Dank u voor uw geduld met deze weinig mystiek aangelegde persoon
Toch moeten we die kant op als we geen vliegtuigen meer de Twin Towers (of de Amsteltorens) in willen. Nu is het nog elitair maar we kunnen met zn allen streven naar bewustzijnsverruiming.
Dit vind ik echt een lastig punt. Uw opmerking heeft de aantrekkelijkheid van eenvoud: 'Als we nu allemaal maar..., dan ging het vast veel beter'. Maar is het wel zo simpel? Ik noem drie bezwaren die me zomaar te binnen schieten:
1. Uw voorstel zou betekenen dat religies moeten worden gereduceerd tot een mystieke, innerlijke kern. Uw suggestie is dat die kern er toch al onder zit en dat de rest aangroeisel is. Maar ik geloof dat niet: de mystiek van het christendom is bijv. een heel andere dan die van het Teravada-boeddhisme. Persoonlijk voortbestaan na de dood is in het hindoeïsme en boeddhisme helemaal niet iets om naar te verlangen. Het gaat juist om uitdoving van de persoon. Er is een groot verschil tussen de Jezus-mystiek van Teresa van Avila en de mystiek van de soefi's. Enz. enz.
2. Verder meent u dat deze reductie leidt tot minder religieus geweld. Dat suggereert dat het geweld van bijv. de aanslagplegers op de Twin Towers, puur religieus geïnspireerd was en dat er geen andere factoren waren die hen tot dit geweld brachten. Ik betwijfel dat sterk. Hoe dan ook: zouden, wanneer iedereen uw voorstel overneemt, niet gewoon andere vormen van geweld in de plaats komen van een publieke vorm van religie? Zijn mensen niet veel gewelddadiger dan we vaak denken? M.a.w., slaat u niet een probleem over: de intrinsieke geneigdheid van mensen tot het kwaad? Misschien zegt u: daar geloof ik niet in, of 'als we maar mijn voorstel overnamen, dan zou die geneigdheid vanzelf verdwijnen'. Dat mag u vinden, maar dan hebt u tegelijk al weer een nieuw verschil aangetoond met andere vormen van mystiek, vooral de christelijke. Christelijke mystici bleven overtuigd van hun innerlijke duisternis, hoeveel verlichting zij ook bereikten. Juist daarom was en is voor hen een transcendent perspectief zo belangrijk: wij hebben in onszelf onvoldoende vermogen om onze duisternis te overwinnen.
3. Uw voorstel zou leiden tot de reductie van de publieke en politieke kant van religies. Mijn vraag is dan: wat komt daarvoor in de plaats? In het westen zijn we gewend aan een visie die religie ziet als een strikte privézaak, bedoeld voor innerlijke verlichting en balans, terwijl je in het dagelijkse leven de religie niet van invloed laat zijn op je werk, je politieke activiteit enz. enz. Dit vanuit onze traumatische ervaring met de godsdienstoorlogen. Maar juist die ervaring en de 'spin' die deze heeft gegenereerd bij anti-religieuze schrijvers, heeft er ook voor gezorgd dat de heilzame kanten van de publieke religie buiten beeld blijven. De christelijke religie is van grote invloed geweest op ziekenzorg, gelimiteerde politiek, arbeidsethos, soberheid, zorg voor de armen, ontwikkelingshulp enz. enz. De publieke kant van religie 'slopen' betekent dat je ook die aspecten eruit haalt. Wat komt daarvoor dan in de plaats? Kapitaal en consumptie? In het westen zien velen het probleem dat mensen die hun religieuze en traditionele ankers kwijt zijn zich laten beïnvloeden door de waan van de dag, reclames, consumptie, met alle gevolgen voor het milieu, hun betrokkenheid bij de politiek e.d.
Ik ben het eens met de nieuwe statenvertaling: En toen Hij door de Farizeeën ondervraagd werd, wanneer het Koninkrijk van God zou komen, antwoordde Hij hun en zei: Het Koninkrijk van God komt niet op waarneembare wijze. En men zal niet zeggen: Ziehier of ziedaar, want, zie, het Koninkrijk van God is binnen in u (Lukas 17:20-21 - Herziene Statenvertaling, 2006).
entos hymoon: is krakkemikkig koine Grieks, maar het moet wel degelijk 'in u' en niet 'tenmidden van u' betekenen. Hier wordt soms tegen in gebracht dat hij tot de Farizeeen sprak en dat zij niet het Koninkrijk Gods in zich hadden, volgens Jezus. Maar Jezus bedoelt zoiets als de Boeddha toen die zei: 'een ieder heeft Boeddha Natuur in zich en kan dat realiseren' (dus ook de Farizeeen).
Wie de tekst in zijn context leest (met de woorden over de Mensenzoon direct daarop) kan volgens mij alleen concluderen dat Jezus hier spreekt over een Koninkrijk dat niet zozeer in de harten resideert, maar dat 'onder ons' aanbreekt en verbonden is met zijn komst. Dat staat ook geheel in lijn met de joodse context waarin Jezus optrad.
