Plaats een reactie

Je mail wordt niet openbaar getoond. Het wordt enkel gebruik voor contact of notificatie vanuit het beheer.

🗨️ Wat vind jij? Stel direct je vraag of geef je mening – zonder registratie. Je reactie zet het topic weer bovenaan bij 'Laatste posts' en trekt snel nieuwe reacties aan🔥. Mocht je als vaste bezoeker willen reageren, dan kun je je ook registreren.

Bevestig dat je geen robot bent door de volgende vragen te beantwoorden.

Noor heeft 10 knikkers. Ze verliest er 4 in het gras. Hoeveel heeft ze er nog?

Antwoord: (vul een getal in)

Er zitten 5 vogels op een hek. Twee vliegen weg. Hoeveel blijven er zitten?

Antwoord: (vul een getal in)

Weergave uitklappen Voorafgaande berichten: Waarom hebben mensen een religie?

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Crossword » wo 13 mei 2009, 11:54

Ik vind dit wel erg opmerkelijk "hoewel er toch duidelijk geen god is - toch zoveel mensen in hem geloven". Is dit niet zo ongeveer waar het om gaat?
Voor alle duidelijkheid: ik bedoel dat de vraag hoe goden konden ontstaan alleen zinvol is voor mensen die spreken vanuit een vooropgezet atheïsme of agnosme. Voor hen wordt het dan interessant om te kijken hoe het kan dat er dan toch zoveel mensen in god geloven. Voor gelovigen is dit geen interessante of betekenisvolle vraag, omdat zij er niet van uitgaan dat god verzonnen, bedacht, geconstrueerd of 'ontstaan' is.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door qrnlk » wo 13 mei 2009, 09:16

Komen de meeste goden (die het tot nu toe overleeft hebben) niet eerder overeen met (Freud) superego dan met het ego? Projecteren mensen niet hun eigen idealen op hun godsbeeld? Niet zo zeer dus a = A maar (idealen a)=A of a - (zwakheden a) = A?

Dit staat volgens mij volledig los van de vraag of een god als onafhankelijk persoon zou bestaan: Mensen zijn prima in staat om hun hoop, idealen of angsten en zwakheden zowel op echte als ingebeeld persoon te projecten. Natuurlijk ligt hier een gevaar op de loer: Zal een god deze projecties kunnen waarderen?

Wederom zou dit het verschil tussen kunnen opleveren in godsbeeld tussen iemand die zich daadwerkelijk baseert op een ervaring tov iemand die zich slechts kan baseren op ooggetuigenverslagen?

- Iemand die zich kan baseren op een persoonlijke ervaring heeft veel minder behoefte om hier idealen aan toe te voegen, de ervaring geeft een hires data aan zowel het linker- als het rechter helft van de hersenen.

- Voor iemand die zich echter slechts kan baseren op ooggetuigen ervaringen vind deze hele ervaring zich volledig plaats in het logischer helft van hun hersenen, om tot "geloof" te komen moet men echter op de een of andere manier ook de meer ervarende/emotionelere helft overtuigen. Noodzakelijke wijs vereist dit een mate van inbeelding, verbeelding, fantasie (er is geen andere manier om deze helft aan te spreken).

Dit zou het succes van evangelische kerken kunnen verklaren: Wie evangeliseert koppelt een persoonlijk complex van zowel logische als ook emotionele ervaringen aan de overtuiging. Door de eigen overtuiging aan iemand anders uit te leggen overtuigt men zichzelf. Toen Jezus zijn volgelingen dus op pad stuurde had dit als voornaamste uitwerking dat ze zichzelf zouden overtuigden.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door longfun » wo 13 mei 2009, 08:55

Menheffrin schreef:Dit is een treffende samenvatting van wat ik, dit gehele topic lang, probeer aan te geven. Capeau!

En dat is nou weer op de valreep jammer. 'God' is een gepersonaliseerd begrip van het Al. Het komt daarmee binnen de reikweidte van aanbidding. Meer oosters georienteerde stromingen laten het doorgaans gewoon bij dit Al.

Het is kwestie van een fundamentele keuze hoe men de relatie met het Al beziet. Of het is gebaseerd op een relatie: het schepsel, a, staat in relatie met A, het Al (aRA). Hierbij wordt het Al later omgezet in God. Daarentegen kiest de Orient juist eerder de formule van een eenvoudige vergelijking: a = A. Zij laat de oorspronkelijke waarde echter in stand.
Dat is duidelijk

gebaseerd op je antwoord kan ik hieruit opmaken:

Dus god is geen persoon / nooit geweest / nooit bestaan gewoon het Al, maar dan aanbeden door een entiteit in de mogelijkheid dit AL te onderscheiden van zichzelf.

