitgebreid is kan ik niet alles nakijken

[Menheffrin]

Nu zijn religie en een geloof in een opperwezen twee verschillende zaken. Jl. is daar weer eens onderzoek naar gedaan, hoewel dit in de jaren 30 van de 20e eeuw al uitputtend was beschreven. De gedachte is dat bij het laatste – het opperwezen - de menselijke eigenschap een rol speelt om overal gezichten in te zien. In wolken, steen, etc, etc. Een gezicht, maar tegelijkertijd is deze ondefinieerbaar. In combinatie met onze drang om werkelijk overal (ook al is die er niet) een causaliteit in te ontdekken (verklarend bezig te zijn), is hiermee de basis gelegd voor een opperwezen en de daar uit vloeiende religie.

[ypsilon]

Gaat dat onderzoek er dan vanuit dat die originele ontstaansredenen verwaterd zijn in de verdere evolutie van het geloof in een (of meerder waarschijnlijk, in het begin?) opperwezen? Of hoe moeten we dit begrijpen?

[Menheffrin]

Op zich is de topicvraag te ruim genomen. Men dient eerst de uitgangspositie te bepalen. Gaat het bijvoorbeeld om de oermens die voor het eerst een glimp van bewustzijn ervaart of concentreren we ons op de tegenwoordige mens die met zijn gevoel te hoop loopt en uit een ruim palet aan mogelijkheden kan kiezen? Maar zelfs dan is men er nog niet. Voor een goed begrip mag ook niet de mogelijkheid uitsluiten dat er zoiets bestaat als een opperwezen.

Het onderzoek, en dat merk je terecht op, knoopt twee eigenschappen aan elkaar die wel een aardig antwoord geven, maar het is niet geheel duidelijk waarop. Dat deed het 70 jaar geleden al niet en nu nog steeds niet.

[ypsilon]

Op zich is de topicvraag te ruim genomen. Men dient eerst de uitgangspositie te bepalen. Gaat het bijvoorbeeld om de oermens die voor het eerst een glimp van bewustzijn ervaart of concentreren we ons op de tegenwoordige mens die met zijn gevoel te hoop loopt en uit een ruim palet aan mogelijkheden kan kiezen?

Daar valt niets tegenin te brengen. Buffy, kun je even aangeven welke kant je precies opwilde met je vraag?

Maar zelfs dan is men er nog niet. Voor een goed begrip mag ook niet de mogelijkheid uitsluiten dat er zoiets bestaat als een opperwezen.

Maar ik denk niet dat we daar het centrale punt van moeten maken, omdat we dan argumenten krijgen à la "Mensen geloven niet in God omdat God niet bestaat" en "Mensen geloven in God omdat God zich openbaart". En aangezien dat in feite betekent: "Mensen geloven niet in God omdat geloven dat God niet bestaat" en "Mensen geloven in God omdat ze geloven dat God zich openbaart", respectievelijk, zijn dat nogal lege argumenten.

Maar misschien bedoelde je het anders...

[theoriegeladen]

Misschien is het beter je eerst af te vragen wat religie precies is? Wat blijft erover van het begrip religie als je het abstraheert van alle verschillende specifieke gevallen van religie?

[ypsilon]

Dat zal er algauw vanaf hangen wat we als "religie" aanmerken alvorens we die abstractie maken (zie ook Menheffrins laatste post). Een paar mogelijkheden:

Godsdienst is...

het geloof in spirituele wezens. (Tylor, 1871)

een systeem van onderling afhankelijke geloofsideeën en geloofspraktijken, die verband houden met het sacrale en de aanhangers ervan verenigen in een gemeenschap. (Durkheim, Les formes élémentaires de la vie religieuse, 1912)

een systeem van geloofsideeën en geloofspraktijken door middel waarvan een gemeenschap de ultieme problemen van het menselijke bestaan aanpakt. (Yinger, 1957)

de handdelingen, geloofsovertuigingen en instellingen die gebaseerd zijn op de veronderstelling dat bovennatuurlijke wezens, onpersoonlijke krachten of processen behept met morele principes bestaan die over de capaciteit beschikken om te interveniëren in het menselijke bestaan. (Wallis en Bruce, 1992)

elk systeem van geloofsideeën en geloofspraktijken begaan met ultieme betekenis of begaan met zingeving die het bestaan van een bovennatuurlijke werkelijkheid veronderstelt. (Stark en Iannaccone, 1994)

(Alle definities gevonden in Sociologie van P. Bracke en H. Brutsaert)

Merk op dat verscheidene auteurs een onderscheid maken tussen geloofspraktijken en geloofsideeën. Durkheim maakt een onderscheid tussen profane en sacrale aspecten van religie.

