Lang leve de übermensch?

[Benedict Broere]

Sinds de Renaissance is de mens steeds meer naar voren getreden als een King of the World, een Uebermensch, een Superman, een ultieme Creator die los van God en Gebod zijn eigen weg koos, alle bergen beklom, de oceanen doorzwom, voet zette op de maan en zich opmaakt een Disneyworld te installeren op Mars. Maar wat moeten wij eigenlijk in dit Universum? Wat moeten wij in deze Melkweg, deze springplank naar het AL? En: hoe moet dat nu met deze planeet, nu het er op lijkt dat de natuur door ons toedoen rapido bezig is te sterven? Zodat het allemaal heel snel minder gezellig wordt hiero, en het er op lijkt dat we in plaats van naar King of the Universe eerder toegroeien naar de wereld van Mad Max - exit Homo Sapiens Sapiens, finito zinloos experiment.

Dus:

Wat is relevant? Wat is urgent?

Voor de deur staat een wereld vol terreur en een natuur gereduceerd tot ratten en kakkerlakken.

Is daar nog iets aan te doen?

Of zal het wel zo'n vaart niet lopen?

Of: 'na mij de zondvloed'?

[Wire31]

Hee BB,

Voor mij zijn je vragen te groot nu. Hoe universeler ik denk hoe meer ik tot de zoveelste voorlopige conclusie kom dat we het allemaal maar gewoon moeten doen: leven: ademen om te leven en leven om te ademen. Zo'n tredmolenconstructie kan het vragenvuur niet smoren. Ik weet het. Ik heb hier nu eigelijk niks te zoeken. Ik ben de vragen zo door en door beu.

Mijzelf ten spijt hoop ik wel dat hier in mijn volledige afwezigheid een prachtig vragenvuur zal branden waar menigeen zich dan aan warmen zal...

[yopi]

Ik vind dat ratten en kakkerlakken ook een plaatsje onder de zon verdienen.

Blijkbaar vind jij dat zij in ieder geval beter evolutionair toegerust zijn om te overleven.

Vraag: Verdienen mensen een plaatsje onder de zon?

En zo ja. Allemaal?

En als je antwoord is allemaal dan trek ik de conclusie dat we het zo moeten laten.

Of moeten mensen veranderen?

Wie deugen er niet? De massa? Zo ja: Wie zijn dan dat kleine klupje Uebermenschen die wel deugen?

Zijn wij machteloos? Of zijn er mensen die eigenlijk ratten en kakkerlakken zijn, maar prima kunnen overleven.

Die dan ook als mad Maxen de zaak zullen blijven voortzetten als de massa (gelukkig?) uitgestorven is.

[Benedict Broere]

Ik denk niet dat we machteloos zijn, en ik denk ook niet dat het een kwestie is van mensen die niet deugen.

Mij gaat het om een bepaald mens- en wereldbeeld en de consequenties daarvan.

Maar het lijkt haast onmogelijk om wat dat betreft in dit filosofieforum het lampje brandende te krijgen.

[yopi]

Het zou mooi zijn om reacties van mensen te krijgen waarom ze niet reageren.

Eerlijk gezegd denk ik dat er een behoorlijk bewustzijn aan het ontstaan is over de grenzen van de uitbuiting en dergelijke van de aarde waar de nieuwe generatie mee te maken krijgt ..

Hier valt wel over te speculeren natuurlijk, maar ik roep bij deze lezers op om te zeggen waarom ze het topic skippen.

[Veertje]

Maar wat moeten wij eigenlijk in dit Universum? Wat moeten wij in deze Melkweg, deze springplank naar het AL?

Maar het lijkt haast onmogelijk om wat dat betreft in dit filosofieforum het lampje brandende te krijgen.

Het zou mooi zijn om reacties van mensen te krijgen waarom ze niet reageren.

....... maar ik roep bij deze lezers op om te zeggen waarom ze het topic skippen.

Open een nieuw tabblad van wetenschapsforum (zodat je deze pagina ook nog kan lezen).

Ga naar rechtsboven en klik op zoeken (in de lichtblauwe balk). Klik vervolgens op de link "meer opties".

Bovenin de zoekpagina kun je "zoeken met Google". Laat wetenschapsforum.nl aangevinkt staan en typ in het veld: zin van het leven .

Daarom skippen de lezers dit topic dat vanochtend geopend is. Het kan natuurlijk ook zo zijn dat ze vandaag in de kerk zaten.