Het is dus slechts een reflectie van de geest van de creator (in dit geval vanuit menselijk perspectief) tov zijn omgeving (AL )

Gewoon een punt ter aanbidding van de omgeving (AL) die je leven bepaald ... dat kwam ik uit de Egyptische vertaling van het woord god(en) ook al opmaken.

MET GEVOLG

1) Alle goden met personaliteit zijn sowieso onvolledig en dus leugens en dus theorie, want AL heeft niet "een" persoonlijkheid, en de verpersoonlijkte goden komen dus in het waan deel terecht (net zoals ingebeelde vrienden bij kinderen...) omdat het allemaal reflecties zijn (duidelijker kan je het niet stellen "bedankt").

2) All de goden zonder personaliteit verwijzen puur naar de totale omgeving (AL) waarvan ons begrip de grootte van dit (Al) bepaald en alle nieuwe ontdekkingen kunnen er gewoon worden aan toegevoegd).

en

Heb je er dan al bij stil gestaan dat vermits je deel uitmaakt van je omgeving ook deel uit maakt van dit (AL).

EN NU GA IK ER OVER...

Dat iemand die het AL (noem het nu god of wetenschappelijk een singulariteit) aanbid en hieraan offers brengt dit gewoon aan zichzelf doet! (narcistisch, pure onbaatzuchtigheid bv. bestaat dan niet meer)

Dat zo'n geloof stelling (als ze al waar is, want dit is tot het tegendeel bewezen is maar een theorie), van ons allemaal goden maakt, in een god. (ieder wordt op een of andere manier aanbeden in zijn leven...)

In wetenschappelijke termen is dit perfect te begrijpen, in religieuze termen zal je nogal een storm oogsten.

Gewoon omdat dit alle ethische en moraal discussies gebaseerd op afscheiding en zelfs vrije wil fundamenteel onmogelijk maakt.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door qrnlk » wo 13 mei 2009, 08:51

Ik vind dit wel erg opmerkelijk "hoewel er toch duidelijk geen god is - toch zoveel mensen in hem geloven". Is dit niet zo ongeveer waar het om gaat?

Stel goden zou bestaan en deze zouden (bijvoorbeeld omdat ze ook nog andere dingen te doen hebben) maar 1 maal in de 2000 jaar interactie hebben met de mensheid. Dit betekend dat veruit de meeste generaties nooit in staat zullen zijn om een god waar te nemen, ook betekend dit dat gemiddeld de ooggetuigen verslagen ruim 1000 jaar oud zijn, stammende uit een volledig andere tijd, andere context, vooral gegeven versnellende technologische ontwikkeling en sociale-economische veranderingen kan dit een groot hiaat zijn om te overbruggen.

De vraag is nu: Hoe veel waarde ken je toe aan (oude) ooggetuigenverslagen?

Blijkbaar vinden velen deze verslagen betrouwbaar genoeg om als overtuigend bewijs te dienen voor een overtuiging zonder dat ze zelf het hebben ervaren.

(Ik denk aan de woorden die Jezus tegen Thomas uitte: Hij werd door niemand bekritiseerd dat hij waarneembare bewijzen wilde hebben, maar Jezus begreep dat veruit de meerderheid van zijn (toekomstige) volgelingen deze optie niet zouden hebben)

Veruit de meeste anderen hebben deze verslagen waarschijnlijk nooit grondig onderzocht, waarschijnlijk omdat hun cultuur, vooroordelen, of andere factoren hun nooit enige reden gaf om deze verslagen serieus te nemen.

En ik denk dat ik hierboven impliciet ook het verschil tussen "mystieke ervaring" en "religie" heb aangegeven?

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Crossword » wo 13 mei 2009, 08:24

