implicatie materieel bewustzijn...

[jdr]

Een korte noot vooraf:

Omdat er naast deze draad nog één openstaat waarin het bewustzijn besproken/bediscussieerd kan worden wil ik deze specificiëren naar een discussie over het bewustzijn volgens de aanname dat het materialisme waar is.

Of het materialisme waar is staat dus in deze niet ter discussie, dit nemen we voor het gemak aan...

Wie niet aan deze voorwaarde wil/kan voldoen en toch het bewustzijn wil bespreken kan terecht in Bewustzijn - deel 2.

Bewustzijn:

Ik ben -zoals vele anderen hier- enorm gefascineerd door 'het bewustzijn' soms tot het obsessieve af, die enorme fascinatie ligt voor mij in het onbegrijpelijke ervan.

Het onbegrijpelijke van het bewustzijn is denk ik helder verwoordt door Professor David J. Chalmers, in hetgeen hij 'The Hard Problem' noemt:

The really hard problem of consciousness is the problem of experience. When we think and perceive, there is a whir of information-processing, but there is also a subjective aspect. As Nagel (1974) has put it, there is something it is like to be a conscious organism. This subjective aspect is experience. When we see, for example, we experience visual sensations: the felt quality of redness, the experience of dark and light, the quality of depth in a visual field. Other experiences go along with perception in different modalities: the sound of a clarinet, the smell of mothballs. Then there are bodily sensations, from pains to orgasms; mental images that are conjured up internally; the felt quality of emotion, and the experience of a stream of conscious thought. What unites all of these states is that there is something it is like to be in them. All of them are states of experience.http://www.imprint.co.uk/chalmers.html

Materialisme:

Het 'harde probleem' is een probleem voor alle filosofische en wetenschappelijke stromingen die zich bezig houden met 'bewustzijn', maar voor specifiek het materialisme is dit een bijzonder concreet probleem.

Onze mentale toestanden waarvan wij veronderstellen dat wij ze ervaren bestaan namelijk uit eigenschappen die niet passen in een materialistisch wereldbeeld; de qualia en semantiek.

Materie bezit per definitie niet dergelijke eigenschappen.

Kort door de bocht betekent dit (volgens mij althans) dat het 'harde probleem' en het 'materialisme' incompatibel zijn; deze twee zijn niet te verenigen.

Wanneer wij onze ervaringen voor waar aannemen schrijven we immateriele eigenschappen toe aan de externe wereld met het gevolg dat we in principe in het (substantie)dualisme uit komen.

Een specifieke stroming binnen het materialisme onderkent dit probleem; Eliminative materialism (cq Eliminativism).

Een materialistische stroming die zoals al doet vermoeden de qualia en semantiek elimineren; ze ontkennen het.

Daniel C. Dennettis hiervan het meest bekende exemplaar, maar ook Susan Blackmore, Paul en Patricia Churchland et al. bewegen zich in deze vrij verse stroming.

Dilemma:

En op dit punt loop ik radicaal in de knoop.

Ik ben materialist in hart en nieren, maar kan tegelijkertijd erg moeilijk mijn (vermeende?) ervaringen opvatten als illusie.

Hoe ik ook redeneer, ik loop steeds weer -tot bloedens toe- met mijn kop tegen het harde probleem.

De illusie van de vrije wil, de illusie van het 'ik', de illusie van 'moraal'; allemaal geen probleem.

Maar hoe ik ook kijk, ik kan niet om 'blauw' heen, ik kan niet om 'pijn' heen; ik krijg de qualia niet weggewerkt door ze te vertalen naar een -al dan niet complexe- neurale syntaxis.

De vele keiharde en voor mij erg aannemelijke argumenten (die ongetwijfeld nog ter sprake gaan komen in de uitwerking van de discussie) uit de eliminatieve hoek maken voor mij net niet het cirkeltje rond...

Ik mis iets waar de logica compleet de plank mis slaat.

Stelling/Teaser:

Als het materialisme waar is, kan het bewustzijn niet waar zijn.

