The Man schreef:Veel gebruikte woorden: De geschiedenis herhaalt zich.

Echter is er zo veel geschiedenis dat we haast moeten vragen: Welk deel ervan, of welke interpretatie ervan?

(...)

De geschiedenis herhaalt zicht echter wij zullen nooit kunnen weten wat er precies herhaalt, dit omdat er teveel factoren meespelen in het bepalen van een bepaald tijdsverloop.

Feit blijft dat er een geschiedenis is. En een ieder zal dit naar eigen interpretatie invullen.

Dat de geschiedenis zich zou herhalen is een uitspraak die je veel hoort. Ook op dit moment wordt bijv. 'The Great Depression' en de huidige crisis veelal in hetzelfde schuitje te water gelaten. Welnu, ik denk dat het een cliché is om te veronderstellen dat de geschiedenis zich herhaalt en dat we daar bovendien baat bij zouden hebben. We zouden op basis van deze gedachte immers geldige uitspraken kunnen doen over de toekomst. Het gaat immers uit van cycliciteit.

Zelf ben ik van mening dat de geschiedenis eenmalig én louter toevallig is. Zo kunnen we ons veel meer en beter openstellen voor wat de toekomst ons zal brengen. Dat lijkt mij heel wat vruchtbaarder. Natuurlijk zijn er bepaalde overeenkomsten te vinden in gebeurtenissen die in het verleden en heden plaatsvinden of vonden maar het is dan misschien wel eerder de interpretatie daarvan die zich herhaalt dan de geschiedenis zelf. Mark Twain zei het volgende: 'History doesn't repeat itself, but it does rhyme.' Laat het rijmen van de geschiedenis onze interpretatie daarvan zijn.

De historici zijn zo bezien de dichters die als opdracht hebben onze collectieve identiteit te duiden.

Veel gebruikte woorden: De geschiedenis herhaalt zich.

Echter is er zo veel geschiedenis dat we haast moeten vragen: Welk deel ervan, of welke interpretatie ervan?

Inderdaad is de mensheid in een soort stroomversnelling terecht gekomen waardoor de geschiedenis die zich nu vormt niet te bepalen valt als we niet met zn allen goed nadenken over ons handelen en de gevolgen daarvan. Pragmatisch handelen is iets dat de mens dagelijks doet, op constructieve wijze maar ook op destructieve wijze. De juiste balans is daarin belangrijk. Ook de wetenschappelijke inzichten die men in de loop der tijd heeft verkregen zorgt ervoor dat er zich vertakkingen in de geschiedenis ontwikkelen. We kijken allemaal met een gekleurde bril naar de geschiedenis. Deze bril passen wij toe op geschriften, kunstwerken, mondeling overgebrachte geschiedenis etc. Neemt niet weg dat het niet daadwerkelijk heeft plaatsgevonden met alle gevolgen van dien, Franse revolutie - achternamen?

De geschiedenis herhaalt zicht echter wij zullen nooit kunnen weten wat er precies herhaalt, dit omdat er teveel factoren meespelen in het bepalen van een bepaald tijdsverloop.

Feit blijft dat er een geschiedenis is. En een ieder zal dit naar eigen interpretatie invullen.

Hilbrand schreef:Bekruipt jullie soms niet het akelige gevoel, dat we blindelings en gedachtenloos voorthollen.

Een volk zonder geschiedenis.

Ja zeker. De afgelopen jaren, vooral na de ineenstorting van de Sovjet Unie, hebben we onszelf buiten de geschiedenis geplaatst. Het einde werd door een aantal intellectuelen maar ook politici zelfs afgekondigd. Denk aan het werkje van Fukuyama. Het was het optimisme van een neoliberale wereldorde dat ons deed geloven dat alles alleen maar beter zou kunnen worden en dat het westers economisch-politieke systeem zelf de kwintessens van het historisch proces zou zijn. We konden niet meer voorbij gaan aan onszelf.