Daar verschillen we dan fundamenteel van mening over. En ik begrijp je 'onderbouwing' eerlijk gezegd ook niet. Als alle onderzoeken uitwijzen dat mystieke ervaringen er bij de persoon in kwestie in de meerderheid van de gevallen toe leiden dat deze naarstig op zoek gaat naar een praktische invulling en die ervaring vervolgens gebruikt om zaken materieel te kunnen duiden dan kun je die onderzoeken wel terzijde schuiven maar of je dat veel zal helpen weet ik niet.
Die onderzoeken zeggen me niet zoveel als ik niet weet wat voor soort onderzoeken dit zijn en onder welke voorwaarden ze zijn opgezet. Zie daarvoor mijn eerdere post. Ik ben in het algemeen sceptisch over al te grote conclusies uit dit soort kwalitatief onderzoek.
De meeste vragen komen ook niet van de mysticus zelf maar alles waar hij mee in aanraking komt. Dan begint dat ingewikkelde proces waar iemand aan de mysticus vraagt hoe het staat met leven na de dood. Het antwoord daar op vormt de opmaat van de religie (zie Campbell en anderen). Het is dus net andersom dan jij je voorstelt.
Natuurlijk zal een mysticus zich bezinnen op zijn / haar ervaringen. Bij Ruusbroec, Julia of Norwich en Johannes van het Kruis lees ik niet anders. Maar zij bezinnen zich op hun ervaringen mbv de bestaande kaarten. Ongetwijfeld worden voor hen persoonlijk bepaalde zaken van die kaarten belangrijker dan anderen. Maar het idee dat een mysticus geheel zelfstandig de theologische kaart verscheurt of verandert, is een modern idee. Ook Jezus en Boeddha zagen zichzelf niet als godsdienststichters. Zou het kunnen dat jij je teveel hebt georiënteerd op 20e-eeuwse godsdienstwetenschappelijke literatuur en te weinig op de geschriften van de mystici zelf?
Had het christendom kunnen ontstaan als Jezus zijn mond had gehouden toen de meest uiteenlopende vragen aan hem gesteld werden? Elk woord van de mysticus krijgt in die verhouding bijzondere dimensies. Dit geldt voor elke religie. De 'voorman' heeft een ervaring, zijn toehoorders of stam luisteren en de volgende generatie bouwt er een systeem op. Het is nooit anders geweest.
Voor sommige religies geldt dat misschien enigszins. Mohammed is een voorbeeld, hoewel hij zichzelf niet alleen verstond als iemand die een nieuwe religie stichtte (zie zijn opmerkingen over de volken van het boek). Voor Jezus gold dit zeker niet: Ik ben niet gekomen om de wet en de profeten te ontbinden, maar ze te vervullen. Ook zijn volgelingen, Paulus e.a., zagen zich niet als stichters van een nieuwe religie, maar als Joden die de messias hadden ontmoet. Jezus werd door hen gezien als de vervulling van de beloften aan Israël en niet als het type oosterse goeroe, dat jij als maatgevend lijkt te zien voor elke verhouding tussen mystiek en religie.

Overigens is het idee dat Jezus een mysticus was volgens mij nogal strijdig met het meeste Jezusonderzoek. Profeet, apokalypticus, wijze - dat zijn volgens mij de voornaamste opties in het moderne onderzoek.
Het is wel mooi dat jij dat toch fundamenteel anders ziet, maar ik kan daar in de literatuur geen aanwijzingen voor vinden.
Vermoedelijk omdat je erg enthousiast bent over een paar boeken die je hebt gelezen en nu je afsluit voor andere perspectieven of nuchtere vragen over de kwaliteit van de onderzoeken die je bedoelt. In mijn studenten probeer ik dat altijd zowel aan te moedigen (enthousiasme is het begin der wetenschap) als af te zwakken (het drijft je soms ook doodlopende straten in).
Overigens, en dat is niet om een discussie uit de weg te gaan, maar gaarne laat ik het hierbij omdat nu alles wel gezegd is naar mijn mening. Het zou een herhaling van zetten worden.
Als je per se op hetzelfde aambeeld wilt blijven hameren, vrees ik dat je gelijk hebt. Volgens mij zou je beter iets minder dogmatisch over mystiek kunnen doen.
Ik denk dat dit een te persoonlijke visie is. Er zijn miljoenen mensen (geweest) die zich dat wel hebben afgevraagd en daar ook de zin van in zagen.
Mensen die geloven in God vragen zich volgens mij in het algemeen niet af 'waarom een god moest ontstaan' (Longfun). Mensen die niet geloven in God vragen zich dat wel af, omdat ze zich verwonderen over het feit dat er - hoewel er toch duidelijk geen god is - toch zoveel mensen in hem geloven.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Menheffrin » di 12 mei 2009, 19:45

Nee, lijkt me niet. Mystiek vormt volgens mij helemaal geen vragen, het doet juist het vragen ophouden. Mystiek is geen 'voorfase' van religie....
Daar verschillen we dan fundamenteel van mening over. En ik begrijp je 'onderbouwing' eerlijk gezegd ook niet. Als alle onderzoeken uitwijzen dat mystieke ervaringen er bij de persoon in kwestie in de meerderheid van de gevallen toe leiden dat deze naarstig op zoek gaat naar een praktische invulling en die ervaring vervolgens gebruikt om zaken materieel te kunnen duiden dan kun je die onderzoeken wel terzijde schuiven maar of je dat veel zal helpen weet ik niet.