[Benedict Broere]

De manier zoals hierboven uit het verband gehaalde teksten opnieuw gecombineerd worden...

Het punt dat ik maak is dit: er is een forse crisis op komst en de vraag is zeer of de oplossing ervoor alleen technologisch zal zijn, en of wij niet ook ons mens- en wereldbeeld moeten bijstellen. Vervolgens ga ik er vanuit dat in dit filosofie-forum daar argumentatief op in gegaan zal worden.

En ja, ik heb een website, en wat ik daar zeg is onderbouwd met argumenten en wetenschappelijk onderzoek. En als mensen het er niet mee eens zijn dan verwacht ik goede tegenargumenten en ander wetenschappelijk onderzoek.

Het is op zich heel eenvoudig om overal meteen maar vooroordelen op te projecteren en verdachtmakingen te lanceren.

Maar in een filosofische discussie in de rubriek filosofie van een wetenschapsforum, verwacht ik niet de domheden en methoden van de straat.

[Veertje]

Het punt dat ik maak is dit: er is een forse crisis op komst en de vraag is zeer of de oplossing ervoor alleen technologisch zal zijn, en of wij niet ook ons mens- en wereldbeeld moeten bijstellen.

Ah okee. Dat is al een stuk duidelijker dan je startpost.

Vervolgens ga ik er vanuit dat in dit filosofie-forum daar argumentatief op in gegaan zal worden.

Dan moet men wel weten waar men op in moet gaan natuurlijk.

Je begint met de titel: "Lange leve de ubermensch?". Via wat (retorische?) vragen:

"Wat moeten wij eigenlijk in dit Universum?" en "Hoe moet het nu met deze planeet?" kom je vervolgens tot de "kern" (althans dat vermoedt de lezer want je begint met het woordje dus):

Dus:

Wat is relevant? Wat is urgent?

Voor de deur staat een wereld vol terreur en een natuur gereduceerd tot ratten en kakkerlakken.

Is daar nog iets aan te doen?

Of zal het wel zo'n vaart niet lopen?

Of: 'na mij de zondvloed'?

Waarbij men zich al gauw zal afvragen: wat wil je nu weten? Als je daar meteen had geschreven:

"kunnen we deze planeet uitsluitend redden met technologische middelen, of moeten wij ons mens- en wereldbeeld bijstellen?" dan was het gelijk iets duidelijker geweest. En dan NOG vind ik het een vage vraagstelling. Definieer "ONS mens- en wereldbeeld". Ieder mens heeft zijn eigen mens- en wereldbeeld. Welk mens- en wereldbeeld hebben alle mensen dan gemeenschappelijk volgens jou?

En ja, ik heb een website, en wat ik daar zeg is onderbouwd met argumenten en wetenschappelijk onderzoek. En als mensen het er niet mee eens zijn dan verwacht ik goede tegenargumenten en ander wetenschappelijk onderzoek.

Deze opmerking snap ik niet? Volgens mij is dit een misverstand. Je zag het woord "google" in mijn vorige post en dacht dat ik je website had opgegoogled? Dat hoefde niet, die staat in je profiel, en had ik al veel eerder bekeken. Eerlijk gezegd had ik jouw site helemaal niet voor ogen toen ik mijn vorige post schreef. De specifieke Google zoekopdracht waar ik het over had is intern, BINNEN Wetenschapsforum (die mogelijkheid bestaat bij onze zoekfunctie), en laat als resultaat zien dat er vele, vele topics op WSF zijn die over de zin van het leven gaan. Daarmee wilde ik aantonen, dat jouw vraag in de startpost "wat moeten wij eigenlijk in dit Universum" (die blijkbaar retorisch was?) al veelvuldig aan bod is gekomen. En dat de lezer, wiens aandacht naar DIE specifieke vraag in je startpost uitgaat, wellicht geen zin had dat pad opnieuw te bewandelen.

Het is op zich heel eenvoudig om overal meteen maar vooroordelen op te projecteren en verdachtmakingen te lanceren.

Dat vond ik nou ook toen je schreef:

Maar het lijkt haast onmogelijk om wat dat betreft in dit filosofieforum het lampje brandende te krijgen.

Maar in een filosofische discussie in de rubriek filosofie van een wetenschapsforum, verwacht ik niet de domheden en methoden van de straat.