[p__]

Eens met de stelling. Je ziet ook dat die figuren die je noemt (blackmore, dennett) allerlei vreemde zinnen construeren om het toch enigszins plausibel te laten klinken dat bewustzijn eigenlijk niet is wat het lijkt.

[Fujaro]

jdr, ik deel je interesse. Ik ben niet met je eens dat Dennett het bestaan van de waarneming van bijvoorbeeld rood ontkent. Hij betoogt dat qualia geen aparte uitleg noodzaken naast een materialistische en dat de redeneringen die rond qualia op die manier opgebouwd worden door Chalmers en anderen in feite drogredeneringen zijn.

Zo weerspreekt hij in Conscious Explained het beroemde voorbeeld van Mary die vanuit een zwart/wit kamer de wereld bestudeert. In het kort komt het erop neer dat we heel makkelijk maar ten onrechte in dergelijke voorbeelden wisselen tussen kennis over waarneming (derde persoons perspectief) en waarneming zelf (eerste persoonsperspectief).

[jdr]

Ik ben niet met je eens dat Dennett het bestaan van de waarneming van bijvoorbeeld rood ontkent. Hij betoogt dat qualia geen aparte uitleg noodzaken naast een materialistische en dat de redeneringen die rond qualia op die manier opgebouwd worden door Chalmers en anderen in feite drogredeneringen zijn.

Om heel eerlijk te zijn heb ik een haat-liefde verhouding met Dennett, hij veegt een hoop misverstanden uit de weg die gerelateerd zijn aan het bewustzijn, hij dwingt de lezers naar de m.i. enig mogelijke benadering, maar valt tegelijkertijd veel te vaak in de vallen die hij in hetzelfde boek aanwijst.

Hij neemt niet een duidelijke positie in, hoewel ik moet onderkennen dat dit ook lastig is wanneer de gebruikelijke communicatie zo sterk is verweven met deze misverstanden dat het moeilijk is consequent bij je standpunt te blijven.

Dennett onkent dan ook wel degelijk de waarneming van bijvoorbeeld rood, op twee vlakken zelfs; het waarnemen veronderstelt een waarnemer waarbij je onvermijdelijk terecht komt in carthesiaans dualisme.

Geen carthesiaans theater = geen waarnemer = geen waarneming.

Dennett lijkt hier zelf regelmatig over te struikelen.

Daarnaast is Dennett vrij helder in het ontkennen van de qualia, "there are no such things as qualia" zijn toch echt woorden die van Dennett komen.

Maar ook daar is hij niet altijd even consequent in.

Dennett meet constant met twee maten; wel bewustzijn - geen bewustzijn.

Het multiple draft model is ook een toonaangevend voorbeeld van zijn eigen verwarring; hiermee zegt hij dat er niet een te noemen grens ligt tussen wel en niet bewustzijn.

Dat lijkt me een slappe positie; of er ligt een grens, wat betekent dat er een verschil bestaat tussen bewust en onbewust.

Of er is geen grens wat zou betekenen dat alles bewust is of helemaal niks.

Het model moet een verklaring geven over de werking van mentale toestanden, terwijl Dennett anderzijds de positie inneemt dat mentale toestanden niet bestaan.

Het verklaard slechts iets over de toegang van ons breinsysteem tot opgeslagen informatie en de manier waarop dit is opgeslagen. (waaruit wel een verklaring valt te destilleren waarom wij zombies beweren bewust te zijn)

Ik had liever een radicale Dennett gezien die zijn uitleg niet over twee walletjes had gepostuleerd...

@P__

Zie mij reactie hier..

[Fujaro]

Dennett ontkent slechts een apart bestaansrecht van qualia, niet het bestaan van eerste persoon waarnemingsfeiten. De wat hem betreft volstrekt onduidelijke definitie van het begrip qualia, maakt het onmogelijk qualia met die waarnemingen zelf te identificeren. Daarom wijst hij het af. In Sweet Dreams becommentarieert hij de volgende toelichting van Michael Tye in de Stanford Encyclopedia of Philosophy op het begrip qualia.

