Nou ja, maar laten we dan beginnen met vast te stellen dat er helemaal geen algemene standaard te bedenken is, van waaruit we kunnen bepalen wat nou precies de betere cultuur is. Want hoe zou je dat moeten doen, gegeven de subjectiviteit die overal een rol speelt, en gegeven de onmogelijkheid om werkelijkheid werkelijk objectief te bekijken. Zodat wij meest extreem gezien slechts zijn als blinden die rondtasten in een verduisterde kamer, naar voorwerpen die er misschien wel helemaal niet zijn.

Maar ondertussen is er gewoon het praktische en concrete leven, het leven van de bakker om de hoek als het ware, of van je vrouw die op het punt staat te bevallen, en dat zich zo af en toe, vooral als situaties penibel worden, wendt tot denken en onderzoeken, met de indringende vraag: Hoe nu? Waar naar toe? Doe iets!

En dan zou ik er toch op willen wijzen dat dat cultuurvergelijkend onderzoek over het algemeen kijkt naar uitermate basale leefomstandigheden, die te maken hebben met huisvesting, veiligheid, beschikbaarheid van gezondheidszorg, sanitatie, water, eten, corruptie, verschillen van rijk en arm, enzovoort. En natuurlijk, daar zit subjectieve kleuring in, zoals uiteraard ook ‘kwaliteit’ subjectieve kleuring bevat. Maar…

Het is echter wel zo dat het cultuurrelativisme onmogelijk spanningsvrij kan blijven in het zicht van zeer veel en zich ook onderling bevestigend cultuurvergelijkend onderzoek, en dat het zich daarmee eerder laat denken als een vorm van subjectieve voorkeur, dan dat het iets te maken heeft met de realiteit van culturen.

Verder is een groot manco bij het cultuurrelativisme natuurlijk de impliciete ontkenning van het alom in het menselijk bestaan aanwezige waarderen naar kwaliteit.

Want of het nu gaat om de aanschaf van een horloge of auto of huis, of het verwerven van personeel of een partner, enzovoort, overal daarin wordt gekeken naar kwaliteit.

‘Cultuurrelativisme’ is trouwens alleen maar aan te treffen in een specifieke subcultuur van de Westerse cultuur.

Cultuurrelativisme maakt het je strikt genomen onmogelijk de cultuur van Nazi-Duitsland als minder te zien - moreel, welzijn - dan pakweg de huidige cultuur van Denemarken. En dat is wat er mis mee is.

Cultuurvergelijkend onderzoek brengt in beeld allerlei varianten op dit thema. Waarbij het al te zeer (wetenschapsfilosofisch) wegredeneren van dit onderzoek neerkomt op het wegkijken van al die miljoenen mensen die de pech hebben onderin in een mindere cultuur geboren te zijn.

Cultuurrelativisme is zeer wel te begrijpen als een expressie van algemeen respect voor de diverse culturen. Maar als ik wijs op de duidelijk mindere aspecten van een bepaalde cultuur - martelingen, executies, onderdrukking, enzovoort - en vervolgens om de oren geslagen krijg een woord als 'westers superioriteitsgevoel', om nog maar niet te spreken van vaak gretig gebruikte woorden als 'racist' en 'fascist' en 'onderbuikgevoelens', dan krijgt voor mij dat woord ineens de lading van 'pervers' en 'crimineel', gezien juist het lot van die mensen die elke dag te maken hebben met martelingen, executies en onderdrukking.

Benedict Broere schreef:'Onze gedachtengang'?

Als dat waar is, laat dat dan zien, met bijvoorbeeld het achterwege laten van wonderlijke gedaanteveranderingen als die van 'interne censor' naar 'interne sensor'.

Zie je trouwens Ypsilon, dat ik dat 'drogreden' van jou maar even laat liggen, omdat het mij onmogelijk is te plaatsen, en je eigenlijk maar even precies moet uitleggen waarom je dat een 'drogreden' vindt. Het komt op mij over als nogal fors beledigend, kun je je dat voorstellen? Ben je in staat om je daar iets bij te denken?

Ook de "objectiviteit" waarmee dan door iedereen geschermd wordt, en de "wetenschappelijke bewijsvoering" (waarvan men de metafysische grondslagen dan ontkent, maar die men wel wil gebruiken om metafysische uitspraken te rechtvaardigen, om maar een voorbeeld te noemen) schaden m.i. discussies. Niet omdat ze noodzakelijk twijfelachtig zijn, dat is op zich voer voor een andere discussie, wel omdat ze simpelweg worden ingezet als drogreden.