Anno 2009 zullen we moeten inzien dat niet het orthodoxe Islam o.i.d. de grootste bedreiging vormt voor onze beschaving maar wijzelf, ons eigen politieke systeem zoals we dat de afgelopen decennia hebben vormgegeven. Niet inzien dat de geschiedenis haar eigen loop (Fortuna) kent en zich niets aantrekt van de op papier mooie modellen van economen en bestuurders heeft ons in een diepe crisis geworpen. Eén ding is zeker, de uitkomst staat allerminst vast. En juist dat gegeven moet ons te denken geven en aanzetten tot wijs en pragmatisch handelen.

Het schijnt dat er de laatste jaren weer meer belangstelling is voor geschiedenis in Nederland. Zie bijvoorbeeld de boeken en TV-activiteiten van bijvoorbeeld Geert Mak en Simon Schama. En ook is er veel belangstelling voor historische films die zich afspelen in de Middeleeuwen en de Romeinse tijd, de tijd van de Spaanse veroveringen, enzovoort. Maar opvallend is dat er daar tussendoor en bovenop ook veel science-fiction-toekomst-verhalen verschijnen, met als absolute klassieker bijvoorbeeld dat 2001. A Space Odyssey.

Maar ondertussen is het wel zo dat we met z’n allen naar ontzettend veel tv-kanalen kijken, en dat mensen daar een eigen keuze uit maken, en dat het zeker zo is dat er grote aantallen mensen zijn die alleen maar naar die tv-kanalen kijken die steeds maar human-interest in beeld brengen, in de trant van Oprah Winfrey en Dr. Phil, en die eigenlijk nooit toekomen aan een wat dieper kijken in bijvoorbeeld de geschiedenis. Waarnaast anderen juist weer wel veel kijken naar bijvoorbeeld History Channel en National Geographic, enzovoort. Dus dat eigenlijk de aandacht voor geschiedenis heel erg gedifferentieerd is.

Ik zag laatst nog een documentaire over de Franse filosoof Paul Virrilio, die in de aandacht brengt dat geschiedenis zich aan het versnellen is. Dat er steeds meer gebeurt op allerlei gebied en dat die gebeurtenissen zich opeenstapelen in een steeds kortere tijd. En dat we op dit moment een soort mondiaal synergetisch gebeuren ervaren, waar niemand nog enige grip op heeft, ook niet bijvoorbeeld de President van de Verenigde Staten, toch nog steeds de machtigste natie op de planeet.

Dus ja, zelf vind ik het moeilijk om bijvoorbeeld de ‘tijdgeest’ te duiden, de ‘Stand der Dingen’, die grote ‘Happening’ waar we in zitten, en naar kijken, om te proberen daar ‘kaas’ van te maken. En dan zijn er natuurlijk ook al de crisis-geluiden, het dreigend tekort aan dit en het teveel aan dat, enzovoort. En als je toch je zou wagen aan een heel grote alles omvattende duiding, dan zou dat misschien kunnen zijn dat datgene dat we nu meemaken het voorspel is van een soort van wereldorde, een in ieder geval onderling afstemmen van meest noodzakelijke beslissingen, juist om de totale ineenstorting van het wereldsysteem te voorkomen. Dus dat we eigenlijk als in een chaotisch proces vlak bij of in een bifurcatiemoment zitten, een toespringen naar een vorm van grotere complexiteit, of dat we dat niet halen en wegzakken naar een primitiever vorm van leven.

Hilbrand, je kijkt nu al vrij lang aan tegen dat mensenbestaan, maar wat moeten we doen met z’n allen, wat zou verstandig zijn, en wat moeten we laten? Of ja, ‘moeten’, het zijn keuzen natuurlijk. Steeds weer.

Heden en verleden ?

We kunnen ons inderdaad de vraag stellen hoe (en vanuit welke beperkingen) we tegen geschiedenis aan dienen te kijken. welke betekenis we er vandaag aan kunnen geven.

Maar de vraag kan ook heel anders gesteld en begrepen worden.

