door ConocimientA » wo 15 feb 2006, 07:48
Alle zintuiglijke systemen leggen twee parallelle routes af op weg naar de cortex, waarbij ze verschillende subcorticale hersenstructuren passeren. Hoewel het soms handig kan zijn een bepaalde functie in de hersenen te localiseren worden bijna alle activiteiten van de hersenen aangestuurd door meerdere structuren, waarbij iedere structuur een stukje van de taak op zich neemt en een net iets andere rol speelt dan de andere structuren. Het lijkt me dan ook erg lastig om één structuur te vinden die betrokken is bij iets dat zo complex is als intuïtie, fantasie of het bewustzijn. Ik denk dat het zeker wel interessante dingen zijn om over na te denken en ik wil jullie dan ook echt niet ontmoedigen bij jullie ontwikkeling van een theorie over intuïtie (volgens mij is professor Celia Witteman uit Nijmegen overigens al een tijdje bezig met onderzoek naar intuïtie, misschien dat jullie via haar naam informatie kunnen vinden) en fantasie. Ik ben wel van mening dat de theorieën die ik hier tot nu toe heb gezien (nog) niet volledig genoeg zijn om deze functies te verklaren.
Ik kan me indenken dat het inderdaad niet makkelijk is om een nieuwe psychologische theorie te onderbouwen aan de hand van bestaande kennis van de werking van de hersenen wanneer je alleen beschikt over het internet. Ik zal proberen een overzicht te geven van hersenstructuren en functies, gebaseerd op een basisboek neuropsychologie van Kolb en Wishaw. Misschien dat dat helpt.
Ruggenmerg
Aan de basis van de ontwikkeling van de hersenen heb je het ruggenmerg, dat is onderverdeeld in verschillende segmenten van waaruit vezels lopen naar alle delen van het lichaam. De vezels aan de rugkant van het lichaam (dorsaal) vervoeren informatie van het lichaam naar het ruggenmerg en zou je dus sensorische vezels kunnen noemen. Dit zijn de vezels die wel eens worden doorgesneden om mensen te verlossen van ondraaglijke pijnen die niet op een andere manier bestreden kunnen worden. De vezels aan de buikkant van het lichaam (ventraal) vervoeren informatie van het ruggenmerg naar de spieren en zou je motorische vezels kunnen noemen. In een worm bestaat het zenuwstelsel alleen uit zon ruggenmerg, dus kort door de bocht gezegd zou je kunnen zeggen dat alles wat een worm kan, kan worden gedaan door een ruggenmerg.
Hersenstam
Nadat we een tijdje als wormen door het leven gingen, bleek het handig te zijn om een voor- en achterkant te hebben. Op dat moment ontwikkelde zich aan de voorkant van het ruggenmerg (bij de mens is dat de bovenkant) een brein dat receptoren ontwikkelde om informatie te verzamelen over de buitenwereld en de rest van het lichaam te vertellen wat het moet doen. Dit wordt de hersenstam genoemd. Deze hersenstam bestaat uit drie grote delen, het rhombencephalon (achterhersenen), dat een rol speelt in het behouden van het evenwicht, het mesencephalon (middenhersenen), dat is betrokken bij zien en horen en het prosencephalon (voorhersenen), dat is betrokken bij de reuk.
Na verloop van tijd gingen deze drie delen van de hersenstam zich verder ontwikkelen, ze gingen zich als het ware verder specialiseren in de taken die ze van moeder natuur hadden gekregen.
Rhombencephalon
Uit het rhombencephalon ontstaan het myelencephalon en het metencephalon.
Bij mensen bevat het myelencephalon een deel van het vierde ventrikel, de reticulaire formatie en de medulla oblongata, dat ook wel het verlengde merg wordt genoemd. De medulla verbindt het ruggenmerg met de hersenen en speelt een rol bij vitale functies, zoals ademhaling en hartslag. De reticulaire formatie speelt een rol bij bewustzijn. Dit betekent echter niet dat het bepaalt waar iemand zich wel of niet bewust van wordt, het regelt alleen of iemand bij bewustzijn is en in welke mate.
Het metencephalon bevat ook een deel van het vierde ventrikel en daarnaast bevat het bij mensen het cerebellum en de pons. Het cerebellum speelt een rol bij het evenwicht, het geheugen, de reflexen en het coördineren van de spieren ten behoeve van de fijne motoriek. Zonder het cerebellum kun je je nog wel bewegen, maar de bewegingen worden dan veel grover en het is een stuk lastiger bij te sturen wanneer een beweging niet zijn doel lijkt te bereiken. De pons geeft informatie van de evenwichtsorganen door aan het cerebellum.