Feelings and experiences vary widely. For example, I run my fingers over sandpaper, smell a skunk, feel a sharp pain in my finger, seem to see bright purple, become extremely angry. In each of these cases, I become the subject of a mental state with a very distinctive subjective character. There is something it is like for me tot undergo each state, some phenomenollogy that it has. Philosophers often use the term "qualia" (singular "quale") to refer to the introspectively accessible phenomenal aspects of our mental lives. In this standard, broad sense of the term, it is difficult to deny that there are qualia.

Dennett schrijft:

Yes it is indeed difficult to deny that there are qualia. I've been working on the task for years, with scant progress! The reason it is difficult is mainly that this "standard, broad sense of the term" is a conspiracy of unexamined presuppositions and circularly defined elaborations. Just how "introspectively accessible" must an aspect be to count as a quale? Which aspects of our experiences are the "phenomenal aspects" and which are not? Is our enjoyment of a good meal, for instance, istelf a phenomenal aspect of the experience, or is it an effect of, or a response to, a phenomenal aspect (the deliciousness, let's say)?

[Dennett, Sweet Dreams, p.79]

Het is dus het begrip waar hij zich tegen keert, niet de 1e-persoons-beleving van bijvoorbeeld roodheid.

[jdr]

Dennett ontkent slechts een apart bestaansrecht van qualia, niet het bestaan van eerste persoon waarnemingsfeiten.

Wat bedoel je met waarnemingsfeiten?

Het is dus het begrip waar hij zich tegen keert, niet de 1e-persoons-beleving van bijvoorbeeld roodheid.

Maar vind jij niet juist deze positie van Dennett uiterst dubieus?

Hoe kun je in vredesnaam een boek wijden aan het verwerpen van het carthesiaans theater-model en vervolgens je niet keren tegen een 1e-persoons-beleving van -bijvoorbeeld- roodheid? (beleving vereist per definitie een theater)

Dat is toch krankzinnig?

Uit het hoofdstuk: Dismantling the Witness Protection Program (Seeing Is Believing: a Dialog with Otto):

Look. I don't just mean it. I don't just think there seems to be a pinkish glowing ring: there really seems to be a pinkish glowing ring!

Now you've done it. You've fallen into a trap, along with a lot of others. You seem to think there's a difference between thinking (judging, deciding, being of the heartfelt opinion that) something seems pink to you and something really seeming pink to you. But there is no difference. (pagina 363-364)

En dat bedoel ik nou met Dennett; hij kan zichzelf niet consequent handhaven...

Hij beschuldigt zijn fantasiecriticus van hetgeen hij in jouw aangehaalde qoute zelf falikant instinkt.

[Fujaro]

Wat bedoel je met waarnemingsfeiten?

De daadwerkelijke totstandkoming van een perceptie in het 1e-persoons perspectief.

Het is dus het begrip waar hij zich tegen keert, niet de 1e-persoons-beleving van bijvoorbeeld roodheid.

Maar vind jij niet juist deze positie van Dennett uiterst dubieus?

Hoe kun je in vredesnaam een boek wijden aan het verwerpen van het carthesiaans theater-model en vervolgens je niet keren tegen een 1e-persoons-beleving van -bijvoorbeeld- roodheid? (beleving vereist per definitie een theater)

Dat is toch krankzinnig?

Beleving vereist geen Cartesiaans theater. Wanneer je dat denkt ben je juist in de Cartesiaanse val gestapt. Het is als met een verstoorde mierenhoop. Geen enkele individuele mier heeft weet van het totaalproces waar het deel van uitmaakt, de reparatie van de mierenhoop. Toch is er herstel van de mierenhoop. Wanneer een mierenhoop een mening zou kunnen formuleren, zou ie, alles samenvattend, kunnen zeggen dat ie genezen is.