En ik op mijn beurt verwacht er een duidelijk vraagstelling, duidelijke definities, zodat er op zijn minst een aanknopingspunt is om over te discussieren.

[Benedict Broere]

Als het gaat over het moderne mens- en wereldbeeld, dan betreft dat iets dat algemeen te maken heeft met het volgende: "De dominante waarde die de moderne westerse cultuur fundeert is de rationele beheersing van de wereld, de drager van deze waarde het autonome subject, maître et possesseur du monde (heer en eigenaar van de wereld), zoals Descartes het formuleert. Dit subject denkt de wereld als zijn autonome schepping." (Laurens ten Kate (samenst. en red.), Rebekka Bremmer en Eelke Warrink (red.), Encyclopedie van de filosofie. Van de oudheid tot vandaag, Boom, Amsterdam, 2007, p. 488.)

Bij de crisis die komen gaat (Global Change), kun je je afvragen of het hier wel iets betreft dat met inzet van wetenschap en techniek is op te lossen, of dat het niet ook zeer van belang is om het dominante mens- en wereldbeeld zodanig bij te buigen dat er een duurzamer en rechtvaardiger wereld mogelijk wordt, juist omdat dat dominante mens- en wereldbeeld - dat ondersteuning lijkt te geven aan bijvoorbeeld psychopaat gedrag van banken en ondernemingen - misschien wel de belangrijkste oorzaak is van die Global Change.

Laat ik het toespitsen: Is die Global Change (klimaatcrisis, energiecrisis, watercrisis, voedselcrisis, enzovoort) slechts een technologisch probleem, of heeft het ook te maken met hoe wij tegen mens en wereld aankijken? Heeft het met andere woorden een filosofische dimensie? Is die Global Change iets waar ook filosofen over moeten nadenken? Of is het een kwestie voor alleen ingenieurs om op te lossen? Bijvoorbeeld: kernfusie lukt eindelijk en de rest is buseness as usual.

Meer concreet: Moet je het erg vinden, is het een issue, een kwestie, iets om over na te denken, dat er een massa-sterven plaatsvindt in de natuur, en dat enkele generaties verder de mens leeft in een dramatisch verarmde en meer vijandige natuur? Doet het er toe, die natuur, wat betreft hoe wij onszelf en de wereld ervaren? Of is die natuur iets dat in zichzelf irrelevant is? En is ook die toekomstige mensheid misschien wel irrelevant? Zodat in feite alles buiten dat inmiddels zo tot ego ontwikkelde subject irrelevant is? En geen waarde heeft, niet hoeft te worden meegenomen in besluitvorming en berekeningen van kosten en opbrengsten en korte-termijn-winstmaximalisatie?

[Veertje]

Laat ik het toespitsen: Is die Global Change (klimaatcrisis, energiecrisis, watercrisis, voedselcrisis, enzovoort) slechts een technologisch probleem, of heeft het ook te maken met hoe wij tegen mens en wereld aankijken? Heeft het met andere woorden een filosofische dimensie?

Ik denk dat je technologisch probleem en filosofische dimensie eigenlijk niet los kunt koppelen van elkaar, omdat die in de praktijk ook niet losgekoppeld zijn. Alle overwegingen die men heeft m.b.t. het oplossen van (al dan niet toekomstige) problemen komen voort uit meer beslommeringen dan alleen en uitsluitend de wens de leefomgeving te willen controleren met bepaalde (technologische) controlemiddelen.

In de praktijk is het zo dat uit de mens- en wereldbeelden van bepaalde (groepen) mensen uiteindelijk belangengroeperingen voortkomen (milieubewegingen bijvoorbeeld) die een bepaalde insteek vertegenwoordigen. Hoe meer mensen zich in zo'n beeld kunnen vinden hoe groter de stem uiteindelijk zal zijn van dergelijke belangengroeperingen. In de basis, integraal aan het plan van actie van dergelijke groeperingen zullen ook filosofische overwegingen zitten die invloed hebben op de manier hoe men tegen een probleem aankijkt, hoe men het wenst op te lossen. Daarbij kan ingrijpen met behulp van technologische middel nog steeds relevant zijn.

P.S.: ik denk dat je in dit topic meer reacties zult krijgen als je me toe zou staan het woord "uebermensch" in de titel te wijzigen (naar bijv. egoistische, controlerende mens). Of een geheel ander titel die de lading dekt. Ik sluit nl. niet helemaal uit dat de negatieve connotatie van dat woord een reden voor anderen zou kunnen zijn om dit topic meteen te skippen.