Mesencephalon
Het mesencephalon bestaat bij mensen uit het tectum en het tegmentum die van elkaar gescheiden worden door het cerebrale aquaduct. In het tectum bevinden zich de superiore colliculi, die projecties van de retina (het oog) ontvangen en de inferiore colliculi, die projecties van het oor ontvangen. Het tegmentum is betrokken bij de uitgaande informatiestroom en heeft dus een meer motorische functie.
Procencephalon
Uit het procencephalon ontstaan het diencephalon en het telencephalon.
In het diencephalon zitten de thalamus, de epithalamus, de hypothalamus, de pijnappelklier en het derde ventrikel. Het telencephalon ontwikkelde zich tot de laterale ventrikels, de olfactorische bulb, het limbisch systeem, de basale ganglia en de neocortex, die op zich weer is onder te verdelen in grofweg 4 functionele structuren.
Wat de functie van de epithalamus is, weet ik niet. De pijnappelklier heeft als belangrijkste functie het produceren van melatonine dat een regulerende werking heeft wat betreft onder andere het libido en het lichaamsgewicht. De productie van melatonine wordt gestimuleerd wanneer het donker is en geïnhibeerd wanneer het licht is. De pijnappelklier krijgt hiervoor zijn informatie van de hypothalamus, die op zijn beurt de informatie krijgt van de retina.
De hypothalamus reguleert de lichaamstemperatuur en andere autonome functies, zoals honger, dorst en het slaap/waak ritme. In de hypothalamus bevindt zich de hypofyse. De hypothalamus maakt speciale hormonen aan die de productie van hormonen in de hypofyse kunnen stimuleren of inhiberen en speelt op die manier een rol bij vrijwel alle aspecten van gedrag (voortplantingsgedrag, voedingsgedrag en fight-or-flight gedrag, waarvoor het de informatie krijgt van de amygdala in het limbisch systeem). Ook zintuiglijke informatie van de tong komt binnen in de hypothalamus.
De thalamus ontvangt informatie van alle zintuigen, behalve de neus, soms rechtstreeks, maar meestal pas nadat deze informatie andere subcorticale delen al is gepasseerd. De thalamus filtert deze informatie inderdaad, maar dat doet het niet op eigen initiatief. Het wordt hiervoor aangestuurd door de cortex, die de thalamus opdracht kan geven om de aandacht voor bepaalde zintuiglijke prikkels toe- of af te laten nemen. Op deze manier kan de thalamus dus op aansturing van de cortex een rol spelen bij het al dan niet bewust worden van bepaalde zintuiglijke prikkels. Hieruit kun je niet automatisch concluderen dat prikkels, die op een bepaald moment niet relevant zijn, worden uitgefilterd om niet in de hersenen te worden opgeslagen. Voor zover ik weet, wordt het wel in de hersenen opgeslagen, maar wordt ervoor gekozen je op dat moment niet bewust te laten worden van die informatie. Op een later moment kun je je dan ineens wel bepaalde dingen herinneren, waar je je op het moment dat die informatie via je zintuigen binnenkwam niet bewust van werd, omdat die bewustwording op dat moment door de thalamus werd geïnhibeerd.
De telencephalon vormt ten slotte de laterale ventrikels, de olfacorische bulb, het limbisch systeem, de basale ganglia en de neocortex.
De olfactorische bulb speelt een rol bij het reukvermogen. De basale ganglia spelen een rol bij het geheugen, emoties en de planning van bewegingen. Hun werking is gebaseerd op de neurotransmitter dopamine, die wordt geproduceerd in de substantia nigra (een zwarte structuur onder de thalamus) en waarvoor het dan ook rechtstreekse verbindingen heeft met die structuur. Volgens het artikel waar ik eerder naar linkte, spelen de basale ganglia ook een rol bij intuïtie en impliciet leren. De amygdala wordt door sommige psychologen gezien als een structuur van de basale ganglia, terwijl andere psychologen deze structuur als een deel van het limbisch systeem zien. De amygdala speelt een rol bij het (emotioneel) geheugen, emoties en het verwerken van sociaal relevante visuele informatie.
Het limbisch systeem wordt ook wel het reptielenbrein genoemd en speelt een rol in geheugen en emoties. Onder het limbisch systeem vallen de hippocampus, het septum en de cingulate cortex. Op basis van de rol die ze spelen in emoties worden de corpora mammilaria vaak ook onder het limbisch systeem geschaard, terwijl deze structuur zich in de hypothalamus bevindt. De hippocampus speelt een rol bij het ruimtelijk geheugen.
