Ik sluit me om te beginnen woordelijk aan bij wat Ypsilon heeft gezegd.
Ik weet niet meteen hoe ik deze vraag moet benaderen - als een serieuze vraag of als de zoveelste suggestieve aanval van Mechanieker op atheïsme - maar bij twijfel kies ik voor de eerste optie.
'Iedereen' heeft schuld, zegt hij; ik zou dat willen herformuleren naar: mensen hebben een grote mate van verantwoordelijkheid voor de handelingen waar ze bewuste controle over hebben. Ik heb kennis genomen van het topic over heteronoom bewustzijn, maar dat overtuigt mij persoonlijk niet - sterker nog: het heeft m.i. geen vat op het verantwoordelijkheidsvraagstuk. In dat opzicht kunnen Mechanieker en ik het wellicht nog eens worden ook. (Dat zou verdere uitwerking vereisen, en Mechaniekers invalshoek bevalt me al niet geheel, maar dit terzijde.) Hoe dan ook; mensen zijn in significante mate verantwoordelijk voor hun daden. Tot zover eens.
Eerste probleem is dan meteen al wel de vraag naar continuïteit. In hoeverre is de vrijwillig vegetarisch gewordene Mechanieker te veroordelen om het feit dat hij in een onbezonnener levensfase vlees heeft gegeten? Hij kan het betreuren, zeker; maar waar in zijn persoon zit thans de
schuld? Ik snap intuïtief het schuldge
voel, maar we voeren nu een rationele discussie.
Twee: als er voldoende continuïteit/identiteit met het verleden is, d.w.z. stel dat de in het verleden opgedane schuld niet weg is gegaan door inzicht en bijpassende verandering; waardoor gaat die dan wel weg? Ik ontken als atheïst uiteraard ten stelligste het theïstische 'antidotum' waarvan volgens Mechanieker sprake is. Boetedoening en offervaardigheid die gericht zijn op God hebben alleen zin als de begane zonde ook betrekking had op God.
In een theïstisch wereldbeeld bestaan daar mechanismen voor: een mens schaden - doden, om een extreem voorbeeld te nemen - is het beeld van God schaden, en dus indirect tegen Hem zondigen. (Hij is meestal niet te schaden, maar het gaat om de intentie.) De misdaad kan op zichzelf niet ongedaan gemaakt worden en de misdadiger kan er schuldig aan worden geacht, maar aangezien de hoogste schuld jegens God is, kan God kiezen om hem in de gelegenheid te stellen zijn schuld te compenseren, op een manier die God bepaalt.
Dat gaat uiteraard niet op in een atheïstisch wereldbeeld. Iemand die schuldig is aan moord, kan die daad niet moreel 'compenseren' om de simpele reden dat niemand het slachtoffer kan vertegenwoordigen. De atheïst die tot berouw komt en beseft dat hij een onomkeerbaar kwaad heeft verricht, zal zich dus ten volle bewust zijn van de onomkeerbaarheid daarvan en de volkomen onmogelijkheid om dit 'goed te maken'.
Zoals de theïst zou móeten zijn! Want de 'louteringsmechanismen' zijn, voor zover afhankelijk van het theïsme, m.i. onbevredigend.
Een koe heeft er niets aan als Mechanieker bij een derde partij boete doet voor het eten van voorgenoemde koe; de 'zonde' is onomkeerbaar. Analoog kan een moord niet ongedaan gemaakt worden door berouw te tonen aan een derde partij, zelfs als die partij bijv. de vader van het slachtoffer is. Ik zie niet in waarom die logica voor een atheïst sterker zou gelden dan voor een theïst.
Schuldbesef is m.i. ruwweg te definiëren - maar dit is improvisatie, dus wie weet stel ik dat al snel bij - als de identificatie met een gedachte, emotie of handeling die tegelijkertijd als slecht wordt beschouwd; m.a.w. met een discrepantie tussen de perceptie van het ideale zelfbeeld en het werkelijke zelfbeeld. Daar is geen God voor nodig, en ik kan me zo snel ook geen betere definitie van schuld voorstellen waar wèl een God voor nodig is. Want:
niet gezien of gesnapt is niet schuldig?
Dat gaat júist bij ons niet op. Atheïsten begrijpen denk ik als geen ander dat het niet de Grote Allesziende Camera is die moreel besef oplegt, maar een intern moreel kompas dat bijvoorbeeld gestuurd wordt door empathie jegens anderen. En atheïsten weten ook dat met de beste wil van de wereld bepaalde dingen niet terug te draaien zijn; er is geen vorm van berouw of boetedoening die de reeds opgegeten koeien terugbrengt.
Beide inzichten lijken me overigens eerder vóór dan tégen onze vorm van moreel besef pleiten.