N.l. welke rol speelt geschiedenis vandaag de dag ?

In de 19e eeuw speelde de geschiedenis vooral de rol van het benoemen van monumentale gebeurtenissen, die een symbolische waarde hadden met betrekking tot land en volk.

Als boreling uit de dertiger jaren van de vorige eeuw heb ik daar nog een staartje van meegekregen: god, vaderland en oranje.

Dat gaf, zoals ik het toen heb ervaren, een zeker historisch bewustzijn, een historische oriëntatie.

Maar hoe staan we er vandaag voor ?

Geschiedenis als hype, als een necrologie of als een quiz. Geschiedenis als entertainment of als een kadertje in de krant met wat feiten en jaartallen, geschiedenis als canon: een serie losse niet te missen feiten, die geleerd moeten worden. Geschiedenis als de onthulling van intieme en triviale feitjes uit het verleden

En leidt dat alles tot een geschiedkundig bewustzijn, tot een historische orieëntatie, tot een inzicht van de plaats en de positie, die we ten opzichte van het verleden innemen, tot het kunnen plaatsen van feiten binnen hun historische context, tot een historisch zelfbewustzijn ?

Het is geen wonder, dat er in de filosofie zo veel gesproken wordt over vervreemding. We raken verdwaald, denk ik wel eens.

Nu moet ik me op dit punt wellicht beperken tot Nederland, want ik tref in sommige buitenlanden een wonderlijk historisch besef. Soms misplaatst met een overdreven aandacht voor het eigen land of cultuur, maar niettemin: het besef is daar soms levend.

Of moeten we stellen, dat we in een geschiedenisloze tijd leven, dat we de historie willen vergeten, als last overboord willen zetten, als hinderpalen op willen ruimen ? Is het zo, dat we vanuit een "pluk de dag"-mentaliteit liever niet nadenken over dat verleden. Dat is ouwe koek, zegt men dan. Is het zo, dat we hyperventilerend gehaast voortleven en vooral niet willen nadenken hoe het was en waarom het was ?

Dat zou ik nu graag eens van andere forumleden willen horen. Bekruipt jullie soms niet het akelige gevoel, dat we blindelings en gedachtenloos voorthollen.

Een volk zonder geschiedenis.

Ja, eens.

Maar ik denk ook dat de Holocaust als een extreem voorbeeld is te zien van in het algemeen het verschrikkelijks dat wij mensen elkaar hebben aangedaan, aan genociden en oorlogen, vervolgingen, enzovoort, en dat ons dat argwanend heeft gemaakt jegens allerlei mogelijke bronnen van nieuw opkomend verschrikkelijks, of dat nu een mogelijke kapitalistische en/of technocratische werelddictatuur is, of bijvoorbeeld het gevaar van op termijn de vestiging van een islamitische theocratie, enzovoort, maar dat wij ons daar de discussie daarover zo moeilijk maken door een neiging tot demonisering van personen die daarin nogal stevige standpunten innemen, en dat daarbovenop nog die discussie bemoeilijkt wordt door onze verschillende subjectiviteiten en wereldbeelden en daaruit volgende vertekeningen van werkelijkheid.

Vervolgens zal een groter inzicht in onszelf en de processen om ons heen ons helpen om te komen tot een betere analyse van de situatie waarin wij ons bevinden, zodat wij beter in staat zijn een constructieve koers aan te houden, met daarbij dus het vermijden van situaties waarin we onszelf plotseling kunnen ontdekken en waar we helemaal geen deel van willen zijn.

Maar dit betekent volgens mij een bereidheid om ook daadwerkelijk te kijken naar de achtergrond van onze verschillende subjectiviteiten en wereldbeelden en vertekeningen van wereld. Het betekent als het ware een terug treden uit de discussie en het kijken naar de achtergrond ervan. Het betekent dus iets dat maar moeizaam te voltrekken is, zozeer als wij onze subjectiviteiten zijn, en denken daaruit tot expressie brengen.