[jdr]

Beleving vereist geen Cartesiaans theater. Wanneer je dat denkt ben je juist in de Cartesiaanse val gestapt. Het is als met een verstoorde mierenhoop. Geen enkele individuele mier heeft weet van het totaalproces waar het deel van uitmaakt, de reparatie van de mierenhoop. Toch is er herstel van de mierenhoop. Wanneer een mierenhoop een mening zou kunnen formuleren, zou ie, alles samenvattend, kunnen zeggen dat ie genezen is.

En dat doet hij in zekere zin; de mierenhoop uit zich daarin via de individuele mieren die zich weer bezig houden met de dagelijkse orde.

Hoe je hierin wil verklaren dat beleving geen carthesiaans theater vereist ontgaat mij.

Evengoed zou je kunnen stellen dat het -chaotisch ogende- herstelproces door de individuele mieren een reactie is op het hebben van pijn van de 1ste persoons-mierenhoop.

Het uiten van een beleving staat echter niet garant voor 'beleving' an sich, er is nooit een 'gehele mierenhoop' geweest dat ook maar iets van de verstoring heeft gemerkt.

Zo zal er ook geen 1ste-persoon (in menselijke vorm) zijn die iets beleeft van pijn, dat er wat aan de hand is staat als een paal boven water, maar er is geen geheel dat die voorstelling beleeft.

Een syntactische kettingreactie van vurende zenuwcellen is wat er aan de hand is en uiteindelijk leidt tot o.a. een stoot lucht waaruit de schreeuw "auw, ***********" te destilleren valt.

De 1e persoon (het publiek) is er niet, evenals de pijn (de voorstelling) ontbreekt.

Er zijn slechts losse segmenten die onderling in meer of mindere mate emergent gedrag vertonen.

Een emergent 'geheel' mierenhoop bestaat niet evenals het emergente geheel 1-ste-persoon/'ik' ook niet bestaat, iets beleven zullen ze al helemaal niet doen.

Rationeel bekeken althans.

Dat staat niet in de weg dat ik met mijn voet nog steeds in de cartesiaanse val sta, erin getrapt ben ik echter niet; ik ben erin geboren.

Nu mijn ene voet achter de schermen staat heb ik ernstig last gekregen van plankenkoorts, -het zweet breekt mij uit- mijn andere been van het podium halen wil echter pijnlijk moeilijk lukken.

[Fujaro]

Een mierenhoop kan natuurlijk geen mening formuleren, helemaal waar. Maar stel dat ik dit gedachte-experiment nu verder doortrek. Stel nu dat een groepje mieren als extra stap na een reparatiehandeling ook nog eens andere takjes zo neerlegt dat ze een woord vormen naast de mierenhoop. Ze doen dit geheel geprogrammeerd op basis van de mate van het herstel, bijvoorbeeld wanneer het eerste stuk van het herstel van de mierenhoop nog maar net is begonnen, schrijven ze 'niet leuk' of 'doet veel pijn'. Wanneer ze halverwege zijn schrijven ze 'gaat al beter'. Bij 95% herstel schrijven ze 'bijna genezen'. Er is niemand die deze minizinnetjes leest, geen cartesiaans theater. De zinnen komen er automatisch uit getriggerd door ingebouwde mechanismen in de mieren. Wanneer ik voldoende van deze mechanismen zou hebben, zo kan ik me voorstellen, kan deze mierenhoop redelijk met de omgeving communiceren. Verder voeg ik een opslagmechanisme toe waarin alle zinnen en andere gebeurtenissen die zich daarvoor lenen worden opgeslagen. Als laatste stap voeg ik een algoritme toe (laat ik het de context-engine noemen) dat oude uitingen aan nieuwe relateert en op basis van allerlei regels extra zinnen toevoegt over verband tussen oude en nieuwe uitspraken. Komen we dan in de buurt van een zelfbewuste mierenhoop? Boggles my mind too

[jdr]

Komen we dan in de buurt van een zelfbewuste mierenhoop?

Dan komen we in de buurt van hetgeen wij verwarren met (zelf)bewustzijn.