De meeste vragen komen ook niet van de mysticus zelf maar alles waar hij mee in aanraking komt. Dan begint dat ingewikkelde proces waar iemand aan de mysticus vraagt hoe het staat met leven na de dood. Het antwoord daar op vormt de opmaat van de religie (zie Campbell en anderen). Het is dus net andersom dan jij je voorstelt.

Had het christendom kunnen ontstaan als Jezus zijn mond had gehouden toen de meest uiteenlopende vragen aan hem gesteld werden? Elk woord van de mysticus krijgt in die verhouding bijzondere dimensies. Dit geldt voor elke religie. De 'voorman' heeft een ervaring, zijn toehoorders of stam luisteren en de volgende generatie bouwt er een systeem op. Het is nooit anders geweest.

Het is wel mooi dat jij dat toch fundamenteel anders ziet, maar ik kan daar in de literatuur geen aanwijzingen voor vinden. Overigens, en dat is niet om een discussie uit de weg te gaan, maar gaarne laat ik het hierbij omdat nu alles wel gezegd is naar mijn mening. Het zou een herhaling van zetten worden.
God is er of niet.
Dat heeft dan misschien te gelden voor 'God' maar voor het Al ligt dat toch anders.
Als God er is, heeft het geen zin om te vragen waarom hij moest ontstaan.
Ik denk dat dit een te persoonlijke visie is. Er zijn miljoenen mensen (geweest) die zich dat wel hebben afgevraagd en daar ook de zin van in zagen.

Maar zoals al aangegeven stop ik nu met dit topiconderwerp en open wellicht een nieuwe waar we ons de vragen mogen stellen hoe het komt dat de uitspraken van Jezus in vergelijk met die van Boeddha zoveel overeenkomsten vertonen maar de respectievelijke sytemen niet.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Crossword » di 12 mei 2009, 18:52

De Egyptenaren hebben dit op deze manier bijna 5000jaar volgehouden. 9maar die hadden dan ook geen internet en volledige controle over de geschreven pers.
????? Christenen wel, bedoel je?
Dit lijkt me gewoon logisch: mystiek vormt de vragen, religie vorm de bijhorende theorie "of kaart", en hierin volgt het geloof.
Nee, lijkt me niet. Mystiek vormt volgens mij helemaal geen vragen, het doet juist het vragen ophouden. Mystiek is geen 'voorfase' van religie en religie is niet secundair t.o.v. mystiek. Het zijn gewoon twee zaken die met elkaar verbonden zijn, maar wel te onderscheiden zijn. Ze moeten niet tegen elkaar worden uitgespeeld.
Maar ik zie nog steeds geen duidelijke verklaring waarom er een god moest ontstaan... heeft iemand een idee vanwaar dit woord "god" eigenlijk komt.
God is er of niet. Als God er is, heeft het geen zin om te vragen waarom hij moest ontstaan.

Het woord 'god' is bij mijn weten afkomstig van het Germaanse wod en is (vlgs mij in de Heliand) gebruikt in oude Germaanse bijbelvertalingen als weergave van het Latijnse Deus van de Vulgaat.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Menheffrin » di 12 mei 2009, 17:28

Dit lijkt me gewoon logisch: mystiek vormt de vragen, religie vorm de bijhorende theorie "of kaart", en hierin volgt het geloof.
Dit is een treffende samenvatting van wat ik, dit gehele topic lang, probeer aan te geven. Capeau!
Maar ik zie nog steeds geen duidelijke verklaring waarom er een god moest ontstaan...
En dat is nou weer op de valreep jammer. 'God' is een gepersonaliseerd begrip van het Al. Het komt daarmee binnen de reikweidte van aanbidding. Meer oosters georienteerde stromingen laten het doorgaans gewoon bij dit Al.