Volgens sommige psychologen maakt de perirhinale cortex ook deel uit van het limbisch systeem, terwijl anderen deze structuur als een deel van de temporaalkwabben in de neocortex zien. Deze structuur speelt een rol in het herkenningsgeheugen (het in één oogopslag herkennen van bepaalde, voornamelijk visuele, zintuiglijke informatie op basis van informatie in het geheugen).
De (neo)cortex is onder te verdelen in vier grote structuren, de frontaalkwabben, de parietaalkwabben, de temporaalkwabben en de occipitaalkwabben. Alles wat niet onder de (neo)cortex valt, dus alle andere structuren die ik hier genoemd heb, worden ook wel subcorticale structuren genoemd. Hoewel de vier soorten kwabben in de cortex vaak worden onderverdeeld in belangrijkste functie, waarbij de occipitaalkwabben de visuele kwabben zijn, de parietaalkwabben de somatosensorische, de temporaalkwabben de auditieve en de frontale de motorische, is dit behoorlijk kort door de bocht. De frontaalkwabben spelen namelijk ook een belangrijke rol bij planning, aandacht, spraak, associatief leren en ook reuk wordt deels orbitofrontaal (het voorvoegsel orbito wil niets anders zeggen dan dat het in de buurt van de oogkas is) verwerkt. De temporaalkwabben spelen onder andere ook een rol bij objectherkenning, categorisatie en aandacht op basis van visuele informatie en sturen aan de hand daarvan de amygdala aan. De parietaalkwabben verwerken naast somatosensorische informatie ook auditieve en ruimtelijke informatie. Bovendien kunnen laesies in de parietaalkwabben leiden tot neglect, een aandoening waarbij mensen een deel (meestal het linker) van alle binnenkomende prikkels niet kunnen zien, horen en/of voelen. Ze zijn zich niet bewust van het bestaan ervan.
Alle zintuiglijke systemen leggen twee parallelle routes af op weg naar de cortex, waarbij ze verschillende subcorticale hersenstructuren passeren. Hoewel het soms handig kan zijn een bepaalde functie in de hersenen te localiseren worden bijna alle activiteiten van de hersenen aangestuurd door meerdere structuren, waarbij iedere structuur een stukje van de taak op zich neemt en een net iets andere rol speelt dan de andere structuren. Het lijkt me dan ook erg lastig om één structuur te vinden die betrokken is bij iets dat zo complex is als intuïtie, fantasie of het bewustzijn. Ik denk dat het zeker wel interessante dingen zijn om over na te denken en ik wil jullie dan ook echt niet ontmoedigen bij jullie ontwikkeling van een theorie over intuïtie (volgens mij is professor Celia Witteman uit Nijmegen overigens al een tijdje bezig met onderzoek naar intuïtie, misschien dat jullie via haar naam informatie kunnen vinden) en fantasie. Ik ben wel van mening dat de theorieën die ik hier tot nu toe heb gezien (nog) niet volledig genoeg zijn om deze functies te verklaren.
Ik kan me indenken dat het inderdaad niet makkelijk is om een nieuwe psychologische theorie te onderbouwen aan de hand van bestaande kennis van de werking van de hersenen wanneer je alleen beschikt over het internet. Ik zal proberen een overzicht te geven van hersenstructuren en functies, gebaseerd op een basisboek neuropsychologie van Kolb en Wishaw. Misschien dat dat helpt.
[b]Ruggenmerg[/b]
Aan de basis van de ontwikkeling van de hersenen heb je het ruggenmerg, dat is onderverdeeld in verschillende segmenten van waaruit vezels lopen naar alle delen van het lichaam. De vezels aan de rugkant van het lichaam (dorsaal) vervoeren informatie van het lichaam naar het ruggenmerg en zou je dus sensorische vezels kunnen noemen. Dit zijn de vezels die wel eens worden doorgesneden om mensen te verlossen van ondraaglijke pijnen die niet op een andere manier bestreden kunnen worden. De vezels aan de buikkant van het lichaam (ventraal) vervoeren informatie van het ruggenmerg naar de spieren en zou je motorische vezels kunnen noemen. In een worm bestaat het zenuwstelsel alleen uit zon ruggenmerg, dus kort door de bocht gezegd zou je kunnen zeggen dat alles wat een worm kan, kan worden gedaan door een ruggenmerg.