Maar het moet te doen zijn om niet meer zoals destijds in de Weimar-Republiek, haast gedachteloos en feestend, achterwaarts de catastrofe in te vallen.

Dat neigt toch meer naar de opvattingen van Dilthey: het vloeibaar maken van de geschiedenis. Geschiedenis als route naar de zelfkennis en zelfinzicht. Geschiedenis als leerschool van de menselijke psyche.

En dan stuiten we inderdaad op de "niet te beschrijven" holocaust.

De heftigheid van dat gebeuren levert enerzijds een onverwachte kijk op de holen en krochten van de menselijke ziel, en anderzijds verschaft het volstrekt verwrongen zienswijze vol taboe's en onwrikbaarheden.

De gevolgen zijn ook immens. Het is een loden historische last, die we al decennia met ons (ook in de politiek) meevoeren om niet te zeggen meezeulen.

Ik denk dat het inmiddels mogelijk is te zeggen dat de mens een soort kracht is op deze planeet, een agens, die er blijk van geeft constructief te zijn, maar die tegelijkertijd ook laat zien zeer destructief te kunnen zijn, en dat het afhankelijk is van de mate waarin wij komen tot inzicht in onszelf en de wereld om ons heen, hoezeer problematisch dat ook blijkt te zijn, gegeven bijvoorbeeld de complexiteit en onvoorspelbaarheid van ‘wereld’, en gegeven bijvoorbeeld de subjectiviteit die zozeer ons zicht op onszelf en ‘wereld’ vertekent, of wij in staat zullen zijn meer dat constructieve te bevorderen en het destructieve te vermijden, en dit vanuit de veronderstelling dat de wereld in het algemeen er meer is als iets constructiefs dan als iets destructiefs.

In het zicht van de Holocaust is het spreken over geschiedenis als 'talige constructie' een bijna perverse onderneming.

Helaas heb je gelijk...

In het zicht van de Holocaust zijn we verplicht om rekenschap te geven van ons menszijn. Juist dát maakt de geschiedenis tot zo'n hachelijke onderneming. Welke woorden resten ons om aan dit gebeuren uitdrukking te geven?

Ik weet het antwoord niet. Je hebt het volkomen bij het rechte eind dat het duiden van deze episode in de geschiedenis als louter een talige constructie, een perverse onderneming is.

Hier kan alleen nog ons hart spreken...

Ik zal één dezer dagen inhoudelijk op de verdere reacties ingaan.

Overigens, als aanvulling op de kwestie van objectiviteit en de verleden werkelijkheid, zou je kunnen veronderstellen dat een vuistslag in je gezicht (objectief gezien) evenveel pijn doet als dat het dat zou doen in de tijd van Julius Ceasar.

Kunnen historici daar iets mee?

In het zicht van de Holocaust is het spreken over geschiedenis als 'talige constructie' een bijna perverse onderneming.

Hilbrand,

Nou, in wat je schrijft, daarin zie ik een combinatie doorklinken van, kijkend naar de 5 punten, Dilthey, Gademar en 'wantrouwen'. Maar goed, misschien kunnen we er ook nog een 6e punt uit destilleren.

Vind je het leuk als ik die 'Wilders-kwestie' illustreer met nog wat andere woorden?

Bijvoorbeeld: 'linkse kerk', 'demonisering', 'politiek correct', 'multicultureel drama', enzovoort.

Ik bedoel maar te zeggen: Nederland was nog maar enkele decennia terug zo'n lief en welvarend landje, met steeds hordes Peace&Love-hippies op de Dam en in het Vondelpark. En nu zitten we aan te kijken tegen reeds twee kapitale moorden en twee politici, waarvan de een heeft moeten vluchten en de ander niet bestaan kan dan achter een muur van beveiligers.

En dan krijg je de indruk dat we het op de een of andere manier niet goed doen wat betreft het bespreekbaar maken ven heikele kwesties.