Zou jij in dat geval nog steeds spreken van beleving in 1-ste persoon?

Ik zou stellen dat emergente mechanismen functionele representaties neerzetten (o.a. door te beweren wat beleeft te hebben).

Dat is intelligent gedrag, niet bewust gedrag...

[Fujaro]

Komen we dan in de buurt van een zelfbewuste mierenhoop?

Dan komen we in de buurt van hetgeen wij verwarren met (zelf)bewustzijn.

Zou jij in dat geval nog steeds spreken van beleving in 1-ste persoon?

Ik zou stellen dat emergente mechanismen functionele representaties neerzetten (o.a. door te beweren wat beleeft te hebben).

Dat is intelligent gedrag, niet bewust gedrag...

Voorwaarde voor dat intelligente gedrag is dat de mierenhoop onderscheid kan maken tussen 'mierenhoop' en 'rest'. De algoritmes zullen hem daartoe in staat moeten stellen om voldoende adequaat en dus intelligent op de omgeving te kunnen reageren. Wanneer het in dit experiment valt voor te stellen dat de mierenhoop intelligent gedrag vertoont tov zijn omgeving, valt mi ook voor te stellen dat ie als onderdeel van dat intelligente gedrag ook zo naar het handelen van de mierenhoop als geheel kan kijken. Maw de intelligente mierenhoop heeft mi dan het punt bereikt dat ie het concept 'ik' heeft uitgevonden.

[jdr]

Maw de intelligente mierenhoop heeft mi dan het punt bereikt dat ie het concept 'ik' heeft uitgevonden.

Daar kan ik niet in mee gaan, dat concept ligt er nu ook al, wat blijkt uit mieren die aan de slag gaan met de reparatie van de hoop.

Dat ze zich bezighouden met het verplaatsen van zand ipv de gebroken grasprietjes 20 cm verderop te herstellen wijst erop dat ze een georganiseerd onderscheid kunnen maken tussen 'mierenhoop' en 'niet-mierenhoop', dit zal alleen lukken wanneer een dergelijk 'ik'-concept (hoe fragmentarisch ook) reeds aanwezig is.

Wanneer 'bewustzijn' gelijk staat aan het vermogen representaties (van zowel interne als externe processen) te maken dan zou ik daar wel in mee kunnen gaan.

Een dergelijke versie lijkt mij volledig compatibel met mijn materialistische blik op de werkelijkheid.

Mijn voorkeur zou dan echter zijn om er een andere woordkeus op na te houden, een dergelijk 'bewustzijn' zou immers op gaan voor vele fenomenen die wij normaal gesproken niet van 'bewustzijn' beschuldigen (de mierenhopen in mijn tuin, een fotocamera, etc.).

Wel zou het m.i. een voorwaardse stap zijn in het begrijpen van hetgeen wij 'bewustzijn' noemen.



Zenuwcel bezig met de uitwerking van een emergente 'ik'-representatie...

[Fujaro]

Zenuwcel bezig met de uitwerking van een emergente 'ik'-representatie...

Zo te horen hangt het helemaal op woordgebruik. Dat gaat me wel wat ver. De mierenhoop in ons experiment, is mi een hele andere mierenhoop dan in jouw tuin. Als ik wil kan ik er een kaartje mee leggen, pilsje drinken. De perfecte test. Een bewustzijn is niet een losse verzameling willekeurige berichten. Er is terugkoppeling op eerdere berichten (context-engine) en zelfbesef.

[jdr]

De mierenhoop in ons experiment, is mi een hele andere mierenhoop dan in jouw tuin. Als ik wil kan ik er een kaartje mee leggen, pilsje drinken. De perfecte test. Een bewustzijn is niet een losse verzameling willekeurige berichten. Er is terugkoppeling op eerdere berichten (context-engine) en zelfbesef.

Het zijn twee heel verschillende mierenhopen idd, qua gedragsuitingen althans.