Het is kwestie van een fundamentele keuze hoe men de relatie met het Al beziet. Of het is gebaseerd op een relatie: het schepsel, a, staat in relatie met A, het Al (aRA). Hierbij wordt het Al later omgezet in God. Daarentegen kiest de Orient juist eerder de formule van een eenvoudige vergelijking: a = A. Zij laat de oorspronkelijke waarde echter in stand.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door longfun » di 12 mei 2009, 16:44

Daarover is uiteraard allemaal te praten (de christelijke traditie is volgens mij een traditie van voortdurende herziening, bijstelling enz. van leerstellingen - alleen dode religies doen dat niet meer).
De Egyptenaren hebben dit op deze manier bijna 5000jaar volgehouden. 9maar die hadden dan ook geen internet en volledige controle over de geschreven pers.
Crossword schreef:Als we het erover eens zijn dat mystiek geen programma is ter bijstelling van leerstellingen, is mijn punt gemaakt. Of dingen als het voorgeborgte enz. op de theologische kaart horen, is een andere discussie.

Overigens lijkt het criterium of mensen moeite hebben met leerstellingen of er juist troost aan ontlenen, niet het meest doorslaggevend voor de waarheid van een leerstelling. Wel ben ik het met je eens dat een kaart (om in de metafoor te blijven) gerelateerd moet zijn aan een doel: reizen, onderzoek doen of wat men maar met kaarten doet. Daarom kun je ook verschillende kaarten maken van dezelfde werkelijkheid. Maar goed, nu wordt de metafoor wel ingewikkeld.
Dit lijkt me gewoon logisch: mystiek vormt de vragen, religie vorm de bijhorende theorie "of kaart", en hierin volgt het geloof.

Maar ik zie nog steeds geen duidelijke verklaring waarom er een god moest ontstaan... heeft iemand een idee vanwaar dit woord "god" eigenlijk komt.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Menheffrin » di 12 mei 2009, 15:01

Daarover is uiteraard allemaal te praten (de christelijke traditie is volgens mij een traditie van voortdurende herziening, bijstelling enz. van leerstellingen - alleen dode religies doen dat niet meer).
Zelfs Schilder heeft zijn bijdrage geleverd. Echt statisch is het christendom nooit geweest.
Als we het erover eens zijn dat mystiek geen programma is ter bijstelling van leerstellingen, is mijn punt gemaakt.
Dat punt is gemaakt. Maar ik wil toch nog wel wijzen op een consequentie. Zo ver men kan spreken van de waarheid binnen een religie dan is zonder twijfel de mystieke ervaring de meest zuivere.
Overigens lijkt het criterium of mensen moeite hebben met leerstellingen of er juist troost aan ontlenen, niet het meest doorslaggevend voor de waarheid van een leerstelling.
Als ik nu afblijf van een abstracte waarheid dan hou ik alleen het geloof daarin over. Daarmee is elke waarheidsvinding komen te vervallen. Juist op dat moment kan zo’n mystieke ervaring van betekenis zijn. Gelet op de mystieke verwoordingen komen troost, verzet, twijfel en meerdere menselijke emoties en overwegingen te vervallen in het brandpunt van de mystieke ervaring. Dat lijkt me toch veel minder abstract als waarheid dan een leerstelling die zichzelf niet kan verdedigen.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Crossword » di 12 mei 2009, 12:40

Menheffrin schreef:Om in je beeldspraak te blijven; het voorgeborgte had er nooit op mogen staan. Dat heeft nogal wat consequenties achteraf. Wie weet hoewel mensen door de eeuwen heen dit religieuze lot van hun kinderen maar met moeite moesten accepteren. Natuurlijk zijn er ook die er troost in vonden, maar dan denk ik toch weer aan ‘al was het er maar één’.

Wat hoort er nog meer niet thuis? Staat er soms ook een ravijn aangegeven wat er in werkelijkheid niet is? Dat zijn toch dingen die je actuele reis bepalen en dat doen bijvoorbeeld kleuren niet. Maar dit gaat over geloof en daar doe ik geen uitspraken over als behorend tot de integriteit van elk persoon.
Daarover is uiteraard allemaal te praten (de christelijke traditie is volgens mij een traditie van voortdurende herziening, bijstelling enz. van leerstellingen - alleen dode religies doen dat niet meer). Maar je sneed dit aan ivm mystiek. Als we het erover eens zijn dat mystiek geen programma is ter bijstelling van leerstellingen, is mijn punt gemaakt. Of dingen als het voorgeborgte enz. op de theologische kaart horen, is een andere discussie.