En dan kan het zo maar gebeuren dat we plotseling zitten aan te kijken tegen een 'King Wilders', die bij de eerstvolgende verkiezing met een overmacht aan stemmen de functie van minister-president opeist.

En dan is het vervolgens nog maar de vraag of we daar allemaal wel zo juichend bij zullen zijn.

En als we dit dan bekijken doorheen het raamwerk van 'geschiedenis', dan is het misschien wel handig om eens nader in te zoomen op destijds de Weimar-Republiek. Waarbij ik trouwens helemaal niet wil suggereren dat Wilders te vergelijken is met Adolf, want volgens mij is Wilders gewoon een Libertaire Conservatief. Maar het kan zinvol zijn om te onderzoeken wat er gebeurt als heikele kwesties in onvoldoende mate aan de orde worden gesteld, of als we er te weinig in slagen om alles wat er aan vertekening en misvorming speelt bij dergelijke kwesties, in beeld te brengen en ons daar bewust van te worden.

Beste Benedict.

Om te beginnen onderschrijf ik de 5 punten, die ik dan maar zie als de beperkingen, waarbinnen geschiedschrijving zich dient af te spelen.

Mijn bijdrage was, dat ik m.n. wilde betogen, dat geschiedschrijving nimmer heen kan om de bril, die de schrijver op zijn neus heeft. In die zin bedoelde ik ook te zeggen, dat geschiedschrijven ook en vooral gaat over het heden: gezien door de normerende en oordelende ogen van vandaag.

Je geeft daarvan zelf een schitterende demonstratie door je wantrouwen ten tonele te voeren,

We leven in de tijd van het sceptisisme. We willen onthullen, we nemen geen genoegen met de wijze waarop het aan ons mensen wordt voorgeschilderd. Deze scepsis manifesteert zich als een fundamenteel wantrouwen.

En wie tegenwoordig de geschiedenisboeken leest, ziet dat iedere schrijver erop uit is te onhullen: het was anders dan we dachten.

Uiteraard denken we, dat we met die "onthulling" dichter bij de waarheid zitten, nauwkeuriger de feiten rechtdoen, maar ik ben te veel filosoof (mijn andere hobby) om niet te beseffen, dat iedere "ont"hulling een nieuwe "ver"hulling inhoudt. En ik ben te veel existentialist om te beseffen, dat we niet kunnen ontvluchten aan de tijd waarin we leven. Er is geen andere objectiviteit, dan dat wat in onze tijd als objectief wordt ervaren.

Ik hoop, dat ik daarmee niet teveel dwars door de lopende diskussie fiets, anders ben ik best bereid om me bescheiden terug te trekken.

Sofia, Hilbrand,

Het is eigenlijk aan Nabob om jullie te beantwoorden, maar datgene waar jullie naar verwijzen is al aan bod geweest. Althans, als jullie dat rijtje bekijken inclusief het commentaar van Nabob daarop, wat is dan jullie idee daarbij?

Nabob,

Ik zie jou trouwens nu zeggen bij punt 5, dat ik zou kijken vanuit 'wantrouwen'. Maar het is eigenlijk meer zo dat ik zie, bijvoorbeeld het nieuws volgend, dat er heel wat manipulatie van informatie, negeren van bronnen, oneigenlijk argumenteren, enzovoort, plaats vindt. En uiteraard roept dat op een soort onprettige sfeer van argwaan, waarnaast je liever zou denken dat mensen heel integer allerlei kwesties aangaan. Maar de, ik zou haast zeggen, dagelijkse praktijk, laat zien dat wij mensen blijkbaar niet zo in elkaar steken. Waarnaast het 'gevoelige kwesties bespreekbaar maken' een noodzakelijke maar vaak zeer moeizame aangelegenheid is.