[Benedict Broere]

Ik gebruik dat woord 'Uebermensch' expres om te prikkelen. En ik gebruik het in de betekenis zoals je die oorspronkelijk bij Nietzsche aantreft, en niet zoals het door de nazies misvormd is. De tekst of context maakt dat ook duidelijk.

Het lijkt mij interessant te weten dat bijvoorbeeld de New Yorkse stockbroker zichzelf ziet als een 'King of the Universe'. Ook denk ik dat eenzelfde zelfbeeld schuilgaat achter de financiële crisis en achter algemeen psychopaat gedrag jegens mensen (armoede, uitbuiting) en natuur (destructie).

Verder suggereer ik op geen enkele manier een of-of-oplossing: of technologisch, of filosofisch.

Mij gaat het om de samenhang zelf- en wereldbeeld en cultuur. Want ervaren leidt tot denken, en denken leidt tot handelen.

Bovendien is het een kwestie van kritische massa: Als te veel mensen door een te grote focus op het eigen ego onverschillig blijven voor de op termijn mogelijke ineenstorting van de biosfeer, dan gebeurt er te weinig totdat inderdaad die ineenstorting plaatsvindt - als in een chaotisch proces: plotseling.

Gisteravond nog werd hetzelfde gezegd in een Tegenlicht-documentaire door ik meen de koning van Jordanie, lid van de Club van Rome, en zeer betrokken bij de ontwikkeling van een zonne-energie-scenario rond de Middellandse Zee: "Onze toekomst hangt af van onze keuze voor ego-centrische motieven of voor duurzaamheid en rechtvaardigheid."

http://www.vpro.nl/programma/tegenlicht/af...ingen/40025880/

In het boek Collapse van historicus Jared Diamond, wordt trouwens ook voortdurend gewezen op de samenhang van mens- en wereldbeeld en het afsterven van een cultuur. En ik meen dat historicus Barbara Tuchmann hier ook over geschreven heeft: De mars der dwaasheid.

Het kan zijn dat mensen hier niet zo de relevantie zien van dit onderwerp, en dat men liever eindeloos discussieert over ID of bewustzijn. Maar mijn idee is dat dit onderwerp met de dag meer relevant wordt, en dat het ons ook steeds meer persoonlijk zal gaan raken, in wat voor vorm dan ook.

Hoeveel mensen destijds, hadden weet van de Holocaust? Dat waren er heel wat. Maar hoeveel mensen deden iets? Dat waren er heel weinig. En natuurlijk, in een cultuur geregeerd door de maffia ga je niet zo snel de held spelen. Maar tegenwoordig zien we ook een Holocaust, een sterven, mondiaal. Maar wat doen we er aan? In een wereld die (nog) niet geregeerd wordt door de maffia.

[Mechanieker]

Laat ik het toespitsen: Is die Global Change (klimaatcrisis, energiecrisis, watercrisis, voedselcrisis, enzovoort) slechts een technologisch probleem, of heeft het ook te maken met hoe wij tegen mens en wereld aankijken? Heeft het met andere woorden een filosofische dimensie? Is die Global Change iets waar ook filosofen over moeten nadenken? Of is het een kwestie voor alleen ingenieurs om op te lossen? Bijvoorbeeld: kernfusie lukt eindelijk en de rest is buseness as usual.

Volgens mij is het zeker een filosofische kwestie, die steeds aktueler wordt naarmate de 'limits to growth' in zicht komen. Als ingenieur geloof ik in ieder geval dat de technologische ontwikkeling steeds minder rek schept om de zaken nog verder op scherp te zetten, wat betreft de belasting van de planeet door de mensheid. De financiele 'innovatie' van de afgelopen 30 jaar kent sinds de kredietcrisis ook haar grenzen. Er komt dus een tijd dat verdere economische groei onmogelijk wordt. Op dat moment gaat *mijn* economische groei dus per definitie ten koste van *andermans* economische groei. Hoe los je dat probleem op? Er zijn verschillende bewezen oplossingen die in het verleden succesvol waren, zoals oorlog, genocide en slavernij. Maar het zou mooi zijn als we een vreedzamere oplossing zouden vinden.