Overigens lijkt het criterium of mensen moeite hebben met leerstellingen of er juist troost aan ontlenen, niet het meest doorslaggevend voor de waarheid van een leerstelling. Wel ben ik het met je eens dat een kaart (om in de metafoor te blijven) gerelateerd moet zijn aan een doel: reizen, onderzoek doen of wat men maar met kaarten doet. Daarom kun je ook verschillende kaarten maken van dezelfde werkelijkheid. Maar goed, nu wordt de metafoor wel ingewikkeld.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Menheffrin » ma 11 mei 2009, 22:15

Ik denk niet dat de paus het voorgeborgte heeft afgeschaft, omdat mystici het niet aantroffen in hun ervaringen.
Ik weet het haast wel zeker. Zo werkt theologie ook niet.
Het lijkt me dat we de mystieke ervaring overvragen als we die als criterium willen gebruiken voor wat wel of niet religieus houdbaar is.
Het gaat dan om ervaringen van anderen en hoe zij die ervaring hebben geïnterpreteerd. Dat is eenvoudig een te mager criterium. Dat wil niet zeggen dat je er eerst zelf een moet hebben gehad om in ieder geval te beseffen zo’n ervaring wel heel sterk in contrast staat met alle leerregels en dogma’s die de religie vormgeven als het om het idee God gaat.
Mystiek is geen empirisch onderzoek naar de waarheid van leerstellingen of religieuze praktijken.
Nee, dat zou ook de kar achter de wagen spannen zijn. Zover ik kan overzien is het nog nooit voorgekomen dat louter op basis van de ervaring van een mysticus een bepaald dogma onderuit gehaald wordt. Daarvoor is die ervaring te mager en geeft ze veel te weinig om niet zeggen geen informatie om roet in het eten te gooien. De theologie is daar wel tegen bestand. Maar mocht dat ooit veranderen dan blijft er van het christendom bitter weinig over op een baken als ‘God is Liefde’ na.
Nadenken over God en het goddelijke is wat anders dan ervaringen hebben met het goddelijke. Het heeft allebei een plek.
Ja, dat is een verschil, zij het met de aantekening dat de mystieke ervaring naderhand wel zo zijn invloed heeft op het nadenken over God en het goddelijke. Men wordt zelden meer de ‘oude’.
Iemand die op vakantie gaat, zal nooit de hele kaart bereisd hebben en er staat bovendien veel op de kaart dat je in het 'echt' nooit tegenkomt: hoogtelijnen, landsgrenzen, kleuren enz. Toch hebben die allemaal wel betekenis en ze kunnen niet gemist worden voor een zo volledig mogelijk begrip.
Om in je beeldspraak te blijven; het voorgeborgte had er nooit op mogen staan. Dat heeft nogal wat consequenties achteraf. Wie weet hoewel mensen door de eeuwen heen dit religieuze lot van hun kinderen maar met moeite moesten accepteren. Natuurlijk zijn er ook die er troost in vonden, maar dan denk ik toch weer aan ‘al was het er maar één’.

Wat hoort er nog meer niet thuis? Staat er soms ook een ravijn aangegeven wat er in werkelijkheid niet is? Dat zijn toch dingen die je actuele reis bepalen en dat doen bijvoorbeeld kleuren niet. Maar dit gaat over geloof en daar doe ik geen uitspraken over als behorend tot de integriteit van elk persoon.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Crossword » ma 11 mei 2009, 21:00

Ja dat 'gevaar' bestaat dat men de kaarten van de religie uiteindelijk als onvolmaakt gaat beschouwen. In mijn optiek kan dat geen kwaad. Als de Paus het voorgeborgte afschaft dan mogen we toch wel concluderen dat het nooit op de kaart heeft gestaan. De mysticus had het in iedergeval niet achteraf kunnen aanwijzen. De mysticus kent ook niet zo iets als erfzonde. Het staat wel op de kaart van de religie. Dit is al een stapje verder, maar het zijn allemaal zaken waarvan de waarde door een ieder zelf bepaald moet worden.
Ik denk niet dat de paus het voorgeborgte heeft afgeschaft, omdat mystici het niet aantroffen in hun ervaringen. Het lijkt me dat we de mystieke ervaring overvragen als we die als criterium willen gebruiken voor wat wel of niet religieus houdbaar is. Mystiek is geen empirisch onderzoek naar de waarheid van leerstellingen of religieuze praktijken.