Je bedienen van dergelijke begrippen, drogredenen en ondeugdelijke argumentaties is doorgaans een keuze voor de makkelijkste weg in een discussie. 'Objectiviteit', 'ware aard', 'waarheid', 'rede' en 'wetenschappelijk bewijs/onderzoek' en vele argumentaties die zich van deze begrippen moeten bedienen om een geldigheid in de discussie te verkrijgen; het zijn helaas te vaak verdachte begrippen in een discussie die veel weten te verduisteren. Misschien is het ook wel een vorm van onwetendheid en naïviteit dat mensen zich hiervan bedienen. En het zijn niet alleen de leken! Er zijn legioen hoger opgeleiden en academici die zich te pas en onpas van dit soort begrippen bedienen. Des te moeilijker is het in dat geval om een discussie naar een 'hoger niveau' op te tillen. In elk geval is het wel zo dat wanneer bijvoorbeeld het woordje 'objectiviteit' valt je moet opletten dat het niet allengs bergafwaarts gaat met de discussie.

Bijvoorbeeld 'cultuurrelativisme' is eenvoudig te weerleggen door te verwijzen naar massa's cultuurvergelijkend onderzoek. Verschillen culturen? Jazeker! Kijk! Kijk naar de feiten!

Sorry hoor, maar er is daar die werkelijkheid, die zeer werkelijkheid is.

'Feiten, feiten', wat suggereer je nu eigenlijk te zeggen Nabob? Dat dat onderzoek van Amnesty International en de Verenigde Naties, onder andere, want er is nog veel meer van dergelijk onderzoek, allemaal uit de grote duim gezogen is, verzonnen is? Kun je je voorstellen dat ik eigenlijk als enige integere reactie kan bedenken een weerleggen van dat onderzoek van Amnesty International en de Verenigde Naties, in plaats van een indirect soort twijfelachtig maken, dat zo gratuit is en vooral veel suggereert over jou Nabob? De Holocaust, daar bleek je elders gevoelig voor, waarom dan die twijfel bij genoemd onderzoek? Ik snap daar niets van. Het is mij een compleet raadsel.

Discussies kunnen zich eindeloos voortslepen en eventueel ook ontsporen, vanuit de illusie dat zuivere argumenten en wetenschappelijk onderzoek beslissend zijn, terwijl impliciete en onbewuste vooroordelen dat haast onmogelijk maken en men geneigd is van daaruit heel andere middelen te hanteren.

Dit is geen intuitie dit is een automatische/rationele reactie op angst !

Esera schreef:Met intuities bedoel ik dat als ik door de stad loop en ik van de andere kant een groepje marokkaanse knullen naderen, dat ik vaak denk dat het beter is om nu al de straat over te steken. Je kunt dat rationeel benaderen: behoren deze jongeren tot de messenstekers en homomeppers? of: ik moet me niet overgeven aan zo een vooroordeel, enz enz

maar de prijs van het nadeel staat in geen verhouding tot de bate van voorzichtigheid. De intuitie dat het altijd beter is om een potentieel gevaar uit de weg te gaan dan het risico van een groot gevaar te lopen, hoe klein dat risico ook is, leidt altijd tot dezelfde uitkomst.

En dat is natuurlijk historisch de grote waarde van vooroordelen: ze gaven individu en groep bescherming. De onderbouwing (als dat is wat je vraagt) is dan dat dit soort inschattingen en afwegingen evolutionair zozeer hun algemene waarde hebben bewezen, dat ze niet door rationele ingreep ongedaan gemaakt kunnen worden. Tegenover de bate (het vooroordeel ongedaan gemaakt) staan nadelen (het gevolg van een verkeerde afweging kan fataal zijn). De bate heeft eigenlijk geen waarde voor het individu, maar alleen voor de ander. Terwijl het vooroordeel voor de ander geen nadelen hebben ( in de ontmoeting in de straat), maar in een ontmoeting met een individu in het contact wel geneutraliseerd kunnen worden als blijkt dat dit individu in kwestie een brave hardwerkende Marokkaan is, en de situatie niet potentieel bedreigend is.

Ik vind "intuïtie" een moeilijk concept, omdat het zoveel bevat. Is het de automatische activatie van een bepaald oordeel? Is het een basale respons op een bepaalde stimulus ("fight or flight" zoals bij de slang)? Is het de emotionele component van een oordeel? Als je het definieert als "een automatische reactie", dan ontbreekt het m.i. aan onderbouwing. In kritiek (net datgene waarop deze discussie zich richt), vind ik onderbouwing een noodzaak. Een intuïtie kan daar maar haar plaats in krijgen als zij aan diezelfde kritiek onderhevig is.

nabob schreef:Het probleem wordt hier simpelweg verplaatst naar de vraag wanneer een argumentatie meer of minder consistent en coherent is dan een andere argumentatie. We kunnen, en dat is mijn voorstel, enkel vragen naar het praktische nut van onze overtuigingen. Worden we beter van bijv. de overtuiging: 'Een tsunami van moslims?' Of de overtuiging dat de Islam een serieuze bedreiging voor het vrije Westen vormt. Dat zijn het soort van vragen die we ons moeten stellen.

Ik onderschrijf in grote lijnen dan ook het relaas van Esera waarin hij terecht stelt dat wij niet aan vooroordelen kunnen ontkomen.