Van waar kom antisemitisme nu eigenlijk?
Ik snap racisme maar antisemitisme is toch wel een raar fenomeen in mijn mening. Joden zijn rustige slimme mensen, is het juist daarom?
thanks
Ik zou willen stellen dat je het antwoord op deze vraag niet zozeer bij 'de Joden' of 'de Joodse cultuur' moet zoeken, maar dat groepsrivaliteit eigen is aan de mens. Hiervoor zal ik eventjes de evolutie erbij halen, om vervolgens aan de hand van recente voorbeelden aan te tonen dat de creatie van een negatief discours met betrekking tot een bepaalde groep ("de ander") nog steeds een rol speelt in contemporaine politiek en zelfs bepaalde functies kan dienen: namelijk het creëren of versterken van het groepsgevoel van de eigen groep, de (re)creatie of (her)definitie van de eigen identiteit, en de legitimatie van het beleid.
Ik ben zeker geen expert terzake, dus verbeteringen zijn welkom. Deze dingen zijn natuurlijk allemaal al eens gezegd door andere mensen en ik beweer dus zeker niet dat ik hier zelf op gekomen ben.
Rivaliteit tussen groepen zit in de genen van de mens. De eerste mens leefde in groepen en deze groepen waren allemaal op zoek naar hetzelfde: goede jachtgronden, vruchtbare gebieden, veilige schuilplaatsen... Het kwam dan ook soms tot conflict en deze neiging tot rivaliteit is in onze genen vastgelegd. (Bron: interview in EOS met Christian de Duve, EOS nr. 5, mei 2011, p34)
De rivaliteit tussen groepen bestaat vandaag nog steeds, alleen is het nu op het niveau van naties, godsdiensten of zelfs windstreken ("West vs. Oost"). Je kan zelfs stellen (in de lijn van politieke denkers als Carl Schmitt) dat de creatie van een 'vijandbeeld' een belangrijke rol speelt in het voeren van politiek. Dit was zo in Hitlers tijd, maar is vandaag nog steeds zo. Ik denk bijvoorbeeld aan het buitenlandbeleid van de VS: na de "war on communism" kwam de "war on terror".
De creatie van een vijandbeeld (de kwaadaardige "ander") biedt niet alleen een handige legitimatie voor buitenlandse interventies (zoals, in het geval van de VS, het steunen van dictators in Zuid-Amerika tijdens de Koude Oorlog of de invasies in het Midden-Oosten meer recent), maar dient ook als "bindmiddel" voor de eigen bevolking en bevestiging van de eigen identiteit (bijvoorbeeld in het discours "Westen versus Oosten": door "de ander" te definiëren als religieus fundamentalistisch, barbaars en vrouwonvriendelijk, definiëren we onszelf als respectievelijk seculier, geciviliseerd en vrouwvriendelijk).
Een ander voorbeeld is misschien de huidige toenemende spanningen tussen Vlamingen en Walen in België: de, in Vlaanderen als stug en onredelijk gepercipieerde, houding van "de Walen", versterkt (een beetje) het 'Vlaams gevoel': plots zien heel wat mensen zichzelf als 'Vlaming', terwijl ze hier vroeger misschien nooit mee bezig waren. Op die manier wordt een Vlaams groepsgevoel ge(her)construeerd. Bovendien, door 'de Walen' te bestempelen als lui en profiteurs, definieert 'de Vlaming' zichzelf impliciet als het tegenovergestelde daarvan en zo wordt een Vlaamse identiteit ge(her)construeerd.
(PS:
(1) Ik beschouw de stelling dat groepsrivaliteit in onze genen zit, niet als een legitimatie van deze rivaliteit.
(2) Ik neem hiermee geen politiek standpunt in met betrekking tot het buitenlandbeleid van de VS of de huidige politieke situatie in België
(3) Als dit vijandbeeld al dan niet bewust ("met voorbedachte rade") wordt gecreëerd met als doel de besproken functies te dienen, laat ik in het midden
(4) Het is zeker niet mijn bedoeling om hedendaagse (politieke) tegenstellingen te vergelijken met het antisemitisme van de jaren '30 en '40 van de 20e eeuw! )