[Wire31]

Laat ik mijn licht laten schijnen over de positieve kanten van de huidige crisi. We maken wat mee. Dat sowieso. Maar wat ik wezelijker vind is dat het hele globaliseringsverhaal, dat al een moordend tempo bezat, nu door software die de gebruikers ervan niet begrijpen, door computers die steeds meer autonomie gegund wordt, door netwerken die als chaossysteem opgevat als het weer kunnen zijn, waarbij het steeds minder uitmaakt of we nou de mensen met hun tikkende vingertjes, de software of de hardware, de server of de client als de knooppunten van dat netwerk beschouwen, door al dat soort dingen en geld en meer, dat dat globaliseringsverhaal, we waren het al haast weer vergeten, dat die zijntrein nu nog verder blijkt te kunnen versnellen, een trein waarin het vol is, die voortraast, en die, maak jullie klaar voor de beloofde positieve kant: door steeds meer mensen herkend wordt als hun vervoersmiddel. In zware tijden sluiten zich de rijen, tonen zich de helden die later geen helden blijken te zijn geweest maar ergens in verzeild bleken te zijn geraakt. Er lijkt nu toch warempel sprake van een mondiaal gevoel van urgentie, al is het uitkijken met dat soort uitspraken. Wie weet hoe dit allemaal op Na Jing Hou uit Zikizie inwerkt. Zal haar vuurtje blijven branden, zal ze ons uiteindelijk met een bezoek vereren of blijft zij daar en telt zij haar zegeningen?

Kortom: ellende verenigt ons. Positiever heb ik even niet in huis. Beluister in dit verband, of in welk verband dan ook, mijn eennalaatste lied op Youtube: http://www.youtube.com/watch?v=7XXBGxd4cUs. Ik werk nog aan een nieuw protestlied tegen misverstanden, onbegrip en verwarring.

[HeavenOnEarth]

Als het gaat over het moderne mens- en wereldbeeld, dan betreft dat iets dat algemeen te maken heeft met het volgende: "De dominante waarde die de moderne westerse cultuur fundeert is de rationele beheersing van de wereld, de drager van deze waarde het autonome subject, maître et possesseur du monde (heer en eigenaar van de wereld), zoals Descartes het formuleert. Dit subject denkt de wereld als zijn autonome schepping." (Laurens ten Kate (samenst. en red.), Rebekka Bremmer en Eelke Warrink (red.), Encyclopedie van de filosofie. Van de oudheid tot vandaag, Boom, Amsterdam, 2007, p. 488.)

Naar mijn idee is deze definitie vrij sterk gekleurd. Dat “de mens de wereld ziet als zijn autonome schepping” is volgens mij helemaal geen eigenschap van het modernisme of van een modern wereldbeeld.

Een dominant idee is wel dat de wereld en de maatschappij maakbaar zijn.

Bij de crisis die komen gaat (Global Change), kun je je afvragen of het hier wel iets betreft dat met inzet van wetenschap en techniek is op te lossen, of dat het niet ook zeer van belang is om het dominante mens- en wereldbeeld zodanig bij te buigen dat er een duurzamer en rechtvaardiger wereld mogelijk wordt, juist omdat dat dominante mens- en wereldbeeld - dat ondersteuning lijkt te geven aan bijvoorbeeld psychopaat gedrag van banken en ondernemingen - misschien wel de belangrijkste oorzaak is van die Global Change.

• Volgens mij moet jij eerst maar eens aannemelijk maken dat a) de Global Change gaat komen, b) dat modernisme hier de belangrijke oorzaak van is en c) niet in overwegende mate door factoren buiten het modernisme (bv. hebzucht, beperkte rationaliteit, egoisme, enz).
• Acht je het denkbaar dat het moderne wereldbeeld, naast de nadelen waar je voor waarschuwd, ook voordelen heeft? Zijn zaken als democratie, vrije informatie, medische wetenschap, dijken, sociale zekerheid, zonnepanelen, ect niet ook een direct gevolg van het moderne mensbeeld?
  
  En, zo ja, hoe kunnen we het ene kwijtraken zonder het andere ook te verliezen?
• Het idee van maakbaarheid spreekt me wel aan, zeker als Globale Doem voor de deur zou staan. Het idee dat een menselijke -of natuurlijk processen veranderd kunnen worden geeft de politiek (of de mensheid) de kracht om de betreffende crisis af te wenden.