Nadenken over God en het goddelijke is wat anders dan ervaringen hebben met het goddelijke. Het heeft allebei een plek. Iemand die op vakantie gaat, zal nooit de hele kaart bereisd hebben en er staat bovendien veel op de kaart dat je in het 'echt' nooit tegenkomt: hoogtelijnen, landsgrenzen, kleuren enz. Toch hebben die allemaal wel betekenis en ze kunnen niet gemist worden voor een zo volledig mogelijk begrip.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Menheffrin » ma 11 mei 2009, 14:59

Tenhaeff (Utrecht) heeft in zijn paranormale studies regelmatig ‘neutrale’ onderzoekers zien sneuvelen. Of ze werden adepten of schreven hun conclusies vanuit de loopgraven. Ten aanzien van het onderwerp mystiek is dat niet anders. Als een onderzoeker wordt geconfronteerd met een bovenzinnelijke abstractie dan dringt zich de vraag op of dit voor hem zelf ook geen persoonlijke betekenis kan hebben. Blijkbaar kost het veel moeite die scheiding dan neutraal te blijven zien, althans niet eerder die neutraliteit te laten varen dan ná het schrijven van de conclusies.
Alles waarin dogmatiek te herkennen is, noem je 'religieus' en alles waarin dat niet of minder duidelijk aanwezig is, noem je mystiek. En vervolgens kun je dan 'mystiek' definiëren als een 'verdieping' van de religie of zelfs als een 'achter je laten' van religie. C.q. mystiek is 'hoger' dan religie. Maar het verborgen waardeoordeel over religie en geloofsleer is hier geheel sturend geworden. Zulk onderzoek haalt eruit wat je er vooraf instopt.
Ik denk niet dat het een verdieping is van een religie. Dat is de zaak in een achteruitkijkspiegel bezien. Naar ik meen staat de mystieke ervaring op zichzelf, waaruit al dan niet een religie kan voortkomen. Want zuiver beschouwd is de inhoud van een mystieke ervaring dusdanig privaat dat geen enkele religie er iets mee zou kunnen. Barth bijvoorbeeld, zag er helemaal niets in en kon ook geen aanwijzingen vinden die de inhoud van de mystieke ervaring met de kernwaarde van het christendom verbond, laat staan dat er ook maar een parallel uit te distileren zou zijn. Op een vraag van een van zijn studenten dat dit dan toch zeker wel te gelden zou hebben voor Taoisme, gaf hij het veel betekenende antwoord: "Precies ja, Taoisme!".

De kwaliteitsvraag of mystiek hoger is dan religie kan ik niet uitmaken, dat is iets wat ieder voor zich moet bepalen. Het enige wat ik er van kan zeggen is dat, en daar ben ik het met Barth eens, dat er geen directe relatie is. De vraag die hij dan weliswaar niet stelde maar anderen wel doen is bijvoorbeeld deze: is de religie, als syteem van leerstellingen, wel de juiste vertaling van de mystieke ervaring? Hoe verhoud de kruisdood zich met een Al waar geen 'zonde' in voor komt en daar geen deel aan heeft zodat deze ook niet door dat Al vergeven kunnen worden. Is het niet zo dat alleen de mens zichzelf kan vergeven? (Boethius)
Als hij bedoelt: overweldigende ervaringen van schoonheid, zin en verbondenheid worden niet opgewekt of geproduceerd door een 'conceptual scheme', dan ben ik akkoord.
Naar mijn vermoeden bedoelde hij dat ook. Alleen zie ik geen plaats voor het begrip 'zin'. Dat lijkt in mystieke ervaringen niet voor te komen. De mystieke ervaring bestaat geheel uit een 'ervarings' emotie, een confrontatie met het Al.
Maar dat betekent niet dat je vanuit dit 'conceptual scheme' niets zinnigs kunt zeggen over zo'n ervaring of dat dat 'scheme' niet kan dienen als een middel om de reis achteraf in kaart te brengen. Ongeveer zoals iemand die ergens geweest is op vakantie achteraf op de kaart kan aanwijzen waar hij is geweest. Dat is wat anders dan alle kaarten verscheuren, omdat je nu pas weet wat het is om echt op reis te gaan.
Ja dat 'gevaar' bestaat dat men de kaarten van de religie uiteindelijk als onvolmaakt gaat beschouwen. In mijn optiek kan dat geen kwaad. Als de Paus het voorgeborgte afschaft dan mogen we toch wel concluderen dat het nooit op de kaart heeft gestaan. De mysticus had het in iedergeval niet achteraf kunnen aanwijzen. De mysticus kent ook niet zo iets als erfzonde. Het staat wel op de kaart van de religie. Dit is al een stapje verder, maar het zijn allemaal zaken waarvan de waarde door een ieder zelf bepaald moet worden.