Maar m.i. zijn de verschillen niet wezenlijk:

Jij spreekt over zelfbesef en terugkoppeling naar eerdere berichten.

De mieren in mijn tuin vormen ook een zelfbesef, instinctief weten ze dat hun zelf is getroffen wanneer ik een deel van de hoop kapottrap.

Er volgt een chemische kettingreactie waardoor er binnen no-time een veertigtal mieren op de 'zere plek' aanwezig zijn.

Wanneer ik een dag later kom kijken is het business as usual, mijn eerdere verwoesting is nog nauwelijks zichtbaar, de structuren die ik vernietigd had blijken gewoon weer aanwezig waaruit valt te concluderen dat er een terugkoppeling op eerdere berichten heeft plaatsgevonden. Jawel, een op de situatie inhakend geheugen.

Er worden niet veertig chaotische nieuwe gangen naast elkaar aangetroffen van 40 verschillende mieren in hun poging de hoop te herstellen.

Effectief zijn de mieren gaan samenwerken.

Dit zou niet lukken zonder geheugen.

Een mier die terechtkomt in deze voor hem nieuwe situatie weet precies wat hem te doen staat.

Waarom?

Zijn voorgangers hebben (toekomstgerichte) contextgevende terugkoppelingen neergelegd; een korte termijn geheugen.

En zo werd het lange termijn geheugen (de gangen) van het 'zelf' weer volledig hersteld, wat mij overigens ook een leuke analoog lijkt aan de werking van onze hersenen.

De gegraven gangen die effectief het dichts bij bruikbare bronnen liggen zullen in de regel vaker worden gebruikt dan omwegen; meer afscheiding van de uitnodigende feromonen; meer mieren; meer onderhoud en meer ontwikkeling in dit specifieke deel van het gangenstelsel (nieuwe verbanden worden gelegd met betrekking op het oude geheugen).

Ons neurale stelsel werkt weinig anders.

We hebben dus in analoog met de mieren in mijn tuin:

• Zelfbesef.
• Het vermogen representaties te vormen.
• Korte termijn geheugen.
• Lange termijn geheugen.
• Het vermogen om op basis van deze geheugens effectief nieuwe verbanden te leggen.

De mieren van het experiment hebben daarbij nog de additionele eigenschappen:

• biertje drinken.
• Een kaartje leggen.
• representaties vormen d.m.v. menselijke communicatievormen.

Waarom lijken jou nu juist deze activiteiten garant te staan voor 'bewustzijn'?

Welke wezenlijke verschillen afgezien van een flinke ontwikkeling in de bovenstaande reeds presente eigenschappen van 'mijn' mieren zouden hiervoor nog essentieel zijn om het voor jou de eigenschap 'bewustzijn' te mogen noemen?

[Fujaro]

De mierenhoop in ons experiment, is mi een hele andere mierenhoop dan in jouw tuin. Als ik wil kan ik er een kaartje mee leggen, pilsje drinken. De perfecte test. Een bewustzijn is niet een losse verzameling willekeurige berichten. Er is terugkoppeling op eerdere berichten (context-engine) en zelfbesef

Het zijn twee heel verschillende mierenhopen idd, qua gedragsuitingen althans.

Maar m.i. zijn de verschillen niet wezenlijk:

Jij spreekt over zelfbesef en terugkoppeling naar eerdere berichten.

De mieren in mijn tuin vormen ook een zelfbesef, instinctief weten ze dat hun zelf is getroffen wanneer ik een deel van de hoop kapottrap.

Er volgt een chemische kettingreactie waardoor er binnen no-time een veertigtal mieren op de 'zere plek' aanwezig zijn.

Wanneer ik een dag later kom kijken is het business as usual, mijn eerdere verwoesting is nog nauwelijks zichtbaar, de structuren die ik vernietigd had blijken gewoon weer aanwezig waaruit valt te concluderen dat er een terugkoppeling op eerdere berichten heeft plaatsgevonden. Jawel, een op de situatie inhakend geheugen.