[b]Hersenstam[/b]
Nadat we een tijdje als wormen door het leven gingen, bleek het handig te zijn om een voor- en achterkant te hebben. Op dat moment ontwikkelde zich aan de voorkant van het ruggenmerg (bij de mens is dat de bovenkant) een brein dat receptoren ontwikkelde om informatie te verzamelen over de buitenwereld en de rest van het lichaam te vertellen wat het moet doen. Dit wordt de hersenstam genoemd. Deze hersenstam bestaat uit drie grote delen, het [b]rhombencephalon[/b] (achterhersenen), dat een rol speelt in het behouden van het evenwicht, het [b]mesencephalon[/b] (middenhersenen), dat is betrokken bij zien en horen en het [b]prosencephalon[/b] (voorhersenen), dat is betrokken bij de reuk.
Na verloop van tijd gingen deze drie delen van de hersenstam zich verder ontwikkelen, ze gingen zich als het ware verder specialiseren in de taken die ze van moeder natuur hadden gekregen.
[b]Rhombencephalon[/b]
Uit het rhombencephalon ontstaan het myelencephalon en het metencephalon.
Bij mensen bevat het [b]myelencephalon[/b] een deel van het vierde ventrikel, de reticulaire formatie en de medulla oblongata, dat ook wel het verlengde merg wordt genoemd. De [b]medulla[/b] verbindt het ruggenmerg met de hersenen en speelt een rol bij vitale functies, zoals ademhaling en hartslag. De [b]reticulaire formatie[/b] speelt een rol bij bewustzijn. Dit betekent echter niet dat het bepaalt waar iemand zich wel of niet bewust van wordt, het regelt alleen of iemand bij bewustzijn is en in welke mate.
Het [b]metencephalon [/b]bevat ook een deel van het vierde ventrikel en daarnaast bevat het bij mensen het cerebellum en de pons. Het [b]cerebellum[/b] speelt een rol bij het evenwicht, het geheugen, de reflexen en het coördineren van de spieren ten behoeve van de fijne motoriek. Zonder het cerebellum kun je je nog wel bewegen, maar de bewegingen worden dan veel grover en het is een stuk lastiger bij te sturen wanneer een beweging niet zijn doel lijkt te bereiken. De [b]pons[/b] geeft informatie van de evenwichtsorganen door aan het cerebellum.
[b]Mesencephalon[/b]
Het mesencephalon bestaat bij mensen uit het tectum en het tegmentum die van elkaar gescheiden worden door het cerebrale aquaduct. In het [b]tectum[/b] bevinden zich de superiore colliculi, die projecties van de retina (het oog) ontvangen en de inferiore colliculi, die projecties van het oor ontvangen. Het [b]tegmentum[/b] is betrokken bij de uitgaande informatiestroom en heeft dus een meer motorische functie.
[b]Procencephalon[/b]
Uit het procencephalon ontstaan het diencephalon en het telencephalon.
In het [b]diencephalon[/b] zitten de thalamus, de epithalamus, de hypothalamus, de pijnappelklier en het derde ventrikel. [b]Het telencephalon[/b] ontwikkelde zich tot de laterale ventrikels, de olfactorische bulb, het limbisch systeem, de basale ganglia en de neocortex, die op zich weer is onder te verdelen in grofweg 4 functionele structuren.
Wat de functie van de [b]epithalamus[/b] is, weet ik niet. De [b]pijnappelklier[/b] heeft als belangrijkste functie het produceren van melatonine dat een regulerende werking heeft wat betreft onder andere het libido en het lichaamsgewicht. De productie van melatonine wordt gestimuleerd wanneer het donker is en geïnhibeerd wanneer het licht is. De pijnappelklier krijgt hiervoor zijn informatie van de hypothalamus, die op zijn beurt de informatie krijgt van de retina.
De [b]hypothalamus[/b] reguleert de lichaamstemperatuur en andere autonome functies, zoals honger, dorst en het slaap/waak ritme. In de hypothalamus bevindt zich de [b]hypofyse[/b]. De hypothalamus maakt speciale hormonen aan die de productie van hormonen in de hypofyse kunnen stimuleren of inhiberen en speelt op die manier een rol bij vrijwel alle aspecten van gedrag (voortplantingsgedrag, voedingsgedrag en fight-or-flight gedrag, waarvoor het de informatie krijgt van de amygdala in het limbisch systeem). Ook zintuiglijke informatie van de tong komt binnen in de hypothalamus.