Los daarvan: het lijkt me dat we het spreken over het koninkrijk van God in de evangeliën moeten proberen te verstaan in combinatie met andere teksten. Het gaat niet aan om één tekst eruit te halen en die min of meer op de klank af in een interpretatief raamwerk te zetten dat van buiten af wordt ingevlogen (in dit geval een modern mystiek raamwerk). Als je bijv. de parabels van Jezus leest over het Koninkrijk, blijkt keer op keer dat dit een sociale, relationele werkelijkheid is, die een comprehensief karakter heeft: innerlijk en uiterlijk, veranderde visie, inzicht, houding en sociale werkelijkheid.
De Herziene Statenvertaling probeert overigens gewoon trouw te blijven aan het coloriet van de oude Statenvertaling. Het blijft een enigszins merkwaardige vertaling, die beter is opgelost in andere vertalingen, zoals de NBV. Overigens, de theologie van de toenmalige Statenvertalers was zeker niet de mystieke die u voorstaat. Zij zullen met deze vertaling echt niet bedoeld hebben wat u bedoelt. Maar dat terzijde.
Zo vatten de meeste mensen de woorden van Jezus op omdat zij alleen de woorden in hun letterlijke en niet in hun symbolische betekenis namen cf. Luk. 19 en 21 waar blijkt dat ze Jezus weer eens niet begrepen. cf. Joh. 3, Luk 18, Mark 12:34 waar Jezus ze in de symbolische betekenis gebruikt: de hemel als resultaat van het juiste inzicht, als resultaat van een realisatie proces.
Maar met een beroep op de (vermeende) symbolische betekenis kunnen we elke betekenis geven aan woorden die we maar willen. Ik sluit helemaal niet uit dat teksten symbolische betekenis kunnen hebben, maar we zullen toch eerst moeten kijken wat Jezus in zijn tijd en in zijn context bedoeld kan hebben met de term 'koninkrijk van God'. Dat daarbij een innerlijke verandering een rol speelt, is duidelijk. Maar dat is niet de verandering die u bedoelt (als ik u goed begrijp): een verandering die ontstaat door een verdiept inzicht, dat op eigen kracht wordt bereikt. De metafoor in Joh 3 sluit dat juist uit (niemand kan zichzelf geboren laten worden). Het is veel natuurlijker de term 'koninkrijk van God' (die overigens in de teksten die u verder noemt niet voorkomt) te verklaren vanuit de joodse achtergrond van toen (het Oude Testament). Daarin vinden we precies dezelfde holistische betekenis van 'verandering' die Jezus eraan geeft: innerlijk (maar niet als gevolg van eigen inzicht of meditatie), sociaal, politiek, relationeel.
Voor verlichting is het nooit te laat. Ook niet vlak voor je sterven.
Van harte amen daarop. Maar mijn punt was dat de tekst daar dus niet over gaat.
Hetzelfde geldt mutatis mutandis ook voor de synoptische evangelien zelf: uit tweede hand en uit dubieuze bron afkomstig
Die discussie voert waarschijnlijk te ver voor dit topic. Maar zoals ik in mijn post aangaf: het Thomas-evangelie is naar alle waarschijnlijkheid 2e-eeuws, terwijl de canonieke evangeliën volgens de overweldigende meerderheid van alle deskundigen uit de eerste eeuw stammen. Dat maakt ze historisch interessanter dan het Thomas-evangelie. Het valt niet uit te sluiten dat er in het T-evangelie woorden van Jezus zijn opgenomen, maar de dingen die Jezus hier bijv. over vrouwen zegt (niet geschikt om verlicht te worden enz.) staan op zeer gespannen voet met zijn houding tegenover vrouwen in de oudere canonieke evangeliën.
Mijn punt was dus: als historische documenten staan de vier canonieke evangeliën niet op gelijke voet met Thomas. Zonder die discussie nu hier uitgebreid te voeren, lijkt het mij logisch dat conclusies over wat de historische Jezus heeft gezegd zwak staan als ze alleen rusten op het Thomas-evangelie en bovendien nog haaks staan op het beeld van Jezus in de canonieke evangeliën.
Maar dan gelooft u in een persoonlijk voortbestaan na de dood. Want een 'hernieuwde doorstart' is wel wat anders dan alles uitvegen, herscheppen en weer geheel van voren af aan beginnen. In het laatste geval bent 'u' er dan ook niet meer. In het eerste geval maakt u deel uit van de doorstart.
Miljoenen mensen op deze wereld -ook van andere godsdiensten- hebben dezelfde intuitie als u.
Ik geloof in herschepping aan het 'eind der tijden'. Dus inderdaad niet een volledig nieuwe schepping van voren af aan. 'Ik' zal daar nog zijn. Dit kun je zien als geloof in een persoonlijk voortbestaan, maar het is weer niet hetzelfde als een persoonlijk voortbestaan onmiddellijk na je dood in een plek ergens hierboven. Overigens laat ik me op dit punt graag verrassen. In elk geval: ik denk niet dat alle godsdiensten op dit punt hetzelfde geloven, zoals ik hierboven al zei.
Alle goeds.