Die conclusie deel ik niet. Er is geen geheugen/referentie nodig aan het feit dat gisteren de mierenhoop beschadigd was. Bij elke volgende keer beginnen de mieren weer van voren af aan alsof het de eerste keer was.

Er worden niet veertig chaotische nieuwe gangen naast elkaar aangetroffen van 40 verschillende mieren in hun poging de hoop te herstellen.  

Effectief zijn de mieren gaan samenwerken.  

Dit zou niet lukken zonder geheugen.

Het enige wat nodig is, is een alarmsignaal wanneer er sprake is van schending van de mierenhoop. De samenwerkingsmodus om een mierenhoop op te bouwen ontstaat uit de collectiviteit van alle microhandelingen waarbij mieren slechts refereren aan ingebouwd gedrag, niet aan onderlinge afspraken tussen mieren. Het kan best zijn (is ook geobserveerd) dat mier A een takje neerlegt in gang Y terwijl mier B een takje weghaalt uit gang Y.

Een mier die terechtkomt in deze voor hem nieuwe situatie weet precies wat hem te doen staat.  

Waarom?

Vanwege het alarmsignaal dat klinkt, een chemische stof die iedere mier kan produceren die op de schade stuit. Geen geheugen dus maar een doorklinkend alarmsignaal. De werkzame duur van een afgescheiden feromeen zou je eventueel als geheugenopslagduur in een korte-termijn geheugen kunnen zien, maar dat is wel wat vergezocht.

Zijn voorgangers hebben (toekomstgerichte) contextgevende terugkoppelingen neergelegd; een korte termijn geheugen.  

En zo werd het lange termijn geheugen (de gangen) van het 'zelf' weer volledig hersteld, wat mij overigens ook een leuke analoog lijkt aan de werking van onze hersenen.  

De gegraven gangen die effectief het dichts bij bruikbare bronnen liggen zullen in de regel vaker worden gebruikt dan omwegen; meer afscheiding van de uitnodigende feromonen; meer mieren; meer onderhoud en meer ontwikkeling in dit specifieke deel van het gangenstelsel (nieuwe verbanden worden gelegd met betrekking op het oude geheugen).  

Ons neurale stelsel werkt weinig anders.  

We hebben dus in analoog met de mieren in mijn tuin:  

• Zelfbesef.  

• Het vermogen representaties te vormen.  

• Korte termijn geheugen.  

• Lange termijn geheugen.  

• Het vermogen om op basis van deze geheugens effectief nieuwe verbanden te leggen.

Zelfbesef is er op mierniveau niet en ook niet op mierenhoopniveau. De mierenhoop stuurt niet de mieren aan. Van een korte termijn geheugen is hier alleen sprake met kunstgrepen tav de definitie. Een lange termijn geheugen is er zeker niet. Er worden geen nieuwe verbanden gelegd. Iedere mier voert gewoon standaard gedrag uit dat hoort bij het alarmsignaal. Het is niet zo dat de mieren bijvoorbeeld afspreken dat nu mieren aan de oostkant van de mierenhoop aan de beurt zijn om de schade te herstellen omdat gisteren de mieren van de zuidkant al druk bezig zijn geweest.

De mieren van het experiment hebben daarbij nog de additionele eigenschappen:  

• biertje drinken.  

• Een kaartje leggen.  

• representaties vormen d.m.v. menselijke communicatievormen.

Waarom lijken jou nu juist deze activiteiten garant te staan voor 'bewustzijn'?  

Welke wezenlijke verschillen afgezien van een flinke ontwikkeling in de bovenstaande reeds presente eigenschappen van 'mijn' mieren zouden hiervoor nog essentieel zijn om het voor jou de eigenschap 'bewustzijn' te mogen noemen?

In staat zijn mentale representaties te vormen van een handelend ik in een wereld van actie en reactie en te kiezen (via terugkoppeling op eerdere ervaringen) uit meerdere handelingsstrategieën. Intentionaliteit dus. Kom ik toch weer terug bij Dennett/af.