Om daar een voorbeeld van te geven, een heikele kwestie, zeer controversieel, de emoties zeer tot stuiteren brengend... Neem Wilders' vergelijking van de Koran met Mein Kampf. Zeer tactloos natuurlijk, zeer op lange tenen stampend, zeer volstrekt provocerend ingaand tegen het adagium van het 'de boel bij elkaar houden', enzovoort. Maar ondertussen zie ik vanuit islamitische hoek nog steeds niet het aangaan van de aldus nogal grof aan de orde gestelde kwestie, van de vele oproepen tot maltraiteren van andersdenkenden in de Koran. Waarnaast ik wel een haast nakende identiteitscrisis zie wat betreft de vrijheid van meningsuiting.

En je kunt je afvragen: wat heeft dit te maken met geschiedschrijving? Maar het punt is natuurlijk dat als deze discussie ooit op gang komt, dat dan meteen ook de status van de Koran ter sprake komt, en haar wijze van ontstaan, de context, hoe men omgaat met haar inhoud, enzovoort, en dat men tegelijk ook zich zal afvragen waar bijvoorbeeld ook alweer die 'vrijheid van meningsuiting' vandaan komt, en waarom men dat op een gegeven moment belangrijk is gaan vinden, enzovoort, met parallel daaraan het zeer moeizame leerproces van het kalmer en meer toleranter omgaan met de inhoud van de Bijbel bijvoorbeeld.

Nabob,

Nou, het is erg veel wat je zegt, en al pogende een behoorlijke respons te bedenken, hoop ik dat ik je recht doe.

Maar nog even recapitulerend, je wijst op het problematische van geschiedschrijving, en al schrijvende zijn we gekomen tot zo iets als een inventarisatie van wat dat problematische allemaal inhoudt, dat rijtje punten en jouw adequate commentaar daarbij.

Nu weet ik niet of dat rijtje al compleet is, maar al met al levert het wel voorlopig al een aardige ‘metapositie’ op.

Want, by the way, Klukhuhn bedoelt met zijn ‘metapositie’ natuurlijk niet een nieuwe kenwijze, maar een besef van die twee tegengestelde maar complementaire kenwijzen en hun werkzaamheid in het genereren van cultuur. En zelf verwijst hij daarbij naar werk van psychologe Rita Carter. Maar in werkelijkheid verwijst het natuurlijk allemaal naar het met de Nobelprijs bekroonde werk van Roger Sperry.

Dat ‘metapositie’ lijkt mij daarom beter te begrijpen als een vorm van toewerken naar objectiviteit, zoals ook Gademars spreken over ‘interpretaties’ de lezer besef bij brengt van het bestaan ervan en de werking ervan, en het besef dat je daar ook zelf steeds ten nauwste mee te maken hebt, steeds geneigd bent dingen te zien door een bepaalde ‘bril’, ‘interpretatie’.

Vervolgens wijs ik bij wijze van illustratie op die Leezenberg-Jansen-kwestie en het stand-up-commentaar van Pat Condell, niet slechts vanwege mijn eigen ‘islam-paranoia’, want dat speelt ongetwijfeld een rol, maar vooral om te laten zien hoezeer het problematische van de geschiedschrijving een rol speelt in zelfs de hedendaagse discussies en maatschappelijke processen.

Maar… Het lijkt mij nu belangrijk om in te zoomen op werkelijk iets kernachtigs dat je zegt, namelijk dat van het belang van de geschiedschrijving.

Tussendoor wil ik nog opmerken dat ik met dat ‘psychoanalyse’ doelde op het gebruik van psychiaters om aan zelfanalyse te doen, teneinde beter in staat te zijn om te snappen wat er in andermans hoofd omgaat.