Re: Waarom hebben mensen een religie?

door Crossword » ma 11 mei 2009, 12:06

Menheffrin schreef:Hoewel zij aanvankelijk geen onderscheid maken tussen mystieke of religieuze ervaringen bleek de inhoud van die ervaring niettemin dat verschil wel te rechtvaardigen. Underhill stelt dat de inhoud van ervaringen hierin verschillen dat “letterlijk de bagage van een leerverleden ‘vergeten’ is. Alles wat zij voorheen over de ‘devine’ hebben geleerd verdwijnt in het niets voor het inzicht dat hen in de mystieke ervaring over dat ‘goddelijke beginsel’ te beurt valt”.

Het noopt beide er toe om op basis daarvan een onderscheid te maken tussen een mystieke en een religieuze ervaring. Want die religieuze ervaringen zijn doorspekt met voorstellingen die herkenbaar zijn binnen een religieuze traditie terwijl de mystieke (vanuit nuchtere conceptie) nauwelijks te beschrijven valt.

Maar ook Katz (Mysticism en Philosophical Analysis) wordt een onderscheid maakt tussen een ‘a priori structure’ en de door Forman bedachte uitdrukking ‘the pure consciousness events’.
De genoemde auteurs ken ik niet en dus ook niet de aard van hun experimenten. Misschien zeg ik dus domme dingen, maar:

1. Met welke proefpersonen werkten zij? Ik neem aan dat dit kwalitatief onderzoek was? Althans, het lijkt me dat een mystieke of religieuze ervaring niet even op te wekken is, dus dat zal wel. Maar via kwalitatief onderzoek heb je altijd te maken met het hermeneutisch frame van de onderzochte personen. Je kunt aan de hand van zulke interviews wel iets zeggen over de manier waarop de proefpersonen zelf hun ervaringen hebben geconcipieerd - achteraf dan. Maar je dringt niet door tot de ervaringen zelf.

2. Juist in dit soort onderzoek is de zelfreflectie van de onderzoeker van fundamenteel belang. Anders krijg je eruit wat je eruit wilt hebben. In hoeverre hebben deze onderzoekers blijk gegeven van zelfreflectie op het punt van bijv. weerstand tegen 'religie' en sympathie voor 'mystiek'? De uitdrukking 'de bagage van een leerverleden' treft me bijvoorbeeld als lichtelijk antipathisch tegen religie. In elk geval niet het soort neutrale terminologie die je mag verwachten bij een onderzoeker.

3. Als ik het goed begrijp, geven de interviewees blijk van overweldigende ervaringen, maar zien zij deze nu als een verlengde van hun religieuze geloof of als iets wat er haaks op staat en dit geloof onder kritiek stelt? Er zijn talloze verhalen van religieuze mystici uit allerlei religies, die in hun mystieke ervaringen tot een dieper schouwen kwamen. Maar voor hen betekende dit niet dat zij daarmee hun religie achter zich lieten of dat die dan ineens niet klopte. Er is verschil tussen reizen en kaarten lezen, maar ze zijn wel op elkaar betrokken.

4. De definitie van een religieuze vs. een mystieke ervaring is mij nog niet duidelijk. Het lijkt me ook heel riskant, zo'n onderscheid, omdat je gemakkelijk de wens de vader van de gedachte maakt. Alles waarin dogmatiek te herkennen is, noem je 'religieus' en alles waarin dat niet of minder duidelijk aanwezig is, noem je mystiek. En vervolgens kun je dan 'mystiek' definiëren als een 'verdieping' van de religie of zelfs als een 'achter je laten' van religie. C.q. mystiek is 'hoger' dan religie. Maar het verborgen waardeoordeel over religie en geloofsleer is hier geheel sturend geworden. Zulk onderzoek haalt eruit wat je er vooraf instopt.
Enig gezag lijkt het derhalve wel te hebben als ik stel dat het verschil wezenlijk is. Om af te sluiten met Perovich (1990) “ There are mystical experiences, at least, for wich the claim that the mystic’s conceptual scheme shape his or her experience - if understood formally - is implausible”.
Dit lijkt mij te kloppen, ook uit eigen ervaring. Maar de term 'shape' is meerduidig. Als hij bedoelt: overweldigende ervaringen van schoonheid, zin en verbondenheid worden niet opgewekt of geproduceerd door een 'conceptual scheme', dan ben ik akkoord. Maar dat betekent niet dat je vanuit dit 'conceptual scheme' niets zinnigs kunt zeggen over zo'n ervaring of dat dat 'scheme' niet kan dienen als een middel om de reis achteraf in kaart te brengen. Ongeveer zoals iemand die ergens geweest is op vakantie achteraf op de kaart kan aanwijzen waar hij is geweest. Dat is wat anders dan alle kaarten verscheuren, omdat je nu pas weet wat het is om echt op reis te gaan.