A religion is an organized approach to human spirituality which usually encompasses a set of narratives, symbols, beliefs and practices, often with a supernatural or transcendent quality, that give meaning to the practitioner's experiences of life through reference to a higher power or truth. (Geertz, Religion as a Cultural System, 1973)

[Religion is] a kind of cultural and/or linguistic framework or medium that shapes the entirety of life and thought… it is similar to an idiom that makes possible the description of realities, the formulation of beliefs, and the experiencing of inner attitudes, feelings, and sentiments. (Lindbeck, Nature of Doctrine, 1984)

(Definities via wikipedia)

Elk van die definities bepaalt het verder onderzoek dat erop gebouwd wordt, en elk van die definities bevat een aantal vooronderstellingen van de onderzoekers in kwestie. Nog volgens wikipedia stelt Talal Asad in Genealogies of Religion:

There cannot be a universal definition of religion … because that definition is itself the historical product of discursive processes.

Ik denk dat we op zijn minst eerst moeten kijken waar TS met zijn/haar vraag heen wil, alvorens we die standpunten (en andere, want ik doe hier maar een greep) verder kunnen uitdiepen.

[Menheffrin]

De TS zal inderdaad aan moeten geven welke kant hij precies op wil.

Maar op voorhand kan men wel reeds stellen dat aan een religie een voorwerp voorafgaat. Ik zeg voorwerp omdat niet is gezegd dat het hier noodzakelijkerwijze om een opperwezen hoeft te gaan. Dat voorwerp, en dat kan ik met Wallis en Bruce wel meevoelen, veronderstelt dan over de capaciteit te beschikken om te interveniëren in het menselijke bestaan.

[ypsilon]

Valt met die definitie het deïsme niet meteen uit de boot?

[Menheffrin]

Ja, dat sluit het uit omdat ik deisme niet beschouw als een oervorm maar als een filosofische interpretatie van een reeds bestaand concept: het theisme. Daarbij heeft het deisme zich nauwelijks verder tot een religie ontwikkeld in de zin van wat ik denk dat de TS bedoeld heeft te zeggen.

[Buffy]

Op zich is de topicvraag te ruim genomen. Men dient eerst de uitgangspositie te bepalen. Gaat het bijvoorbeeld om de oermens die voor het eerst een glimp van bewustzijn ervaart of concentreren we ons op de tegenwoordige mens die met zijn gevoel te hoop loopt en uit een ruim palet aan mogelijkheden kan kiezen?

Ik doelde eigenlijk op de mens van nu. En dan wilde ik zelfs, als dat mogelijk is bij deze vraag, achterwege laten wat god is, of god uberhaupt bestaat en wat de beste godsdienst is.

Wat ik me afvraag is waarom de mens van nu een geloof of religie moet hebben (ik vind niet dat die twee erg verschillen) Wat voor baat heeft iemand erbij om vijf keer per dag te bidden, of om met een rozenkrans rond te lopen, om zo maar wat voorbeelden te noemen.

Dan dus niet eens ingaande op de vraag wat een religie eigenlijk is.

Over deisme gesproken, het is niet echt van de grond gekomen als religie, maar ik vind het idee wel mooi. Eigenlijk lijkt het een beetje op de gedachte van het wicca geloof. Tenslotte; waar zouden we zijn zonder de natuur?

En hoe zou ik de topicvraag beter kunnen afbakenen?

[Helly1975]

Ik doelde eigenlijk op de mens van nu. [..]

Wat ik me afvraag is waarom de mens van nu een geloof of religie moet hebben[....]

En hoe zou ik de topicvraag beter kunnen afbakenen?

Het eerste wat ik je zou willen vragen is waarom je de vraag zelf afbakent door te stellen de mens van NU.

Door het stellen van “nu” maak je automatisch een vergelijking ten opzichte van iets, in jou geval eerdere tijdsperioden. Hier zit voor jou schijnbaar een relevant verschil tussen.

Ook het stellen: de mens van nu, is lastig af te bakenen. De mens van nu is dezelfde als de mens van eerdere tijdsperioden. Het nu van de mens in deze tijd, is een dezelfde nu als destijds voor de mens in eerdere perioden. Alleen de leefomgeving is veranderd voor de mens, niet de ervaring van het nu.

Er is voor jou schijnbaar iets relevant in de veranderde leefomgeving van de mens heden ten dage t.o.v. de mens van eerdere tijden. Je vindt de leefomgeving, technische ontwikkeling en kennis van de mens relevant t.a.v. het Geloof / Religie.

Ook dit zou je weer moeten afbakenen, immers wat is de invloed van een technische ontwikkeling of kennisverrijking op geloof / religie?, en hoe bewijs je dat?.

Eerlijk gezegd lijkt me dat ondoenlijk.