Ik sluit me om te beginnen woordelijk aan bij wat Ypsilon heeft gezegd.
Ik weet niet meteen hoe ik deze vraag moet benaderen - als een serieuze vraag of als de zoveelste suggestieve aanval van Mechanieker op atheïsme - maar bij twijfel kies ik voor de eerste optie.
'Iedereen' heeft schuld, zegt hij; ik zou dat willen herformuleren naar: mensen hebben een grote mate van verantwoordelijkheid voor de handelingen waar ze bewuste controle over hebben. Ik heb kennis genomen van het topic over heteronoom bewustzijn, maar dat overtuigt mij persoonlijk niet - sterker nog: het heeft m.i. geen vat op het verantwoordelijkheidsvraagstuk. In dat opzicht kunnen Mechanieker en ik het wellicht nog eens worden ook. (Dat zou verdere uitwerking vereisen, en Mechaniekers invalshoek bevalt me al niet geheel, maar dit terzijde.) Hoe dan ook; mensen zijn in significante mate verantwoordelijk voor hun daden. Tot zover eens.
Eerste probleem is dan meteen al wel de vraag naar continuïteit. In hoeverre is de vrijwillig vegetarisch gewordene Mechanieker te veroordelen om het feit dat hij in een onbezonnener levensfase vlees heeft gegeten? Hij kan het betreuren, zeker; maar waar in zijn persoon zit thans de [i]schuld[/i]? Ik snap intuïtief het schuldge[i]voel[/i], maar we voeren nu een rationele discussie.
Twee: als er voldoende continuïteit/identiteit met het verleden is, d.w.z. stel dat de in het verleden opgedane schuld niet weg is gegaan door inzicht en bijpassende verandering; waardoor gaat die dan wel weg? Ik ontken als atheïst uiteraard ten stelligste het theïstische 'antidotum' waarvan volgens Mechanieker sprake is. Boetedoening en offervaardigheid die gericht zijn op God hebben alleen zin als de begane zonde ook betrekking had op God.
In een theïstisch wereldbeeld bestaan daar mechanismen voor: een mens schaden - doden, om een extreem voorbeeld te nemen - is het beeld van God schaden, en dus indirect tegen Hem zondigen. (Hij is meestal niet te schaden, maar het gaat om de intentie.) De misdaad kan op zichzelf niet ongedaan gemaakt worden en de misdadiger kan er schuldig aan worden geacht, maar aangezien de hoogste schuld jegens God is, kan God kiezen om hem in de gelegenheid te stellen zijn schuld te compenseren, op een manier die God bepaalt.
Dat gaat uiteraard niet op in een atheïstisch wereldbeeld. Iemand die schuldig is aan moord, kan die daad niet moreel 'compenseren' om de simpele reden dat niemand het slachtoffer kan vertegenwoordigen. De atheïst die tot berouw komt en beseft dat hij een onomkeerbaar kwaad heeft verricht, zal zich dus ten volle bewust zijn van de onomkeerbaarheid daarvan en de volkomen onmogelijkheid om dit 'goed te maken'. [i]Zoals de theïst zou móeten zijn[/i]! Want de 'louteringsmechanismen' zijn, voor zover afhankelijk van het theïsme, m.i. onbevredigend.
Een koe heeft er niets aan als Mechanieker bij een derde partij boete doet voor het eten van voorgenoemde koe; de 'zonde' is onomkeerbaar. Analoog kan een moord niet ongedaan gemaakt worden door berouw te tonen aan een derde partij, zelfs als die partij bijv. de vader van het slachtoffer is. Ik zie niet in waarom die logica voor een atheïst sterker zou gelden dan voor een theïst.
Schuldbesef is m.i. ruwweg te definiëren - maar dit is improvisatie, dus wie weet stel ik dat al snel bij - als de identificatie met een gedachte, emotie of handeling die tegelijkertijd als slecht wordt beschouwd; m.a.w. met een discrepantie tussen de perceptie van het ideale zelfbeeld en het werkelijke zelfbeeld. Daar is geen God voor nodig, en ik kan me zo snel ook geen betere definitie van schuld voorstellen waar wèl een God voor nodig is. Want:
[quote]niet gezien of gesnapt is niet schuldig?[/quote]
Dat gaat júist bij ons niet op. Atheïsten begrijpen denk ik als geen ander dat het niet de Grote Allesziende Camera is die moreel besef oplegt, maar een intern moreel kompas dat bijvoorbeeld gestuurd wordt door empathie jegens anderen. En atheïsten weten ook dat met de beste wil van de wereld bepaalde dingen niet terug te draaien zijn; er is geen vorm van berouw of boetedoening die de reeds opgegeten koeien terugbrengt.
Beide inzichten lijken me overigens eerder vóór dan tégen onze vorm van moreel besef pleiten.