De [b]thalamus[/b] ontvangt informatie van alle zintuigen, behalve de neus, soms rechtstreeks, maar meestal pas nadat deze informatie andere subcorticale delen al is gepasseerd. De thalamus filtert deze informatie inderdaad, maar dat doet het niet op eigen initiatief. Het wordt hiervoor aangestuurd door de cortex, die de thalamus opdracht kan geven om de aandacht voor bepaalde zintuiglijke prikkels toe- of af te laten nemen. Op deze manier kan de thalamus dus op aansturing van de cortex een rol spelen bij het al dan niet bewust worden van bepaalde zintuiglijke prikkels. Hieruit kun je niet automatisch concluderen dat prikkels, die op een bepaald moment niet relevant zijn, worden uitgefilterd om niet in de hersenen te worden opgeslagen. Voor zover ik weet, wordt het wel in de hersenen opgeslagen, maar wordt ervoor gekozen je op dat moment niet bewust te laten worden van die informatie. Op een later moment kun je je dan ineens wel bepaalde dingen herinneren, waar je je op het moment dat die informatie via je zintuigen binnenkwam niet bewust van werd, omdat die bewustwording op dat moment door de thalamus werd geïnhibeerd.
De [b]telencephalon[/b] vormt ten slotte de laterale ventrikels, de olfacorische bulb, het limbisch systeem, de basale ganglia en de neocortex.
De [b]olfactorische bulb[/b] speelt een rol bij het reukvermogen. De [b]basale ganglia[/b] spelen een rol bij het geheugen, emoties en de planning van bewegingen. Hun werking is gebaseerd op de neurotransmitter dopamine, die wordt geproduceerd in de substantia nigra (een zwarte structuur onder de thalamus) en waarvoor het dan ook rechtstreekse verbindingen heeft met die structuur. Volgens het artikel waar ik eerder naar linkte, spelen de basale ganglia ook een rol bij intuïtie en impliciet leren. De [b]amygdala[/b] wordt door sommige psychologen gezien als een structuur van de basale ganglia, terwijl andere psychologen deze structuur als een deel van het limbisch systeem zien. De amygdala speelt een rol bij het (emotioneel) geheugen, emoties en het verwerken van sociaal relevante visuele informatie.
Het [b]limbisch systeem[/b] wordt ook wel het reptielenbrein genoemd en speelt een rol in geheugen en emoties. Onder het limbisch systeem vallen de hippocampus, het septum en de cingulate cortex. Op basis van de rol die ze spelen in emoties worden de [b]corpora mammilaria[/b] vaak ook onder het limbisch systeem geschaard, terwijl deze structuur zich in de hypothalamus bevindt. De [b]hippocampus[/b] speelt een rol bij het ruimtelijk geheugen.
Volgens sommige psychologen maakt de [b]perirhinale cortex [/b]ook deel uit van het limbisch systeem, terwijl anderen deze structuur als een deel van de temporaalkwabben in de neocortex zien. Deze structuur speelt een rol in het herkenningsgeheugen (het in één oogopslag herkennen van bepaalde, voornamelijk visuele, zintuiglijke informatie op basis van informatie in het geheugen).
De [b](neo)cortex [/b]is onder te verdelen in vier grote structuren, de frontaalkwabben, de parietaalkwabben, de temporaalkwabben en de occipitaalkwabben. Alles wat niet onder de (neo)cortex valt, dus alle andere structuren die ik hier genoemd heb, worden ook wel subcorticale structuren genoemd. Hoewel de vier soorten kwabben in de cortex vaak worden onderverdeeld in belangrijkste functie, waarbij de [b]occipitaalkwabben[/b] de visuele kwabben zijn, de [b]parietaalkwabben [/b]de somatosensorische, de [b]temporaalkwabben[/b] de auditieve en de [b]frontale[/b] de motorische, is dit behoorlijk kort door de bocht. De frontaalkwabben spelen namelijk ook een belangrijke rol bij planning, aandacht, spraak, associatief leren en ook reuk wordt deels orbitofrontaal (het voorvoegsel orbito wil niets anders zeggen dan dat het in de buurt van de oogkas is) verwerkt. De temporaalkwabben spelen onder andere ook een rol bij objectherkenning, categorisatie en aandacht op basis van visuele informatie en sturen aan de hand daarvan de amygdala aan. De parietaalkwabben verwerken naast somatosensorische informatie ook auditieve en ruimtelijke informatie. Bovendien kunnen laesies in de parietaalkwabben leiden tot neglect, een aandoening waarbij mensen een deel (meestal het linker) van alle binnenkomende prikkels niet kunnen zien, horen en/of voelen. Ze zijn zich niet bewust van het bestaan ervan.