Maar goed, je schrijft:

>>>> De geschiedenis en daar ben ik van overtuigd, is de meest intellectuele -meer nog dan de filosofie- discipline binnen het pantheon van de wetenschappen. Het is tevens de meest problematische, onder meer door de kwestie van afwezigheid van het onderzoeksobject en het daaraan gerelateerde vraagstuk van objectiviteit/subjectiviteit. Tevens, en dat brengt mij bij de kern van mijn stelling, is het de discipline die ons het best in staat stelt om inzicht te verschaffen in onze identiteit en de daaraan gerelateerde veranderlijkheid van onze leefwereld. Historisch besef is een noodzakelijke voorwaarde voor de continuïteit van een gemeenschap en sui generis voor het politieke handelen. Het opgenomen zijn van een historicus in de geschiedenis en in de eigen gemeenschap maakt dat de geschiedschrijving moeilijker in kaart te brengen is -en een gewichtiger wetenschappelijke discipline is- dan de sociologische, psychologische en natuurwetenschappen. <<<<

Ja ok, eens, wat zal ik zeggen…

Maar nee… Toch niet.

Want ik denk dat het uiteindelijk toch steeds de filosofie is die, per definitie haast, zou ik zeggen, alles wat zich maar aandient vanuit, op z’n minst, alle wetenschappen, dus inclusief de geschiedschrijving, absorbeert en verteert en probeert daar kaas van te maken als het ware.

Want als het gaat om bijvoorbeeld de vraag naar de mens en de wereld en hoe die samenhangen, en wat het is en waarom enzovoort, dan denk ik dat je toch bij uitstek een filosofische vraag te pakken hebt. En natuurlijk, geen filosoof zal daarbij geschiedschrijving en de problematiek daarvan negeren, want het is zonder meer een van de rijkste bronnen van ‘mens en wereld’.

Misschien is het wel zo dat geschiedschrijving en filosofie aan het ‘mergen’ zijn, dat zij zozeer in elkaars veld van zoeken terecht zijn gekomen, dat je uiteindelijk niet meer precies weet welk ‘naampje’ je er aan geven moet.

Maar uiteindelijk denk ik toch dat filosofie nog wat dieper aan het harken is, en echt tot op de bodem wil gaan, hoezeer je daarmee ook uiteindelijk het veld van ‘wetenschap’ verlaat en terecht komt in de wereld van metafysica en kunst, en ook mystiek, vind ik.

Maar misschien heb je toch wel gelijk, in die zin dat geschiedschrijving een multidisciplinaire wetenschap is, die juist ook in dat veld van wetenschap wil blijven, waarnaast de filosofie geneigd is verder te gaan, het speculatieve op te zoeken, het plausibele.

Maar dat ‘inzicht’ waar je van spreekt, dat is dan vooral ook een in kaart brengen van onzekerheid. Van ontdekken van waar nog enigszins het woord ‘kennis’ aan te verbinden is, het opzoeken van de grens die de filosofie zich zeker beseffen zal en gretig bekijken zal, maar als een uitdaging zal zien om daar al denkend overheen te gaan.

Ik kom net kijken op dit forum, maar ik tref hier wel een heel interessante diskussie aan. Mag ik meedoen ?

Historici trachten altijd de precies mogelijk de feiten te achterhalen uit dat verleden. Maar in feite zullen we die feiten nooit precies kennen in al zijn nuances, gevoelens en subtiliteiten. We praten en schrijven erover op een wijze, die die geschiedenis voor ons vandaag de dag begrijpelijk en inzichtelijk maakt.

Is het niet zo - vraag ik me jarenlang af als amateur-hiostoricus - dat al die verhalen en interpretaties van vroeger eigelijk gaan over vandaag ?

Als we kijken naar de ontwikkeling van de cultuur is er een constante beweging in normen en waarden en in zienswijzen en interpretaties van de werkelijkheid.

Door al die bewegingen hebben we de behoefte om ons te oriënteren op de vraag: waar zijn we aangeland ? Wat is voor ons in deze cultuur van belang ? Hoe moeten we aankijken tegen dat verleden, dat ons gebracht heeft op het punt, waar we nu zijn aangeland ?

Elke interpretatie wordt dus ingegeven door de normen en waarden van de tijd, waarin de historicus leeft en is dus per definitie subjectief en relatief.

Hij zegt - denk ik wel eens - meer over het heden, dan over het verleden.