Ik gebruik dat woord 'Uebermensch' expres om te prikkelen. En ik gebruik het in de betekenis zoals je die oorspronkelijk bij Nietzsche aantreft, en niet zoals het door de nazies misvormd is. De tekst of context maakt dat ook duidelijk.

Leuk en aardig allemaal, maar wat heeft modernisme met Nietzsche te maken?

Denk je echt dat Nietzsche de huidige mens een “Ubermensch” zou noemen?

Hoeveel mensen destijds, hadden weet van de Holocaust? Dat waren er heel wat. Maar hoeveel mensen deden iets? Dat waren er heel weinig. En natuurlijk, in een cultuur geregeerd door de maffia ga je niet zo snel de held spelen. Maar tegenwoordig zien we ook een Holocaust, een sterven, mondiaal. Maar wat doen we er aan? In een wereld die (nog) niet geregeerd wordt door de maffia.

Begrijp ik het goed dat je iets als de ongewilde opwarming van de aarde gelijkstelt aan het systematisch uitroeien van specifieke bevolkingsgroepen?

Samenvattend ben ik van mening dat je betoog suggestief, eenzijdig en kortzichtig is. Samen met het gemak waarmee je totaal verschillende zaken met elkaar in verband brengt, lees ik hier vooral iemand die graag zijn oorspronkelijke hang-ups wil rechtvaardigen met name-dropping en interessantdoenerij. Als het al nuttig zou zijn om praktische problemen filosofisch te benaderen, denk ik niet dat dit een erg geslaagde poging is.

[Benedict Broere]

Nou ja, ik krijg nu respons uit laten we zeggen de ingenieurs-hoek en uit de artistieke hoek, en ik denk dat dat ook meteen de bandbreedte tekent vanwaaruit de hele kwestie van de Global Change op ons afkomt.

Want ik denk dat het hier een probleem betreft waar zo ongeveer alle wetenschappen hun licht over kunnen laten schijnen, en dat een poging tot beheersing een multidisciplinaire aanpak zal vragen.

Om dit concreet te maken: Het is nu al zo dat in warme gebieden op de planeet door verdere opwarming oogsten verminderen, waardoor grote groepen mensen op drift raken, in eerste instantie naar de grote steden trekken, daar de beperkte infrastructuur onder druk zetten, en verder gaan trekken, met sociale, economische en politieke gevolgen.

En of er wereldwijd een soort van onderlinge solidariteit zal ontstaan, en we ook toestanden van oorlog en terreur kunnen vermijden... ?

De geschiedenis laat veel vaker juist het omgekeerde zien. Dat er juist een verhevigd wij-zij-denken ontstaat en de neiging om dingen niet goedschiks dan maar kwaadschiks tot een 'oplossing' te brengen.

Het is te hopen dat er meer internationale samenwerking komt, en dat we de 'clash' van beschavingen en wereldbeelden weten te vermijden door onderlinge dialoog, maar vanzelfsprekend is dat niet.

En als ik iemand zie zingen met een gitaar, dan doet mij dat denken aan de tijden van Bob Dylan, en de impact van zijn songs, en dat er een soort van brede beweging was richting een betere wereld, hoewel niemand scherp voor ogen had wat dat nu precies inhield, en hoewel wat later de werkelijkheid nogal weerbarstig bleek.

Maar ik denk dat we nu weer zoiets nodig hebben: dat wereldwijd jongeren een onderlinge solidariteit gaan voelen en gaan denken: Jaah, die planeet, moet dat allemaal maar naar de verdommenis gaan?

Maar het zal nogal een switch vergen, een omschakeling in mentaliteit.

Ik hoorde laatst het woord 'hype', het klimaat is een hype. Maar dat is een onderschatting. Waar we voor staan dat vergt geen hype, maar een brede culturele beweging. Een totaal nieuw overdenken van de situatie van de mens op deze planeet.

Dus in de grond is het een diep filosofische kwestie.

Nog iets anders, inderdaad, Na Jing Hou in verweggistan, hoe zal die er over denken?

In de westerse wereld is er de vrijheid open over deze kwestie te discussieren. Maar hoe is dat elders? Heel veel cultuur heeft die vrijheid niet. Is het waarschijnlijk zelfs gevaarlijk al te zeer zelfstandig te denken. En is er zelfs geen traditie om al te diep over dit soort zaken na te denken. En dat is ook realiteit. Mondiaal bewustzijn, voorzover voorhanden, is er vooral in de westerse cultuur.